رازهای موفقیت در جرأت ورزی و موفقیت
رازهای موفقیت در جرأت ورزی و موفقیت، شامل سه گام اساسی هستند. آیا شما جزو افرادی هستید که گاهی برخلاف میل باطنی خود، ناچار به پذیرش درخواست‌های دیگران می‌شوید؟ آیا نمی‌توانید نارضایتی خود را از یک دوست ابراز کنید؟ آیا قبول تمجید دیگران برای شما دشوار است؟ اگر پاسخ شما مثبت است، احتمالاً در داشتن رفتار قاطعانه و با جرأت ورزی با مشکل مواجه هستید.
جرأت ورزی یعنی ابراز واضح، صادقانه و مناسب احساسات، باورها و نگرش‌ها. با داشتن رفتار قاطعانه، جلوی سوءاستفاده دیگران را می‌گیرید و از تحمیل خواسته‌های آن‌ها بر خودتان جلوگیری می‌کنید. اگر در گذشته رفتار قاطعانه را ناراحت‌کننده یافته‌اید، ممکن است آن را با پرخاشگری اشتباه کرده‌اید. پرخاشگری یک شیوه دفاع از خود است که در آن به حقوق دیگران تجاوز می‌شود. این نوع رفتار به صمیمیت آسیب می‌زند و شأن شما را در نظر دیگران کاهش می‌دهد؛ اما جرأت ورزی، دفاع از خود بدون تجاوز به حقوق دیگران است.
تفاوت بین جرأت ورزی و رفتارهای انفعالی و پرخاشگرانه
برای درک بهتر تفاوت بین جرأت ورزی و رفتارهای انفعالی و پرخاشگرانه، به مثال‌های زیر توجه کنید: فرض کنید فردی در صف خرید می‌خواهد خودش را جلوتر از شما جا بزند و می‌گوید: «اجازه می‌دهید زودتر از شما خرید کنم؟ من عجله دارم!»
- پاسخ انفعالی: «بله، می‌توانید!»
- پاسخ پرخاشگرانه: «آهای، می‌خواهی چه کار کنی؟ برو آخر صف بایست!»
- پاسخ همراه با جرأت ورزی: «متاسفم، من هم عجله دارم و نمی‌توانم اجازه دهم.»
جرأت ورزی به شما کمک می‌کند تا به‌طور معقول این درخواست‌ها را رد کنید. علاوه بر این، جرأت ورزی و موفقیت در شرایط زیر نیز مفید است:
- داشتن تقاضای معقول از دیگران
- برخورد مناسب با مخالفت‌های دیگران
- جلوگیری از تعارض‌های پرخاشگرانه غیرضروری
- اعلام موضع خود در تصمیمات جمعی
سه گام اساسی در جرأت ورزی
برای جرأت ورزی، باید از سه مرحله عبور کنید:
- گام اول) پیش از اعلام موضع
- ابتدا از موضع خود مطمئن شوید؛ یعنی مشخص کنید که می‌خواهید بگویید بله یا خیر. اگر مطمئن نیستید، بگویید: «برای پاسخ دادن باید کمی فکر کنم!» زمان پاسخگویی خود را نیز مشخص کنید.
- اگر به‌خوبی متوجه نشده‌اید که فرد مقابل از شما چه تقاضایی دارد، از او درخواست توضیحات روشن کنید.
- گام دوم) اعلام موضع با جمله سه بخشی
این مرحله شامل مهمترین روش جرأت ورزی و موفقیت است. قبل از توضیح این روش، باید بدانید که هر ارتباط کلامی با مجموعه‌ای از رفتارهای بدنی همراه است. این رفتارها که به «زبان بدن» معروفند، معانی فرهنگی خاص خود را دارند.
در رفتارهای جرأت ورزی، بدن باید راست باشد، سر بالا نگه داشته شود، ارتباط چشمی مستقیم برقرار شود و در کل در صدا و رفتار فرد، قاطعیت و اطمینان نمایان باشد. فرض کنید دوستی می‌خواهد کتاب شما را قرض بگیرد. قاطعانه‌ترین و محترمانه‌ترین جمله‌ای که می‌توانید بگویید، از سه بخش تشکیل شده است:
- بخش همدلانه یا بازخورد مثبت: این بخش با کلمه «من» شروع می‌شود و فضا را دوستانه می‌کند و از پرخاشگرانه بودن جمله جلوگیری می‌کند. طرف مقابل معمولاً می‌فهمد که شما دلیل درخواست و مشکل او را درک کرده‌اید: «من می‌دانم که شما کتاب من را لازم دارید…»
- بخش استدلالی: در این بخش دلیل یا دلایل تصمیم خود را اعلام می‌کنیم. این دلایل باید تا حد ممکن کوتاه، واضح و روشن باشند. یادتان باشد آوردن دلیل اضافی به ضرر شما تمام می‌شود: «… اما چون تصمیم گرفته‌ام کتابم را به کسی قرض ندهم» یا «… چون خودم به کتابم نیاز دارم…»
- بخش قاطع اعلام تصمیم: بسیاری از افراد به این بخش نمی‌رسند و به همین دلیل جمله ناتمام آن‌ها موجب می‌شود طرف مقابل سوءاستفاده کند و سکوت در این بخش را به‌عنوان رضایت تعبیر کند. در این بخش، تصمیم بدون تعارف اعلام می‌شود: «کتابم را به شما نمی‌دهم.»
