زندگینامه داریوش یکم چهارمین پادشاه هخامنشی

داریوش بزرگ (۵۵۰-۴۸۶ پیش از میلاد)، ملقب به داریوش یکم، چهارمین شاهنشاه هخامنشی و بی شک یکی از بزرگترین فرمانروایان تاریخ ایران و جهان باستان است. او با یک کودتا یا انقلاب (بسته به روایت) قدرت را به دست گرفت و در طول ۳۶ سال حکومت خود، امپراتوری را به بزرگترین وسعت جغرافیایی خود رساند و نظامی اداری-اقتصادی بنیاد نهاد که الهام بخش بسیاری از امپراتوری های بعدی شد.

داریوش که بود؟ داریوش بزرگ همان داریوش اول است؟

بله، داریوش بزرگ همان داریوش اول هخامنشی است. در تاریخ، از او با نام های داریوش کبیر و داریوش یکم نیز یاد می شود. او چهامین شاه شاهان هخامنشی پس از کوروش بزرگ و کمبوجیه دوم بود. شهرت او نه فقط به خاطر فتوحات نظامی، که به خاطر سازمان دهی عظیم امپراتوری، ایجاد نظام اداری کارآمد، و پروژه های عظیم عمرانی است که چهره تمدن هخامنشی را برای همیشه تغییر داد.

داریوش هخامنشی چگونه به پادشاهی رسید؟

رسیدن داریوش به تخت سلطنت یکی از پیچیده ترین و بحث برانگیزترین رویدادهای تاریخ باستان است. دو روایت اصلی از این ماجرا وجود دارد: روایت رسمی داریوش و روایت مورخان یونانی.

بر اساس کتیبه بیستون که خود داریوش آن را بر صخره ای حک کرده، کمبوجیه دوم (پسر کوروش) پیش از مرگش، برادرش بردیا را به قتل رسانده بود. اما مغی به نام گئوماتا خود را به جای بردیا جا زد و بر تخت نشست. داریوش با کمک شش نجیب زاده پارسی، این مغ دروغین را در قلعه ای در ماد کشت و روز بعد به عنوان شاهنشاه تاج گذاری کرد.

اما روایت مورخانی مانند هرودوت و واقعیت های تاریخی چیز دیگری می گویند. بسیاری از مورخان مدرن معتقدند که روایت داریوش کاملاً ساختگی بوده و او برای توجیه قتل و غصب throne، داستان گئوماتای دروغین را ساخته است. به اعتقاد آنها، داریوش و متحدانش، بردیا، پسر واقعی کوروش و وارث قانونی تاج و تخت را به قتل رساندند و سپس برای مشروعیت بخشی به این اقدام، او را مغی دروغین معرفی کردند. شواهدی چون این که پدر و جد داریوش در زمان به قدرت رسیدن او زنده بودند و او نسبتی با خاندان اصلی کوروش نداشت، این نظریه را تقویت می کند.

داریوش بزرگ اهل کجا بود و به چه دودمانی تعلق داشت؟

داریوش در حدود سال ۵۵۰ پیش از میلاد متولد شد. او بزرگ ترین پسر ویشتاسپ (هیستاسپس) بود که در زمان کوروش، شهربان (ساتراپ) باختر (بلخ) بود. مادرش رودوگون نام داشت.

داریوش از کدام شاخه خاندان هخامنشی بود؟

داریوش به شاخه ای از خاندان هخامنشی تعلق داشت که با کوروش کبیر خویشاوندی دوری داشت، نه نزدیک. پدر و جد داریوش هرگز شاه نبودند و او در شاخه فرعی خاندان قرار می گرفت. برای مشروعیت بخشیدن به سلطنت خود، داریوش در کتیبه بیستون، شجره نامه ای ساختگی برای خود ترسیم کرد که او را به هخامنش (نیای افسانه ای دودمان) و سپس به کوروش متصل می کرد.

داریوش کبیر به انگلیسی

نام داریوش در متون تاریخی انگلیسی به صورت Darius the Great یا Darius I ثبت شده است.

اقدامات داریوش اول برای اداره بهتر کشور چه بود؟

اهمیت تاریخی داریوش بیش از هر چیز به خاطر اصلاحات عظیم اداری، اقتصادی و عمرانی اوست. او امپراتوری پهناوری را که از هند تا اروپا گسترده شده بود، به گونه ای سازماندهی کرد که برای قرن ها الگوی حکومت داری شد.

داریوش کشور را به چند قسمت تقسیم کرد؟

داریوش کشور را به حدود ۲۰ استان یا ساتراپی تقسیم کرد. هر استان توسط یک فرماندار محلی به نام ساتراپ اداره می شد که معمولاً از خاندان های نجیب زاده پارسی یا از اعضای خانواده سلطنتی بودند. ساتراپ ها مسئول جمع آوری مالیات، حفظ امنیت داخلی و اجرای عدالت بودند. برای جلوگیری از سوءاستفاده آنها، داریوش نهاد چشم و گوش شاه را ایجاد کرد؛ مأمورانی که بدون اطلاع قبلی به استان ها سر می زدند و عملکرد ساتراپ ها را گزارش می دادند.

