ایران مطلب: قرآن کریم در ظاهر خود، کتابی با متنی عربی و آیات و سور مشخص است؛ اما این کتاب با چنین ویژگی‌های ظاهری، خصوصیات منحصر به فردی دارد که آن را از یک کتاب عربی ساده به کامل‌ترین و اساسی‌ترین قانون هدایت و سعادت بشر از قرآن تا قیامت تبدیل کرده است. این کتاب که تمام آن وحی الهی به رسول خاتم صلی الله علیه و آله است، یک ادعا و یک دعوت دارد. ادعای آن، معجزه (از طرف خدا) بودنش است و برای اثبات این مدعا از تمام کسانی که اعجاز آن را قبول ندارند دعوت می‌کند که ده سوره یا حداقل یک سوره مانند قرآن بیاورند. [1] سپس اضافه می‌کند که اگر تمام انس و جن هم جمع شوند و یکدیگر را یاری کنند، نمی‌توانند مانند قرآن را بیاورند. [2] دعوت آن به سوی خداست؛ به سوی بی‌نهایتی که نهایت کمالات و خوبی‌هاست. قرآن کتابی برای سعادت بشر از قرآن است. سعادتی که انسان به طور فطری به دنبال آن است و در غیر مسیر قرآن هر چقدر تلاش کند، خود را دورتر از آن می‌بیند.
راهنمایی به تنها راه خوشبختی
قرآن کریم تنها کتابی است که معارف آن سراسر حقیقت است [3] و می‌تواند انسان را به جاده هدایت و سعادت بشر از قرآن راهنمایی کند. خداوند متعال درباره این ویژگی قرآن می‌فرماید: إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدی لِلَّتی هِیَ أَقْوَمُ [4]؛ یعنی این قرآن هدایت می‌کند به سوی دینی که از هر دین دیگر اقوم و مسلط‌تر بر اداره امور بشر است. [5] بنابراین یکی از برکات قرآن، هدایتگری اوست. قرآن در هدایتگری بی‌نظیر است [6] و راهی که هدایت می‌کند، راهی است که هادی بودنش به سوی کمالات و سعادت بشر از قرآن بی‌همتاست. [7] بنابراین جامعه‌ای که مردم و مسئولانش به دنبال سعادت بشر از قرآن می‌گردند و برای رسیدن به آن طرح و برنامه می‌نویسند، باید معارف و راهکارهای این کتاب آسمانی را سرلوحه کار خود قرار دهند و در مسیری که قرآن نشان می‌دهد حرکت کنند.
باید دانست که تمام این برکات وقتی به سوی جامعه سرازیر می‌شود که مردم به معارف قرآن ایمان داشته باشند و به آن عمل کنند. حضور فعال قرآن و معارف آن در جامعه سبب نزول این برکات خواهد بود وگرنه حضور چاپی و یا حتی خواندنی قرآن کریم بدون توجه عملی به آموزه‌های آن هرگز سبب بهره‌مندی جامعه از آن نخواهد شد.
حیات بخشیدن به جامعه
خداوند متعال معارف دین را مایه حیات معنوی جامعه می‌داند و مردم را به پیروی از آنها دعوت می‌کند. در سوره انفال می‌خوانیم: یَأَیهُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یحُیِیکُم؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید، دعوت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله را اجابت کنید به هنگامی که شما را به چیزی می‌خواند که شما را زنده می‌کند. آیه فوق به وضوح می‌گوید که دعوت اسلام، دعوت به سوی حیات و زندگی است: حیات معنوی، حیات مادی، حیات فرهنگی، حیات اقتصادی، حیات سیاسی به معنای واقعی، حیات اخلاقی و اجتماعی، و در نهایت حیات و زندگی در تمام زمینه‌ها. [9] رسول خدا صلی الله علیه و آله در بیانی شیوا و در قالب تمثیلی به این برکت اجتماعی قرآن اشاره کرده و می‌فرماید: مَثَلُ القُرآنِ و مَثَلُ النّاسِ کَمَثَلِ الأَرضِ وَالغَیثِ … [10] حکایت قرآن و مردم، حکایت زمین و باران است: در حالی که زمین، بی‌جان و خشکیده است، خداوند باران را بر آن فرو می‌فرستد و زمین جان می‌گیرد. سپس بارانی سیل‌آسا می‌فرستد و زمین جانی تازه‌تر می‌گیرد و رویش آغاز می‌شود. آنگاه همواره رودخانه‌ها را جاری می‌سازد تا آنکه بذرهای زمین می‌روید و گیاه بر می‌آورَد و رستنی‌هایش به گل می‌نشیند و خداوند، آنچه از زیورها و مایه‌های زندگی مردمان و جانوران در آن است، بیرون می‌آورد. این قرآن نیز با مردم چنین کرده است.
