تأثیر میلیاردرهای خیّر بر دانشگاه‌های آمریکا

ماهنامه صنعت و توسعه: پشتوانه مالی یا ذخیره ارزی یک موسسه یا Academic financial endowment به ویژه در آمریکا اشاره به مجموع هدایای نقدی و اوقاف مالی است که به یک موسسه مانند دانشگاه اهدا می‌شود. برخی دانشگاه‌های آمریکا مانند دانشگاه‌های آیوی لیگ دارای پشتوانه مالی قابل توجهی هستند و به همین دلیل خودکفا بوده و عملاً وابسته به بودجه‌های دولتی نیستند. به عنوان مثال، دانشگاه هاروارد با سرمایه کل 29 میلیارد دلار خود، به طور کامل خصوصی است و بودجه سالیانه‌اش را از منابع مختلفی چون صنعت، پروانه‌های اکتشاف و اختراع، سرمایه‌گذاران و همچنین از دایره فارغ‌التحصیلانش تأمین می‌کند.

دانشگاه هاروارد در شهر کمبریج ایالت ماساچوست واقع شده و بخش‌هایی از آن مانند دانشکده پزشکی و دانشکده بازرگانی در شهر نزدیک به کمبریج، بوستون قرار دارند. هاروارد در سال 1636 میلادی، یا 1015 خورشیدی، توسط هیأت قانون‌گذاران «مهاجرنشین (کولونی) خلیج ماساچوست» تأسیس شد. این دانشگاه اولین موسسه آموزش عالی در آمریکا و همچنین اولین بنیاد در آمریکای شمالی به شمار می‌رود. نام اولیه آن «دانشکده نو» یا «دانشکده در شهرک نو» بود که بعدها در 13 مارس 1639، کشیشی به نام جان هاروارد 400 جلد کتاب به کتابخانه این دانشگاه و مبلغ 779 پوند به آن هدیه کرد. قدیمی‌ترین موسسه آموزش عالی در آمریکا به تبع نام نخستین فردی که زمین و کتاب‌های خود را وقف ساختن آن کرد، هاروارد نام گرفت.

همچنین سامانه دانشگاه تگزاس از پشتوانه سرمایه خصوصی 13.5 میلیارد دلاری برخوردار است. یکی از دلایل مهم موفقیت دانشگاه‌های آمریکایی در طول سال‌ها، حمایت روزافزون نهادهای غیر دولتی، شرکت‌ها و میلیاردرهای خیّر آمریکایی از نظام آموزش عالی کشورشان است. این فرهنگ وقف به موسسات فرهنگی در هیچ جای دیگر دنیا وجود ندارد. تنها در سال 2007، دانشگاه‌های آمریکا مجموعاً مبلغ 30 میلیارد دلار هدایای نقدی دریافت کردند.

از مهم‌ترین حامیان مالی آموزش عالی در تاریخ آمریکا می‌توان به افرادی چون خانواده راکفلر، اندرو کارنگی و وندربیلت اشاره کرد که نقش زیادی در موفقیت امروزی دانشگاه‌های بزرگ و معتبر آمریکا دارند. بزرگ‌ترین هدیه در تاریخ آموزش عالی آمریکا از آن بنیاد بیل و ملیندا گیتس است که مقدار آن افزون بر یک میلیارد دلار بوده و بزرگ‌ترین دریافت‌کننده یک هدیه، دانشگاه کلتک است که هدیه‌ای 600 میلیون دلاری دریافت کرده است. بنیاد بیل و ملیندا گیتس از بزرگ‌ترین انستیتو خیریه در جهان است. این بنیاد در سال 2000 میلادی به دست بیل و ملیندا گیتس تأسیس شد و در سال 2006 میلادی به دست وارن بافت به دو برابر گسترش یافت.

هدف‌های اصلی تأسیس این بنیاد شامل افزایش تندرستی و کاهش فقر در سطح جهانی است و در آمریکا نیز به دنبال گسترش شانس‌های آموزشی و دسترسی به فناوری اطلاعات و داده‌ها می‌باشد. مرکز این بنیاد در شهر سیاتل واقع در ایالت واشنگتن آمریکا قرار دارد و تحت مدیریت سه عضو هیأت مدیره به نام‌های بیل گیتس، همسرش ملیندا گیتس و وارن بافت اداره می‌شود. دیگر مدیران بنیاد شامل ویلیام اچ گیتس و پتی استونسیفر (مدیر عامل) هستند. حجم کمک‌های انجام شده این انستیتو نزدیک به 33 میلیارد دلار است.

