کارشناس HSE کیست؟ شغلی تخصصی با درآمد جذاب

بعضی شغل‌ها هستند که تا وقتی وارد یک کارخانه، پروژه ساختمانی یا مجموعه صنعتی نشویم، شاید اصلاً متوجه اهمیتشان نشویم. کارشناس HSE یکی از همین شغل‌هاست؛ کسی که بخش مهمی از مسئولیتش این است که قبل از وقوع حادثه، خطر را ببیند.

شاید این تعریف در ظاهر ساده به نظر برسد، اما در عمل کارشناس HSE باید هم محیط کار را بشناسد، هم رفتار آدم‌ها را، هم مقررات را بداند و هم بتواند در موقعیت‌های حساس تصمیم درست بگیرد.

از طرف دیگر، همین تخصصی بودن باعث شده این شغل در بسیاری از پروژه‌ها و صنایع، جایگاه مهمی داشته باشد و با بیشتر شدن تجربه و مسئولیت، فرصت درآمدی خوبی هم ایجاد کند.

HSE دقیقاً یعنی چه؟

HSE از سه واژه Health، Safety و Environment گرفته شده است؛ یعنی بهداشت، ایمنی و محیط زیست.

کارشناس HSE در واقع کسی است که تلاش می‌کند محیط کار تا حد ممکن امن‌تر، سالم‌تر و کنترل‌شده‌تر باشد.

برای مثال، اگر در یک کارگاه خطر سقوط وجود داشته باشد، اگر مواد قابل اشتعال به‌درستی نگهداری نشده باشند یا اگر کارکنان بدون تجهیزات مناسب کار کنند، این‌ها همان چیزهایی هستند که باید توسط کارشناس HSE شناسایی و پیگیری شوند.

یعنی بخش مهمی از این شغل، دیدن چیزهایی است که شاید بقیه از کنارشان خیلی راحت رد شوند.

یک روز کاری کارشناس HSE چطور می‌گذرد؟

کارشناس HSE معمولاً شغلی پشت‌میزی به معنای واقعی کلمه ندارد. ممکن است بخشی از روز را صرف تهیه گزارش و بررسی مستندات کند و چند ساعت بعد در محیط پروژه مشغول بررسی شرایط کار باشد.

بعضی از کارهای روزمره او می‌تواند شامل این موارد باشد:

• بازدید از محیط کار

• شناسایی خطرها

• بررسی تجهیزات حفاظتی

• کنترل نحوه استفاده کارکنان از وسایل ایمنی

• آموزش نکات ایمنی و نصب تابلوهای ایمنی

• بررسی شرایط اضطراری

• ثبت و تحلیل حوادث

• ارائه پیشنهاد برای کاهش خطر

در پروژه‌های بزرگ‌تر، مسئولیت‌ها معمولاً گسترده‌تر می‌شوند و کارشناس HSE ممکن است با مدیر پروژه، سرپرست‌ها، نیروهای اجرایی و حتی پیمانکاران مختلف در ارتباط باشد.

چرا درآمد کارشناس HSE می‌تواند بالا باشد؟

دلیل اصلی، مسئولیتی است که روی دوش این فرد قرار دارد.

یک تصمیم اشتباه در یک محیط صنعتی ممکن است فقط به خراب شدن یک دستگاه ختم نشود؛ گاهی پای سلامت چند نفر یا حتی توقف یک پروژه در میان است.

به همین دلیل، شرکت‌ها معمولاً برای افراد باتجربه و متخصص در این حوزه ارزش بیشتری قائل می‌شوند.

درآمد کارشناس HSE به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• میزان سابقه کاری

• نوع صنعت

• اندازه پروژه

• سطح مسئولیت

• محل فعالیت

• داشتن مدارک تخصصی

• توانایی مدیریت شرایط بحرانی

معمولاً فعالیت در پروژه‌های صنعتی، نفت و گاز، پتروشیمی، معادن و پروژه‌های بزرگ عمرانی می‌تواند شرایط درآمدی متفاوتی نسبت به محیط‌های کوچک‌تر داشته باشد.

پس نمی‌شود برای همه یک عدد ثابت اعلام کرد، اما واضح است که با افزایش تجربه و تخصص، موقعیت‌های شغلی بهتر هم در دسترس قرار می‌گیرند.

کارشناس HSE باید چه مهارت‌هایی داشته باشد؟

این شغل فقط با حفظ کردن چند قانون ایمنی پیش نمی‌رود.

کارشناس HSE باید قدرت مشاهده خوبی داشته باشد. گاهی لازم است از روی یک جزئیات کوچک بفهمد که احتمال حادثه وجود دارد.

در کنار دانش فنی، مهارت ارتباطی هم خیلی مهم است. فرض کنید متوجه شده‌اید یکی از نیروهای اجرایی نکات ایمنی را رعایت نمی‌کند. فقط گفتن «این کار ممنوع است» همیشه جواب نمی‌دهد؛ باید بتوانید دلیل خطر را توضیح دهید و فرد مقابل را متقاعد کنید.

به همین خاطر، ترکیبی از دانش فنی، دقت، جدیت و توانایی ارتباط با افراد مختلف برای این شغل اهمیت زیادی دارد.

