سرمایه گذاری هوشمندانه در بورس: پاسخ به سوالات شما

ماهنامه معیشت – حسن اکبری: ممکن است شما نیز با سوالاتی در رابطه با سرمایه گذاری در بورس یا خرید و فروش سهام مواجه شده باشید، سوالاتی مانند:

1. آیا می‌توانم در بازار بورس سرمایه گذاری کنم؟
2. اگر سرمایه گذاری در بورس کنم، آیا پولم را از بین می‌برند یا ضرر نمی‌کنم؟
3. آیا می‌توانم پولم را چند برابر کنم؟
4. اگر وامی بگیرم و در بورس سرمایه‌گذاری کنم، آیا بعد از چند ماه می‌توانم حداقل دو برابر پولم را به دست آورم؟ آیا می‌توانم هم اصل وام را پرداخت کنم و هم از سود آن ماشین بخرم؟
5. با توجه به اینکه فلان سهم در طی نه ماه سه برابر شده، اگر خانه‌ام را بفروشم و همان سهم یا سهمی مشابه را بخرم، آیا نه ماه بعد می‌توانم سه خانه مانند همین داشته باشم؟

حال بهتر است از دنیای آرزوها به دنیای واقعی برویم و به این سوالات در واقعیت پاسخ دهیم. بازار بورس چیست؟ بازار بورس به مکانی اطلاق می‌شود که در آن اوراق سهام شرکت‌ها شامل سرمایه‌گذاری‌ها، تولیدات و خدمات داد و ستد می‌شود. این تعریف را تا حدودی در کتاب‌ها می‌بینید و در کنار آن از مزایای وجود بازار بورس، از کمک به تولید ناخالص ملی تا هدایت سرمایه‌های سرگردان صحبت می‌شود. به نظر می‌رسد که همه چیز در ابتدا روی کاغذ درست و جالب به نظر می‌رسد، اما در واقعیت چه اتفاقاتی در داد و ستد (در اینجا سهام مد نظر است) می‌افتد؟

اگر به تالارهای گفت و گوی بورس سر بزنید یا با افرادی مبتدی، نیمه حرفه‌ای یا حرفه‌ای در بازار سهام گفت و گو کنید، ممکن است تعاریف آن‌ها از بازار بورس تفاوت زیادی با این تعریف داشته باشد، برای مثال تعاریفی شبیه به موارد زیر:

• بازار بورس کوره‌ای برای سوزاندن پول است.
• اگر کلاهم آنجا بیفتد، آن را برنمی‌گردانند.
• بازار بورس هم سود دارد و هم ضرر.
• بازار بورس محلی برای فرصت‌ها و تهدیدها برای سرمایه‌هاست.

و بسیار صحبت‌هایی که ممکن است شما را ناامید کند یا شما را به سرمایه گذاری در بورس ترغیب کند. البته این انتخاب شما بستگی به این دارد که با چه مطالب و چه افرادی مواجه می‌شوید: افراد موفق در بورس یا کسانی که از بورس آسیب دیده‌اند یا مطالبی که به صورت گزینشی می‌خوانید و در ذهن خود پرورش می‌دهید.

بازار بورس می‌تواند سرمایه‌های شما را در عرض چند ماه یا چند هفته به شدت کاهش دهد و هم می‌تواند سرمایه‌های شما را در همین مدت مشابه به رشد خوبی برساند. تحقق هر یک از احتمالات یاد شده بستگی به موارد زیر دارد:

• شخصیت معاملاتی شما به این معنی که دیدگاه شما به تجارت در بازار سهام کوتاه‌مدت است یا بلندمدت؟
• تعریف شما از کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت چیست؟
• همچنین به نوع شخصیت عمومی شما نیز بستگی دارد که نسبت به خصایل انسانی مانند ترس و حرص و طمع چه واکنشی نشان می‌دهید.

