ایران مطلب: حق انتخاب یکی از حقوق طبیعی تمامی انسان‌هاست که در قانون اساسی کشور ما نیز به اهمیت آن تأکید شده است. به‌طور کلی، کشورهایی که دارای پارلمان و انتخابات آزاد هستند، با پذیرش اصل آزادی، حق انتخاب افراد و جمعیت‌ها را به‌عنوان یکی از ارکان نظام دموکراتیک خود قرار می‌دهند.
در این نظام، هر شهروند به اندازه هر شهروند دیگر حق انتخاب دارد از مواهب طبیعی محیط خود بهره‌مند شده و در انتخاب مدیران جامعه نقش داشته باشد و هر سبک و سیاقی را که می‌پسندد، در زندگی شخصی خود انتخاب کند. در نهایت، این پروسه تنها به محدودیت‌هایی در نظر گرفتن قوانین مربوط می‌شود که اعمال حاکمیت مردم بر اساس آن شکل می‌گیرد.
در این مقاله البته قصد نداریم وارد مباحث سیاسی شویم و از منظر سیاسی به مزایای حق انتخاب بپردازیم، بلکه هدف ما به کارگیری این حق در تنوع بخشیدن به چشم‌انداز زندگی خانواده‌هاست. خانواده‌هایی که هرچند از نظر درآمدی ممکن است در گروه‌های متفاوتی جای داشته باشند، اما از نظر انتظارات معیشتی و رفاهی سلیقه‌های نسبتاً یکسانی دارند، خواه این سلیقه‌ها قابل اعمال باشد یا نباشد، به دست آید یا نیاید.
مقصود اصلی این نوشتار این است که حق انتخاب در هر شکل و اندازه‌ای به خانواده‌ها کمک می‌کند تا قدرت خرید بهتری داشته باشند و درآمدهای خود را به‌گونه‌ای هزینه کنند که هم رفاه بیشتری برای اعضای خانواده به ارمغان آورد و هم زندگی را به سطح معقولی از مقبولیت ارتقا دهد.
در جامعه ما، به‌طور کلی مردم به این حق انتخاب خود بهاي کافی نمی‌دهند. در حالی که در سی سال گذشته هیچ‌گاه شوق مردم برای حضور در صحنه‌های انتخاباتی کاهش نیافته است. بدین معنا که مردمان ما به طور کلی خیلی بیشتر از مردم کشورهای منطقه و حتی کشورهای پیشرفته اروپایی به دخالت در سرنوشت خود اهمیت می‌دهند.
انتخابات ریاست جمهوری دوره یازدهم واقعاً نمونه جدیدی از یک وفاق ملی بود که به انتخاب دکتر حسن روحانی به ریاست جمهوری منتهی شد. با این حال، استفاده از این حق انتخاب در قالب رفتارهای شخصی و چارچوب خانواده در مقایسه با ابعاد سیاسی آن به هیچ‌وجه دارای اهمیت برابر نیست و به‌طور کلی نشانه‌های زیادی از حق انتخاب در زندگی‌های خانوادگی به چشم نمی‌خورد.
در واقع، جدا از کاربردهای سیاسی حق انتخاب در حکمرانی، نشانه‌های کمی از حق انتخاب در زندگی و رفتارهای اجتماعی وجود دارد. در یک اظهارنظر روشن‌تر، به نظر می‌رسد که در زندگی اجتماعی همه ما در راستای محدود کردن دایره حق انتخاب خود حرکت می‌کنیم و نه گسترش آن. حتی گاهی نمونه‌هایی نیز دیده می‌شود که افراد به‌صورت داوطلبانه به کاهش حق انتخاب خود تن می‌دهند یا در برابر محدودیت‌هایی که سازمان‌ها و نهادهای مختلف در مسیر برخورداری مردم از حق طبیعی انتخاب خود به وجود می‌آورند، کوچک‌ترین اعتراضی نمی‌کنند.
کجا حق انتخاب داریم؟ کجا نداریم؟
با وجود اینکه حق انتخاب یک حق طبیعی، شناخته‌شده و در عین حال پذیرفته‌شده است، اما دسترسی به آن در همه جا ممکن نیست. یعنی در جامعه ما این حق را به کسی نمی‌دهند که بگیرد یا نگیرد، یا اینکه اصولاً جرأت نمی‌کند که طلب کند تا بگیرد. مثالی ساده از این مسئله را می‌توان در زندگی‌های خانوادگی مشاهده کرد. در جاهایی این حق انتخاب به‌صراحت از هر شهروندی سلب می‌شود. نمونه‌ی رایج آن تابلوهای «پس از فروش پس گرفته نمی‌شود» است که به‌صورت بارزی در هر واحد صنفی دیده می‌شود.
در سطح شهر و بسیاری از مجاری خدماتی نیز فرصت محدودی برای انتخاب در اختیار ما گذاشته می‌شود. به‌عنوان مثال، در یک دکان کوچک لباس‌فروشی یا وسایل مصرفی، امکان اینکه کالاهای متنوعی در برابر مشتریان چیده شود عملاً وجود ندارد. به همین دلیل است که می‌بینیم فروشگاه‌های بزرگ، از جمله شهروند یا هایپرمارکت‌ها، مورد استقبال بیشتری قرار می‌گیرند.