تجهیزات، بخش جدانشدنی کار HSE هستند

در بسیاری از محیط‌های کاری، ایمنی فقط با دستورالعمل ایجاد نمی‌شود؛ ابزار مناسب هم لازم است.

کلاه ایمنی، دستکش، عینک محافظ، کفش ایمنی، ماسک، لباس کار و تجهیزات هشداردهنده فقط چند نمونه از وسایلی هستند که بسته به نوع فعالیت استفاده می‌شوند.

برای همین شناخت درست تجهیزات ایمنی یکی از بخش‌های مهم کار یک متخصص HSE است. چون انتخاب اشتباه یک وسیله یا استفاده از محصول نامناسب، ممکن است عملاً حفاظت مورد انتظار را ایجاد نکند.

آتش‌نشانی هم بخشی از مسئولیت HSE است

یکی از موضوعاتی که معمولاً در برنامه‌های HSE اهمیت زیادی دارد، پیشگیری و آمادگی در برابر حریق است.

کارشناس HSE باید بداند:

• کپسول آتش‌نشانی کجا نصب شود؟

• چه نوع کپسولی برای محیط مناسب است؟

• مسیر خروج اضطراری کجاست؟

• کارکنان هنگام آتش‌سوزی باید چه کاری انجام دهند؟

• تجهیزات اطفای حریق در چه وضعیتی هستند؟

به همین دلیل شناخت تجهیزات آتش نشانی و نحوه استفاده صحیح از آن‌ها هم بخشی از دانش کاربردی این حوزه محسوب می‌شود.

آیا شغل HSE برای همه مناسب است؟

نه لزوماً.

اگر از محیط‌های پویا، مسئولیت‌پذیری و کار میدانی لذت می‌برید، این شغل می‌تواند جذاب باشد. اما اگر از درگیری با جزئیات، گزارش‌نویسی، قوانین و پیگیری مداوم خسته می‌شوید، شاید این حوزه برایتان ساده نباشد.

یکی از واقعیت‌های این شغل این است که گاهی باید چند بار درباره یک نکته ساده تذکر بدهید. گاهی ممکن است لازم باشد جلوی انجام کاری بایستید که دیگران می‌خواهند سریع تمامش کنند.

در چنین موقعیت‌هایی، کارشناس HSE باید بتواند روی اصول حرفه‌ای خودش بایستد.

از کجا وارد شغل HSE شویم؟

مسیر ورود افراد به این حوزه متفاوت است. بعضی‌ها از رشته‌های مرتبط با ایمنی و بهداشت وارد می‌شوند و بعضی دیگر بعد از مدتی فعالیت در محیط‌های صنعتی، سراغ دوره‌های تخصصی HSE می‌روند.

برای شروع، یادگیری این موارد اهمیت زیادی دارد:

• اصول ایمنی کار

• ارزیابی ریسک

• کمک‌های اولیه

• پیشگیری و اطفای حریق

• تجهیزات حفاظت فردی

• مدیریت شرایط اضطراری

بعد از آن، تجربه محیط واقعی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. خیلی از چیزهایی که یک کارشناس حرفه‌ای می‌داند، فقط از کتاب به دست نمی‌آید؛ بخشی از آن نتیجه سال‌ها حضور در پروژه‌ها و دیدن موقعیت‌های واقعی است.

شناخت تجهیزات مناسب، بخشی از تخصص حرفه‌ای است

یک کارشناس HSE باتجربه معمولاً به مرور یاد می‌گیرد که هر محصولی که برچسب «ایمنی» دارد، الزاماً انتخاب مناسبی نیست.

شناخت کیفیت تجهیزات، استانداردها و کاربرد درست محصولات به همان اندازه مهم است که شناخت قوانین اهمیت دارد.

برای همین، مجموعه‌های تخصصی مانند ایمن پیشرو بیشتر زمانی کاربرد پیدا می‌کنند که نیاز باشد تجهیزات مختلف ایمنی و آتش‌نشانی بر اساس نوع محیط و کاربرد بررسی شوند.

آینده شغلی کارشناس HSE چطور است؟

تا زمانی که پروژه صنعتی، ساختمان، کارخانه، معدن، انبار و محیط کاری وجود دارد، موضوع ایمنی هم مطرح خواهد بود.

هرچه مجموعه‌ها حرفه‌ای‌تر شوند، توجه به HSE هم بیشتر می‌شود. چون هزینه پیشگیری معمولاً بسیار کمتر از هزینه‌ای است که یک حادثه می‌تواند به افراد و مجموعه وارد کند.

برای کسی که واقعاً این حوزه را یاد بگیرد، تجربه کسب کند و فقط به مدرک اکتفا نکند، HSE می‌تواند یک مسیر شغلی جدی و قابل رشد باشد.

در نهایت، جذابیت این شغل فقط در درآمد آن نیست. کارشناس HSE از معدود افرادی است که ممکن است نتیجه کارش را در اتفاقی ببیند که هیچ‌وقت رخ نداده است؛ حادثه‌ای که به دلیل یک تصمیم درست، یک تذکر به‌موقع یا یک اقدام پیشگیرانه هرگز اتفاق نیفتاد.