عزت بخشیدن به جامعه
امیرالمؤمنین علیه السلام در معرفی قرآن کریم، آن را کتابی معرفی می‌کند که خداوند متعال بندگانش را در پرتو عمل به آن عزت می‌بخشد: یُعِزُّ اللَّهُ بِهِ أهلَ طاعَتِهِ [11]؛ و خداوند به وسیله آن (قرآن)، اهل طاعتش را عزت می‌بخشد. امام زین العابدین علیه السلام در فرازی از دعای 42 صحیفه سجادیه قرآن را وسیله‌ای برای رسیدن به بالاترین جایگاه‌های کرامت معرفی می‌کند. آن حضرت از خداوند چنین طلب می‌کند: وَ اجْعَلِ الْقُرْآنَ وَسِیلَةً لَنَا إِلَی أَشْرَفِ مَنَازِلِ الْکَرَامَة؛ (خداوندا!) قرآن را وسیله رسیدن ما به بالاترین جایگاه‌های کرامت و بزرگواری قرار ده. همین معنا نیز در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام دیده می‌شود، آن جا که فرمود: اِعلَموا أنَّهُ لَیسَ عَلی أحَدٍ بَعدَ قرآن مِن فاقَةٍ و لا لِأَحَدٍ قَبلَ قرآن مِن غِنیً؛ بدانید که هیچ کس را پس از [برخورداری از] قرآن فقری نیست و هیچ کس را پیش از قرآن، توانگری‌ای نیست.
بالابردن توان معنوی و مادی جامعه
رسول خدا صلی الله علیه و آله قرآن را گنجی تمام نشدنی معرفی می‌کند که وصل شدن به آن جامعه را از فقر مادی و معنوی مصون می‌دارد. آن حضرت می‌فرماید: القُرآنُ غِنیً لا فَقرَ بَعدَهُ، ولا غِنی دونَهُ [12]؛ قرآن، ثروتی است که با وجود آن، فقری نیست و بدون آن، توانگری‌ای نیست. همین معنا نیز در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام نیز مشاهده می‌شود آن جا که فرمود: اِعلَموا أنَّهُ لَیسَ عَلی أحَدٍ بَعدَ قرآن مِن فاقَةٍ و لا لِأَحَدٍ قَبلَ قرآن مِن غِنیً [13]؛ بدانید که هیچ کس را پس از [برخورداری از] قرآن فقری نیست و هیچ کس را پیش از قرآن، توانگری‌ای نیست.
نکته مهم
باید دانست که تمام این برکات وقتی به سوی جامعه سرازیر می‌شود که مردم به معارف قرآن ایمان داشته باشند و به آن عمل کنند. حضور فعال قرآن و معارف آن در جامعه سبب نزول این برکات خواهد بود وگرنه حضور چاپی و یا حتی خواندنی قرآن کریم اما بدون توجه عملی به آموزه‌های آن، هرگز سبب بهره‌مندی جامعه از آن نخواهد شد. اینکه قرآن در برخی آیات، خود را هادی و راهنمای تمام بشر معرفی می‌کند «هُدىً لِلنَّاس» [14] یا «نَذیراً لِلْبَشَر» [15] و در برخی آیات، هدایت و بهره خود را مخصوص مؤمنین و اهل تقوی می‌داند «هُدىً لِلْمُتَّقینَ» [16] «هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُؤْمِنین» [17] علتش همین است. [18]
پی نوشت ها: 1. 23/بقره. 13/ هود 2. 88/ اسراء 3. 105/ اسراء 4. 9/ اسراء 5. المیزان 13/466 6. 48/ مائده 7. بنابر اینکه «اَقوَم» در آیه 9/ اسراء به معنای افعل تعیین باشد و نه تفضیل. 8. خطبه 176 9. تفسیر نمونه 7/127 10. کنز العمّال 1/548 11. بحار الأنوار 53/781 12. بحار الأنوار 92/191 13. نهج البلاغة، خطبه 176 14. 185/ بقره 15. 29/ مدثر 16. 2/ بقره 17. 97/ بقره 18. ر.ک به مجمع البیان 1/118
منبع: ایران مطلب
در مجله دایان نظراتی حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین جای ندارد.