این نوع جمله‌های سه بخشی «رد قاطعانه» یا «جرأت ورزی قوی» نامیده می‌شوند. اگر طرف مقابل درخواست را تکرار کرد، ما همین جمله را بدون تغییر تکرار می‌کنیم. سعی کنید در این مرحله علاوه بر زبان بدن قاطعانه، بخصوص در بخش اول، زبان بدنتان دوستانه باشد. اغلب افراد منطقی پس از یک یا دو بار شنیدن این جمله سه بخشی قانع می‌شوند؛ در غیر این صورت باید روش‌های گام سوم را به‌کار ببرید.
- گام سوم) اعلام موضع در شرایط خاص
اگر طرف مقابل خیلی سمج بود، می‌توانید از روش‌های خاصی استفاده کنید؛ مانند:
- روش لوح فشرده خش دار: در این روش که «صفحه خط افتاده» نیز نامیده می‌شود، مانند یک لوح فشرده آسیب‌دیده، مرتب یک جمله را بی‌کم و کاست تکرار می‌کنید. اگر شما جای طرف مقابل باشید، از این همه تکرار خسته نمی‌شوید؟ بله، هدف ما هم همین است.
- قاطعیت پیش رونده: شماره دو می‌توانید از یک جمله سه بخشی محترمانه شروع کنید و در صورت ادامه، زبان بدن و لحن و محتوای جمله‌تان را قاطعانه‌تر کنید و اگر این روش هم جواب نداد، محیط را ترک کنید. این روش برای ایستادگی در مقابل دعوت به سیگار و مواد مخدر توصیه می‌شود و به آن «جرأت ورزی فزاینده» نیز گفته می‌شود.
- خلعت سلاح: همانطور که گفته شد، افراد پرخاشگر با برچسب زدن و جریحه دار کردن احساسات دیگران، می‌خواهند به هدفشان برسند. شما پس از به‌کار بردن جمله سه بخشی در مقابل این افراد معمولاً می‌شنوید: «خیلی خودخواهی!» بهترین راه در مقابل این افراد این است که بگویید: «اگر این کار خودخواهی است، بله من خودخواهم!» با این واکنش، سلاح آن‌ها را از دستشان درمی‌آورید! البته به یاد داشته باشید که مطمئن شوید طرف مقابل قصد سوءاستفاده دارد.
- ابراز نادانی: این تکنیک در مقابل انتقادهای بیش از حد کاربرد دارد. در این وضعیت خود را به سادگی بزنید. مثلاً اگر کسی به نحوه کار شما ایرادی غیرمنطقی گرفت و گفت: «تو کار خودت را بلد نیستی»، می‌توانید با زبان بدنی ساده‌لوحانه و لبخندی احمقانه بگویید: «آره خودم هم فکر می‌کنم کارم را بلد نیستم!»
- عوض کردن موضوع صحبت: اگر با یک یا دو بار گفتن جمله سه بخشی نتیجه نگرفته‌اید، می‌توانید موضوع صحبت را تغییر دهید.
در کنار اجرای راهکارهای گفته‌شده، به یاد داشته باشید که همانطور که هستید، خودتان را بپذیرید و با دیگران ارتباط اجتماعی برقرار کنید و بدانید که با هر بار حضور و رویارویی با جمع، می‌توانید توانمندی‌های خود را افزایش دهید؛ هرچند ممکن است در ابتدا اشکالاتی وجود داشته باشد اما به مرور این نقایص و کاستی‌ها برطرف می‌شوند و شما به تدریج با تمرین مداوم می‌توانید به فردی جرأتمند تبدیل شوید.
ای کاش بیشتر در مورد اینکه چطور می‌تونیم تمرین کنیم تا جرأت ورزی‌مون بهتر بشه، توضیح می‌دادید. الان احساس می‌کنم خیلی کلی و سطحی به قضیه نگاه شده.