بخشش 99 درصد از سهام فیس‌بوک، مارک زاکربرگ و همسرش پریسیلا چان اخیراً 99 درصد از سهام فیس‌بوک خود را واگذار کردند. این مقدار حدود 45 میلیارد دلار برآورد شده که سبب می‌شود اقدام اخیر زاکربرگ و چان در تاریخ بی‌سابقه و از 44 میلیارد دلار بنیاد بیل و ملیندا گیتس کمی بیشتر باشد. این مبلغ مستقیماً به مرکز Chan Zuckerberg Initiative منتقل می‌شود، مرکزی غیرانتفاعی که سرمایه‌گذاری‌های اختصاصی انجام خواهد داد تا تأثیری مثبت بر جوانب مختلف زندگی بشر داشته باشد.

البته سهام زاکربرگ قرار نیست به صورت کلی فروخته شده و به سازمان مذکور منتقل شود. Chan Zuckerberg Initiative به زودی تأسیس خواهد شد و سه مرتبه در سال، مبلغ حاصل از فروش سهام به آن تزریق خواهد شد، مبلغی که هر سال در نهایت به یک میلیارد دلار خواهد رسید. در حقیقت، 45 سال طول خواهد کشید تا این ثروت به سازمان چان و زاکربرگ منتقل شود. در این بین، اگر سرمایه‌گذاری‌های سازمان به کسب سود منجر شد، مبلغ حاصل در پروژه‌های دیگر سرمایه‌گذاری خواهد شد. زاکربرگ این خبر را در نامه‌ای برای دختر تازه متولد شده خود نوشت و هدف سازمان Chan Zuckerberg Initiative را به طور کلی پیشرفت پتانسیل‌های بشر و ارتقای کیفیت زندگی بیان کرد.

مورد اول در زمینه‌هایی نظیر پزشکی، اقتصاد و دسترسی آزاد به اطلاعات صحبت می‌کند و مبحث دوم در ارتباط با کاهش فقر و توانمندسازی گروه‌هایی است که کمتر دیده شده‌اند. سال گذشته این زوج جوان، مبلغ 25 میلیون دلار برای مبارزه با ابولا اهدا کردند تا در برابر این بیماری ایستادگی کنند و از شیوع آن مانند HIV جلوگیری نمایند. زاکربرگ همچنین مبلغ 100 میلیون دلار برای بهبود کیفیت مدارس عمومی Newark نیز بخشیده بود.

بخشی از اهداف سازمان Chan Zuckerberg Initiative با پروژه Internet org فیسبوک نیز مشترک است. زاکربرگ می‌خواهد اینترنت را به ضعیف‌ترین نقاط دنیا هم برساند. وی در این نامه به دختر خود از اهمیت بالای اینترنت نیز می‌گوید: «بسیاری از فرصت‌های بزرگ نسل شما در نتیجه دسترسی همه به اینترنت است. اینترنت آنقدر مهم است که در ازای دسترسی 10 نفر به اینترنت، یک نفر از فقر نجات می‌یابد و یک شغل جدید ایجاد می‌شود.»

خیّرهای ایرانی در آمریکا البته ایرانی‌های مقیم آمریکا نیز سهمی در کمک‌های اینچنینی دارند. به عنوان مثال در سال 2006 در تگزاس، گیتی و علی صابریون مقیم هیوستون 10 میلیون دلار به مرکز سرطان ام دی اندرسون دانشگاه تگزاس اهدا کردند. در لس آنجلس، دانشگاه جنوب کالیفرنیا نیز در سال 2007 دریافت‌کننده اهدای 17 میلیون دلاری یک مهندس ایرانی بود، در حالی که دانشگاه کالیفرنیا در ایرویان هدیه‌ای 30 میلیون دلاری از آقای معراج دریافت کرد. در سانفرانسیسکو، دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو بزرگ‌ترین هدیه خود را از یک زوج دیگر ایرانی به نام ندا و مانی مشعوف به مبلغ 10 میلیون دلار دریافت کرد و دانشگاه ایالتی پورتلند حتی به پاس هدیه 8 میلیون دلاری دکتر فریبرز مسیح، دانشکده مهندسی خود را به نام او نام‌گذاری نمود.

در نهایت آنچه که از مرور سنت وقف در میان میلیاردرهای خیّر آمریکایی می‌توان دریافت، بسترهایی است که هدایای مالی‌شان را در آن سرمایه‌گذاری می‌کنند و تقریباً همگی نقش مهمی در فرهنگ‌سازی و توسعه آن چیز که در واقع به معنای ارتقای فرهنگ آمریکایی است، ایفا می‌کنند. بنابراین از مهم‌ترین کارکردهای وقف در کشوری مانند آمریکا، کمک به پایداری و توسعه و قدرت پیدا کردن فرهنگ آمریکایی است.

منبع : برترینها