چگونه با از دست دادن‌ها مقابله کنیم؟

یک ضرب‌المثل چینی می‌گوید: «بالاخره لیوان هر کسی یک روز می‌شکند.» و منظورش این است که هیچ‌یک از دارایی‌های ما در این دنیا همیشگی نیست و روزی آن‌ها را از مقابله با از دست دادن از دست می‌دهیم. ثروت، شهرت، قدرت، شغل، عشق، نزدیکان، والدین، سلامت، زیبایی و… همه ممکن است روزی از میان بروند… در این مقاله نکته‌هایی برای مواجهه بهتر با پدیده مقابله با از دست دادن از هر نوعی که باشد، ارائه شده است.

احساس ناامیدی و تسلیم، تحریک‌پذیری، ترس، پرخاشگری، احساس گناه، بدبینی، حالت بغض و گریه، کابوس دیدن و از دست دادن روحیه شاد و حس شوخی، از جمله حالت‌های روان‌شناختی شایع افرادی است که شغل، تحصیل، عشق یا عزیزانی را از دست می‌دهند. در چنین زمان‌هایی ممکن است فرد حتی احترام به خود (احساس ارزشمندی) را از دست بدهد، در تمرکز با مشکل مواجه شود و گاهی دچار فراموشی شود. همچنین ممکن است قضاوت نادرستی درباره دیگران و وضعیت‌ها پیدا کند و مثلا اگر اخراج شود، این‌گونه قضاوت کند که همه او را کنار گذاشته‌اند. مشغول شدن ذهنی و به نوعی تکراری با حادثه‌ای که رخ داده نیز در این زمان‌ها رایج است و ممکن است به شکل وسواس درآید.

متاسفانه برخی افراد بعد از یک بحران مقابله با از دست دادن، به رفتارهای نادرستی مانند پرخوری، افزایش مصرف دارو، سیگار کشیدن، مصرف مواد و الکل روی می‌آورند. همچنین واکنش‌های جسمانی به از دست دادن نیز وجود دارد که شامل تعریق دست‌ها، لرز، خشکی گلو و دهان، مشکلات در هضم غذا، افزایش ضربان قلب، انواع سردردها، مشکلات خواب، خستگی و آسیب‌پذیری به بیماری‌های جسمی می‌شود.

انکار ممنوع!

گذراندن دوران غم و اندوه به زمان نیاز دارد. حتما تا به حال دیده‌اید که با گذر زمان، پذیرش و قبول خبر درگذشت یک نفر، برای بازماندگان آسان‌تر می‌شود. در واقع همان‌طور که فرد داغ‌دیده نمی‌خواهد خبر از دست دادن عزیزش را باور کند، پذیرش مقابله با از دست دادن چیزهای مهم در زندگی نیز خبر ناگواری است که معمولا هیچ‌کس در ابتدا آن را باور نمی‌کند یا حتی پس از آگاه شدن از آن، دچار بهت و شگفتی می‌شود.

هنگام از دست دادن یک شیء، فرصت، عشق، سلامت، شرایط یا هر چیز دیگر، ممکن است احساس کنیم که چیزهای زیادی را از دست داده‌ایم و تمام امیدها، آرزوها و لذت‌هایمان نابود شده و دنیا به آخر رسیده است، در حالی که حقیقت چیز دیگری است و هنوز نعمت‌های بسیار دیگری داریم که باید برای داشتن آن‌ها سپاسگزار و قدردان باشیم و هر لحظه و ساعت را همان‌طور که هست، بپذیریم و توجه خود را بر زندگی حال متمرکز کنیم (مفهوم ذهن‌آگاهی در رویکردهای جدید روان‌شناسی). باید با احساسات دردناکی مانند احساس تقصیر، خشم و رنجش، پشیمانی و… کنار آمد.