در این فروشگاه‌ها، قفسه‌های متعدد پر از کالاهای با کارکرد مشابه اما با اشکال و طرح‌های متنوع باعث می‌شود که این تصور در ذهن مشتریان ایجاد شود که حق انتخاب بهتری دارند. در اکثر این فروشگاه‌ها نیز مشتریان همواره نگران‌اند که مبادا کالای خریداری‌شده در عمل با سلیقه‌های آن‌ها همخوانی نداشته باشد و به همین دلیل در انتخاب‌های خود احتیاط می‌کنند و در نتیجه به‌طور مستقیم از قدرت انتخاب خود می‌کاهند.
در واقع می‌توان نتیجه گرفت که انتخاب مجاری خرید کالا خود به نوعی در حق انتخاب ما تأثیرگذار است. وقتی برای خرید لباس به یک واحد کوچکتر مراجعه می‌کنیم، در حقیقت قبول کرده‌ایم که جنس دلخواه خود را از میان نمونه‌های کمتری انتخاب کنیم. محدود کردن حقوق مشتریان و کاهش قدرت انتخاب آن‌ها موجب می‌شود که نتوانند قدرت خرید خود را به‌صورت مناسبی مدیریت کنند. آن‌ها مجبور می‌شوند کالاهایی را خریداری کنند که نه به میلشان است و نه قیمت مناسبی دارد. منطقشان این است که در فروشگاه نمونه‌های کمی برای انتخاب وجود دارد و آن‌ها نتوانسته‌اند کالایی را که واقعاً مدنظر داشته‌اند، در میان آن‌ها بیابند.
جالب اینجاست که شرکت‌های خارجی نیز که در بازارهای اروپایی و آمریکایی به مشتری‌مداری شهرت دارند، در کاهش حق انتخاب مشتریان ایرانی گوی سبقت را از تولیدکنندگان و فروشندگان داخلی می‌ربایند. برندهای بسیار شناخته‌شده اروپایی، ژاپنی، آلمانی و کره‌ای هم هنگام فروش کالا در ایران، برچسب بزرگی را به زیر برگ فروش می‌زنند که نشان می‌دهد مشتری به هیچ عنوان حقی برای بازگرداندن جنس خریداری‌شده ندارد.
جای شگفتی است که با این وجود، وزارت صنایع و موسسه استاندارد یا نهادهای حمایت از مصرف‌کننده تاکنون به این فکر نیفتاده‌اند که از نمایندگان تولیدکنندگان خارجی بخواهند که شرط پس‌گرفتن کالای فروخته‌شده را عیناً مانند خریداران اروپایی برای مشتریان ایرانی خود نیز رعایت کنند، مگر آنکه قبول کنیم دلاری که مردم ایران برای خرید کالاهای خارجی می‌پردازند، همان پولی نیست که همه مردم دنیا و از جمله اروپایی‌ها هنگام خرید کالای خارجی هزینه می‌کنند.
مردم به‌صورت داوطلبانه از حق انتخاب خود دل کنده‌اند! به نظر می‌رسد بخش مهمی از محدودیت‌های بازار ما در رعایت حقوق مشتریان به عقب‌نشینی گام‌به‌گام مردم در برابر موسسات تولیدی و بازرگانی و حتی دلالی و واسطه‌گری مربوط می‌شود. به زبان ساده‌تر، هر چه مردم حق انتخاب کمتری طلب کرده‌اند، حق انتخاب کمتری نیز در برابرشان قرار گرفته است.
برای رسیدن به یک داوری مناسب در این زمینه، بهتر است نگاهی به گذشته و حال برخی خدمات مورد نیازمان بیندازیم. مثلاً خدمات رستوران‌داری و پذیرایی. خوشبختانه امروز مردم بیشتری به خارج سفر می‌کنند و ارزیابی رفتار واحدهای پذیرایی سایر کشورها را نیز تجربه می‌کنند. آن‌ها به وضوح متوجه می‌شوند که این صنعت در داخل کشور در مورد ارائه حق انتخاب به مشتریانش به عقب بازگشته و عمدتاً به کسب درآمد بیشتر می‌اندیشد تا کسب رضایت مشتریان.
به همین دلیل است که در منوی رستوران‌های امروزی به سرعت از نام‌های خوراکی‌های سنتی و ارزان کاسته می‌شود و بر غذاهای گران‌تر تأکید بیشتری می‌شود. نتیجه‌اش افزایش مبلغ صورتحساب‌ها و فشار بیشتر به مصرف‌کننده‌ای است که در همه جهات در چنگال تورم گیر کرده است.