نظام مالیات گیری و سامان دهی اقتصاد

پیش از داریوش، نظام مالیاتی منظمی وجود نداشت. او برای هر یک از ۲۰ استان، مبلغ مشخصی از مالیات سالیانه تعیین کرد که هر استان موظف به پرداخت آن بود. این مالیات ها به صورت نقره، طلا، کالا یا حتی نیروی نظامی پرداخت می شد. داریوش همچنین با ضرب سکه های طلای یکسان به نام داریک، نظام پولی یکپارچه ای ایجاد کرد که تجارت را در سراسر امپراتوری تسهیل کرد. او زبان آرامی را به عنوان زبان رسمی و اداری امپراتوری معرفی کرد تا ارتباطات میان اقوام مختلف آسان تر شود.

راه شاهی و پست/ارتباطات در دوره داریوش

داریوش شبکه عظیم راه های ارتباطی ساخت که مهم ترین آن راه شاهی بود. این راه به طول حدود ۲۷۰۰ کیلومتر، شوش (پایتخت اداری) را به سارد (مرکز استان لیدیه در آناتولی) متصل می کرد. در طول این راه، ایستگاه هایی با اسب های تازه نفس تعبیه شده بود که پیام رسان ها می توانستند در مدت هفت روز، پیام ها را از یک سوی امپراتوری به سوی دیگر برسانند. این سیستم پستی سریع و کارآمد، ستون فقرات ارتباطات امپراتوری هخامنشی بود.

خط و کتیبه ها (بیستون) و نقش آن در تثبیت حکومت

داریوش برای ثبت پیروزی ها و مشروعیت دادن به حکومت خود، کتیبه عظیم بیستون را بر صخره ای در غرب ایران حک کرد. این کتیبه به سه زبان خط میخی (پارسی باستان، عیلامی و بابلی) نوشته شده است و شرح حالی از به قدرت رسیدن و پیروزی های داریوش در سال اول حکومتش است. این کتیبه برای تاریخ شناسان و زبان شناسان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است، چراکه نقشی کلیدی در رمزگشایی خط میخی داشت.

قلمرو و جنگ های داریوش بزرگ

داریوش پس از آرام سازی شورش های داخلی که در سال های اول حکومت سراسر امپراتوری را فراگرفته بود، به توسعه مرزهای امپراتوری پرداخت. او در ۱۹ نبرد، شورش های داخلی را درهم کوبید و ادعا کرد که ۹ شاه دروغین را به قتل رسانده است.

مهم ترین لشکرکشی ها و چالش های داخلی

• فتح دره سند: داریوش بخش هایی از شمال غربی هند (دره سند) را به قلمرو خود افزود و آن را به بیستمین ساتراپی امپراتوری تبدیل کرد.
• لشکرکشی به سکاها: در حدود سال ۵۱۳ پیش از میلاد، داریوش به سرزمین سکاها در شمال دریای سیاه لشکر کشید. سکاها با استفاده از تاکتیک زمین سوخته، عقب نشینی کردند و داریوش را در بیابان های وسیع سرگردان کردند و در نهایت، او مجبور به عقب نشینی شد.
• فتح تراکیه و مقدونیه: اگرچه لشکرکشی به سکاها با شکست مواجه شد، ولی در مسیر بازگشت، داریوش توانست تراکیه را تصرف و مقدونیه را به عنوان دست نشان دهنده پارس درآورد.

رویارویی با یونانیان

رویارویی پارس و یونان، مهم ترین وقایع دوران پایانی حکومت داریوش را رقم زد. یونانیان ساکن در آسیای صغیر (ایونیا) در سال ۴۹۹ ق.م. با حمایت آتن و اِرتریا، علیه پارس شورش کردند. داریوش پس از سرکوب این شورش (معروف به شورش ایونیایی) مصمم شد یونان را تنبیه کند.

• نبرد ماراتون (۴۹۰ ق.م.): اولین لشکرکشی مستقیم پارس به یونان با شکست نیروهای داریوش در دشت ماراتون، در نزدیکی آتن، پایان یافت. آتنی ها با وجود اینکه تعدادشان بسیار کمتر بود، توانستند ارتش پارس را شکست دهند. این شکست ضربه ای سنگین به حیثیت داریوش بود.

تخت جمشید و پروژه های عمرانی داریوش

داریوش علاوه بر نظام سازی، یک معمار و بناکننده بزرگ نیز بود. او پروژه های عظیم عمرانی را در سراسر امپراتوری به اجرا درآورد که نشان دهنده عظمت و قدرت شاهنشاهی هخامنشی است.

