حکایت از باب پنجم کتاب بوستان

حکایت از باب پنجم کتاب بوستان ، که سعدی در این حکایت درباره دو دوست که در یک سپاه بودند روایت کرده است.

مرا در سپاهان یکی یار بود/که جنگاور و شوخ و عیار بود

مدامش به خون دست و خنجر خضاب/بر آتش دل خصم از او چون کباب

ندیدمش روزی که ترکش نبست/ز پولاد پیکانش آتش نجست

دلاور به سرپنجهٔ گاوزور/ز هولش به شیران در افتاده شور

به دعوی چنان ناوک انداختی/که عذرا به هر یک یک انداختی

چنان خار در گل ندیدم که رفت/که پیکان او در سپرهای جفت

نزد تارک جنگجویی به خشت/که خود و سرش را نه در هم سرشت

چو گنجشک روز ملخ در نبرد/به کشتن چه گنجشک پیشش چه مرد

گرش بر فریدون بدی تاختن/امانش ندادی به تیغ آختن

پلنگانش از زور سرپنجه زیر/فرو برده چنگال در مغز شیر

گرفتی کمربند جنگ آزمای/وگر کوه بودی بکندی ز جای

زره پوش را چون تبرزین زدی/گذر کردی از مرد و بر زین زدی

نه در مردی او را نه در مردمی/دوم در جهان کس شنید آدمی

مرا یک دم از دست نگذاشتی/که با راست طبعان سری داشتی

سفر ناگهم زان زمین در ربود/که بیشم در آن بقعه روزی نبود

قضا نقل کرد از عراقم به شام/خوش آمد در آن خاک پاکم مقام

مع القصه چندی ببودم مقیم/به رنج و به راحت، به امید و بیم

دگر پر شد از شام پیمانه‌ام/کشید آرزومندی خانه‌ام

قضا را چنان اتفاق اوفتاد/که بازم گذر بر عراق اوفتاد

شبی سر فرو شد به اندیشه‌ام/به دل برگذشت آن هنر پیشه‌ام

نمک ریش دیرینه‌ام تازه کرد/که بودم نمک خورده از دست مرد

به دیدار وی در سپاهان شدم/به مهرش طلبکار و خواهان شدم

جوان دیدم از گردش دهر، پیر/خدنگش کمان، ارغوانش زریر

چو کوه سپیدش سر از برف موی/دوان آبش از برف پیری به روی

فلک دست قوت بر او یافته/سر دست مردیش بر تافته

بدر کرده گیتی غرور از سرش/سر ناتوانی به زانو برش

بدو گفتم ای سرور شیر گیر/چه فرسوده کردت چو روباه پیر؟

بخندید کز روز جنگ تتر/بدر کردم آن جنگجویی ز سر

زمین دیدم از نیزه چو نیستان/گرفته علمها چو آتش در آن

بر انگیختم گرد هیجا چو دود/چو دولت نباشد تهور چه سود؟

من آنم که چون حمله آوردمی/به رمح از کف انگشتری بردمی

ولی چون نکرد اخترم یاوری/گرفتند گردم چو انگشتری

غنیمت شمردم طریق گریز/که نادان کند با قضا پنجه تیز

چه یاری کند مغفر و جوشنم/چو یاری نکرد اختر روشنم؟

کلید ظفر چون نباشد به دست/به بازو در فتح نتوان شکست

گروهی پلنگ افکن پیل زور/در آهن سر مرد و سم ستور

همان دم که دیدیم گرد سپاه/زره جامه کردیم و مغفر کلاه

چو ابر اسب تازی برانگیختیم/چو باران بلارک فرو ریختیم

دو لشکر به هم بر زدند از کمین/تو گفتی زدند آسمان بر زمین

ز باریدن تیر همچو تگرگ/به هر گوشه برخاست طوفان مرگ

به صید هژبران پرخاش ساز/کمند اژدهای دهن کرده باز

زمین آسمان شد ز گرد کبود/چو انجم در او برق شمشیر و خود

سواران دشمن چو دریافتیم/پیاده سپر در سپر بافتیم

به تیر و سنان موی بشکافتیم/چو دولت نبد روی بر تافتیم

چه زور آورد پنجهٔ جهد مرد/چو بازوی توفیق یاری نکرد؟

نه شمشیر گندآوران کند بود/که کین آوری ز اختر تند بود

کس از لشکر ما ز هیجا برون/نیامد جز آغشته خفتان به خون

چو صد دانه مجموع در خوشه‌ای/فتادیم هر دانه‌ای گوشه‌ای

به نامردی از هم بدادیم دست/چو ماهی که با جوشن افتد به شست

کسان را نشد ناوک اندر حریر/که گفتم بدوزند سندان به تیر

چو طالع ز ما روی بر پیچ بود/سپر پیش تیر قضا هیچ بود

از این بوالعجب‌تر حدیثی شنو/که بی بخت کوشش نیرزد دو جو