توجه داشته باشیم که گرایش دولت به عدم دخالت در نرخ‌گذاری‌ها نیز در بازاری که هیچ‌گونه نگرانی از رقابت وجود ندارد، همواره به ضرر مردم تمام می‌شود، زیرا در آمریکا و اروپا واحدهای پذیرایی با کاهش قیمت‌ها می‌کوشند سهم بیشتری از بازار را به دست آورند. در ایران، این کوشش به افزایش قیمت صورتحساب‌ها و تقسیم منافع میان تعداد کمی از مشتریان ختم می‌شود که در نهایت هزینه‌ای بیشتر از آنچه که در یک وضعیت رقابتی باید پرداخت کنند، بر دوش آن‌ها می‌گذارد.
در واقع، این خصوصیت مؤسسات آمریکایی است که دایره فروش آن‌ها را به تمامی کشورهای جهان گسترش می‌دهد. یکی از مهم‌ترین دلایل موفقیت مؤسسات چند میلیاردی مانند مک‌دونالد (فست‌فود) و استارباکس (فروشنده قهوه) در جهان این است که آن‌ها در طول سال‌ها نه تنها بر قیمت‌های خود نیفزوده‌اند، بلکه با تکیه بر سهم بالای خود در بازار از افزایش قیمت فروش کالاهای مشابه جلوگیری کرده‌اند. آن‌ها به هر ترفندی دست می‌زنند تا قیمت تمام‌شده کالاهایشان را کاهش دهند، تنوع محصولاتشان را افزایش دهند و رابطه‌ای نزدیک‌تر و منصفانه‌تر با مشتریان خود برقرار کنند.
مثالی دیگر مقایسه ساندویچی ایرانی و آمریکایی است. ساندویچی‌های خودمان نیازی به معرفی ندارند اما ساندویچی «ساب وی» که هزاران شعبه در اکثریت کشورهای جهان دارد، نمونه دیگری است. وقتی به ساندویچی‌های خودمان می‌رویم، معمولاً یکی دو انتخاب بیشتر نداریم؛ در حالی که در «ساب وی» هر مشتری با ده‌ها سؤال روبرو می‌شود تا ساندویچ دلخواهش را خریداری کند. ابتدا باید نوع نانی را که می‌خواهد مخلفات در داخل آن قرار گیرد انتخاب کند. سپس باید به قطر و طول نان توجه کند. سؤال بعدی درباره کرم یا کره یا هر سسی است که باید داخل نان گذاشته شود تا ساندویچ را خوشمزه‌تر کند. سپس به قسمت گوشت‌ها می‌رود که از میان انواع مختلف گوشت قرمز و سفید یا ماهی که هرکدام چندین نوع متفاوت هستند، یکی را انتخاب کند. سپس نوبت سبزیجات می‌رسد که باید از میان ده‌ها سبزی معطر و خشک و دانه‌های گیاهی انتخاب شود. در آخر از شما پرسیده می‌شود که چه نوع سس به عنوان طعم نهایی به آن افزوده شود. البته هنوز سؤالات زیادی وجود دارد که ذکر آن‌ها زمان می‌برد، اما آخرین سؤالی که از شما می‌پرسند این است که ساندویچ را چگونه بسته‌بندی کنند؟ داخل کاغذ روغنی یا کرافت بپیچند؟ نایلون یا فویل آلومینیومی استفاده کنند؟ ساندویچ را قطعه‌قطعه کنند یا اینکه در بشقاب با سایر مخلفات جلوی شما بگذارند؟
نکته مهم این است که استفاده از حق انتخاب با هزینه کردن ارتباطی ندارد. یعنی هر قدر بخواهید از حق انتخاب بهتر و بیشتری برخوردار باشید، چیزی به صورتحساب شما افزوده نخواهد شد. شما فقط رقمی را خواهید پرداخت که در منوی اصلی ذکر شده است. ما در سال‌های اخیر این رویه را به کرات دیده‌ایم و تجربه کرده‌ایم.
شرکت قطارهای مسافری رجا در آغاز کار، مسافران خود را ملزم می‌کرد که غذای داخل قطار را خریداری و صرف کنند. طبیعی است که هزینه غذا در قیمت بلیت منظور شده بود. یعنی به مسافران خود اجازه انتخاب نمی‌داد. به آن‌ها تحمیل می‌شد که غذا بخورند و چون پولش را هم پیشاپیش پرداخته بودند، خوردن و نخوردنش هم برای شرکت رجا تفاوتی نمی‌کرد. خوشبختانه پس از تجربه‌ای طولانی، مدیران رجا نیز به این نتیجه رسیدند که باید حق انتخاب مشتریان خود را به رسمیت بشناسند و به آن‌ها اجازه دهند که به میل خود تصمیم بگیرند. لازم به یادآوری است که با همه این‌ها، امروز هم مسافران قطارها قدرت انتخاب بیشتری در اختیار ندارند و منوی رستوران داخل قطار گزینه‌های بسیار محدودی برای آن‌ها فراهم می‌کند که با روح اصلی حق طبیعی انتخاب تناقض دارد.
منبع: sarzaminpooya.com
منبع: ایران مطلب
مقاله جالبی بود. حق انتخاب واقعا یکی از پایههای مهم زندگی خوبه، مخصوصا در زمینه خانواده.
🔑🌟💪 متشکرم