چرا تخت جمشید ساخته شد و نقش داریوش چه بود؟

داریوش ساخت مجموعه باشکوه تخت جمشید را در حدود سال ۵۱۸ ق.م. آغاز کرد. او این شهر را به عنوان پایتخت تشریفاتی و آیینی امپراتوری بنا نهاد، جایی که نمایندگان دولت های تابعه برای ادای احترام و پرداخت خراج سالانه، در مراسم نوروز به حضور شاه می رسیدند. داریوش ساخت کاخ آپادانا (کاخ بار عام)، خزانه و بخش هایی از این مجموعه را آغاز کرد و کار توسط پسرش خشایارشا به پایان رسید.

دیگر کارهای عمرانی و اداری مهم

• شوش: داریوش شوش را به عنوان پایتخت اداری و زمستانی امپراتوری بازسازی و گسترش داد و کاخی باشکوه در آن بنا کرد.
• کانال نیل به دریای سرخ: داریوش دستور حفر یا بازسازی کانالی را داد که رود نیل را به دریای سرخ متصل می کرد. این کار به تسهیل تجارت بین مصر و شرق کمک شایانی کرد.
• ساخت معابد در مصر: داریوش با وجود اینکه خود زرتشتی بود، به مذاهب مردمان تحت سلطه احترام می گذاشت و دستور ساخت و مرمت معابد خدایان مصری مانند پتاه و نخبت را صادر کرد.

داریوش بزرگ چگونه کشته شد؟ آرامگاه او کجاست؟

روایت های تاریخی درباره مرگ داریوش

داریوش در سال ۴۸۶ پیش از میلاد، در حالی که مشغول تدارک یک لشکرکشی جدید برای تنبیه یونانیان (در پی شکست ماراتون) بود، درگذشت. او در حال آماده سازی سپاهی عظیم بود که شورشی در مصر رخ داد و وخامت حال او اجازه ادامه کار را نداد. در حدود ۶۴ سالگی از دنیا رفت و پسرش خشایارشا که از همسر محبوبش، آتوسا (دختر کوروش بزرگ) بود، جانشین او شد.

آرامگاه داریوش بزرگ کجاست؟

آرامگاه داریوش در صخره ای در محوطه باستانی نقش رستم، در نزدیکی تخت جمشید (در استان فارس) قرار دارد. این آرامگاه به شکل صلیب بر روی صخره تراشیده شده است و یکی از باشکوه ترین آرامگاه های هخامنشی به شمار می رود. بر روی آرامگاه، نقش برجسته ای وجود دارد که داریوش را در حالی که بر تخت نشسته و در حال نیایش به درگاه اهورامزدا است، به تصویر می کشد و نمایندگان اقوام مختلف، تخت او را بر دوش دارند.

تفاوت داریوش اول، داریوش دوم و داریوش سوم

برای جلوگیری از اشتباه، باید دانست که داریوش نام سه شاهنشاه هخامنشی بوده است:

داریوش دوم کیست؟

داریوش دوم (۴۲۳-۴۰۴ ق.م.) از نوادگان داریوش بزرگ بود که در دوران افول امپراتوری به سلطنت رسید. او در اواخر جنگ پلوپونزی، با حمایت مالی از اسپارت، در سیاست یونان دخالت کرد. حکومت او با شورش ها و ضعف نسبی همراه بود.

داریوش سوم کیست و چرا مهم است؟

داریوش سوم (۳۳۶-۳۳۰ ق.م.) آخرین شاهنشاه هخامنشی بود. او در زمانی به قدرت رسید که امپراتوری رو به زوال بود و از درون با توطئه ها و از بیرون با تهدید عظیم اسکندر مقدونی مواجه شد. او سه بار از اسکندر شکست خورد (نبرد گرانیک، ایسوس و گوگمل) و سرانجام توسط یکی از ساتراپ های خود به قتل رسید و امپراتوری هخامنشی به دست اسکندر مقدونی سقوط کرد.

سوالهای رایج درباره داریوش بزرگ

• داریوش یکم برای اداره بهتر کشور چه اقداماتی انجام داد؟
  ایجاد نظام ساتراپی (۲۰ استان)، تدوین نظام مالیاتی منظم، ضرب سکه یکپارچه، ساخت شبکه راه های ارتباطی (راه شاهی)، و انتخاب زبان آرامی به عنوان زبان اداری.
• داریوش کشور را به چند ایالت تقسیم کرده بود؟
  به حدود ۲۰ استان یا ساتراپی.
• داریوش بزرگ اهل کجا بود؟
  در پارس (استان فارس کنونی در ایران) متولد شد و به دودمان هخامنشی تعلق داشت، هرچند از شاخه فرعی و نه خاندان اصلی کوروش.
• داریوش که بود و چه کرد؟
  چهارمین شاهنشاه هخامنشی بود که امپراتوری را به اوج قدرت و وسعت رساند، نظام اداری و اقتصادی عظیمی ایجاد کرد، تخت جمشید را بنا نهاد و با یونانیان جنگید.