وقتی چیز مهمی را از دست می‌دهیم، گاهی دچار احساس گناه می‌شویم. برای مثال ممکن است فرد داغدار به دلیل وعده‌ای که در زمان حیات متوفی به او داده اما به آن عمل نکرده است، احساس کند در مرگش مقصر است یا همسری از اینکه با همسرش بحث داشته، احساس پشیمانی شدیدی کند. حتی ممکن است فردی که فلج شده، از اینکه زمانی قدر سلامت خود را نمی‌دانسته، نسبت به خود خشمگین شود و احساس‌های بد دیگری داشته باشد.

بیشتر افراد فکر می‌کنند احساساتی بودن خوب نیست و با منطقی بودن منافات دارد، اما واقعیت این‌گونه نیست، بنابراین در چنین مواقعی بهتر است یاد بگیریم از احساسات دردناک و واکنش‌های خود در برابر مقابله با از دست دادن چیزی (البته احساساتی که در چارچوب منطق هستند) پیروی کنیم. به این معنی که وقتی چیزی را از دست می‌دهیم و حال خوشی نداریم، به خواسته‌های احساسی خود احترام بگذاریم و به شکلی معقولانه مطابق آن‌ها رفتار کنیم. برای مثال اگر دوست داریم تنها بمانیم، تنها بمانیم، اگر حسمان می‌گوید با بیرون رفتن به آرامش می‌رسیم، حتما برویم و با مردم باشیم. اگر با دعا و راز و نیاز حالمان بهتر می‌شود، این کار را انجام دهیم، چون در این مواقع معمولا نسخه یکسانی برای همه وجود ندارد. شما می‌توانید گریه کنید یا حتی فریاد بکشید، اما همان‌طور که گفته شد، چنین واکنش‌های احساسی‌ای بهتر است در چارچوب منطق و کنترل شده باشند.

باید به خود یادآوری کنیم که احساسات دردناک برای همیشه ادامه نخواهند داشت و در نهایت روزی به پایان خواهند رسید. گرچه با از دست دادن عشق یا هر چیز عزیز دیگری، دشوار است بتوان به زندگی امیدوار بود و بیشتر ما فکر می‌کنیم اندوه ناشی از این فقدان همیشگی خواهد بود، اما واقعیت این است که هیچ چیز در این دنیا ماندگار و پایان‌ناپذیر نیست و همه چیز در حال گذر و تغییر است. احساسات نیز از این اصل جدا نیستند و از هر نوعی که باشند، خوشایند یا ناخوشایند، به هر حال و با گذشت زمان از شدتشان کاسته می‌شود یا حتی تغییر حالت می‌دهند.

از خانواده و دوستان کمک بگیرید

وقتی چیزی را از دست داده‌اید، بیشتر از همیشه به صحبت و همدلی با اطرافیانتان نیاز دارید. در چنین شرایطی یاد بگیرید از افرادی که به آن‌ها اعتماد دارید (والدین، دوستان، معلم، مشاور یا روان‌شناس) کمک بخواهید. این کار کاملا منطقی است و نشانه ضعف و حقارت نیست، بلکه به معنی آگاهی و درک خوب است. یاد بگیرید با این افراد در مورد آنچه از مقابله با از دست دادن خود صحبت و به اصطلاح «درد دل» کنید. اگر نمی‌خواهید در این مورد با کسی صحبت کنید، می‌توانید احساسات خود را یادداشت کنید.

ایمان خود را قوی نگه دارید و به این فکر کنید که معنای این از دست دادن در زندگی چیست. هولناک‌ترین حوادث ممکن است مقدمه مثبت‌ترین تحولات زندگی ما باشند. «استیو جابز»، بنیان‌گذار شرکت بزرگ اپل، در زندگی‌نامه‌اش گفته است که اخراج او از اپل بهترین شانس و رویداد زندگی‌اش شده و موفقیت‌های بزرگ و بی‌نظیری که پس از تاسیس شرکت جدیدش به نام «نکست کامپیوتر» به دست آورده، مرهون همین رویداد است!