برای روشن شدن موضوع، بهتر است از مفهوم آقای بازار (Mr. Market) استفاده کنیم: بنجامین گراهام برای نشان دادن شدت رابطه میان احساسات و نوسانات بازار سهام و همچنین بی‌فکری تسلیم در برابر احساسات، شخصیتی نمادین به نام آقای بازار خلق کرده است. تصور کنید که شما و آقای بازار در یک کسب و کار خصوصی شریک هستید. برخی روزها او خوشحال و بسیار خوش‌بین است و فقط می‌تواند روزهای روشن را ببیند. در چنین روزهایی، او قیمت بسیار بالایی را برای سهام شما در کسب و کارتان پیشنهاد می‌کند. در سایر اوقات، آقای بازار ناامید و بسیار بدبین است و چیزی جز مشکلات نمی‌بیند و قیمت بسیار پایینی برای سهام شما در کسب و کارتان پیشنهاد می‌کند.

شما به عنوان یک سرمایه‌گذار موفق نیازمند قضاوت‌های صحیح در حوزه کسب و کار و توانایی‌های لازم برای محافظت از خود در برابر نوسانات احساسی هستید که آقای بازار ایجاد می‌کند. ریسک‌پذیری به زبان ساده به این معناست که شما با وارد کردن پول خود به بازار سرمایه، هرچند برای سودآوری این کار را انجام می‌دهید، هم پول و هم اعصابتان را در معرض خطر قرار می‌دهید. به عبارت دیگر چقدر تحمل دارید که ضرر کنید؟

سواد سرمایه‌گذاری این سواد سرمایه‌گذاری اصطلاحی است که به ذهن من خطور کرده و با سواد آکادمیک مدیریت مالی یا رشته‌های مرتبط با مسائل مالی متفاوت است. سواد مالی نیاز به دانش آکادمیک ندارد و بسیاری از افرادی که سواد خواندن چندانی ندارند، از آن برخوردارند؛ اما بسیاری از تحصیل‌کرده‌ها از آن بی‌بهره‌اند. این سواد مالی بیشتر یک حس است که برخی افراد عمدتاً از طریق تجربه به دست می‌آورند و زمان مناسب خرید یا فروش را درک می‌کنند. دانش این دانش از یک سو شامل آشنایی با صورت‌های مالی شرکت‌ها و نحوه تجزیه و تحلیل اطلاعات منتشر شده آن‌هاست که به تحلیل بنیادی معروف است و از سوی دیگر شامل آشنایی با نمودارهای قیمت و نحوه تجزیه و تحلیل آن‌هاست که به تحلیل تکنیکال شناخته می‌شود. مورد آخر می‌تواند به تقویت موارد بالا کمک کند.

حال با توجه به توضیحات هرچند مختصر، به پاسخ سوالات مطرح شده می‌پردازیم:

پاسخ به سوال اول، دوم و سوم شما می‌توانید در بازار بورس سرمایه‌گذاری کنید؛ اما به شخصیت و دانش شما بستگی دارد. پاسخ به سوال چهارم و پنجم به نظر من، هرگز این کار را نکنید. هرگز خانه مسکونی یا وسایل مورد نیاز خود را برای سرمایه‌گذاری در بورس نفروشید. من افراد زیادی را دیده‌ام که چنین اشتباهاتی مرتکب شده‌اند و تا سال‌ها نتوانسته‌اند اشتباه خود را جبران کنند. اگر پول و سرمایه‌ای دارید (این طور فکر کنید)، در صورتی که تمام یا بخشی از آن را از دست بدهید، برای شما از نظر مالی و جسمی و روحی مشکلی پیش نمی‌آورد و با در نظر گرفتن موارد فوق می‌توانید بر روی آن ریسک کنید.

در نهایت، بورس و سرمایه‌گذاری در آن نه خوب است و نه بد. این بستگی به شما دارد که آیا سرمایه‌گذار خوبی هستید یا نه.