برای یادگیری چیزهای جدید هرگز دیر نیست؛ اما بهترین روش شروع یادگیری چیست؟ حتی زمانی که امتحانات مدرسه یادمان کم رنگ شده و سال‌ها از آن روزها گذشته، اشتیاق ما برای کسب دانش هنوز ادامه دارد. خواه در پی یادگیری مهارتی جدید یا تسلط بر یک زبان خارجی باشیم و خواه در حال نواختن یک ساز موسیقی یا جست‌وجوی یک عشق تازه، ما همواره دانش‌آموزان مادام‌العمر هستیم. حتی اگر فقط نیاز به مطالعه برای پیروزی در یک مسابقه اطلاعات عمومی یا تحت تأثیر قرار دادن فردی که دوست داریم داشته باشیم، باید بدانیم که یادگیری هرگز به پایان نمی‌رسد. اکنون به این حقیقت توجه کنید: برخی از رایج‌ترین روش‌ها کاملاً بی‌فایده‌اند، اما خبر خوب این است که می‌توانیم از چند راز برای یادگیری مؤثر صحبت کنیم. مهم نیست چند سال دارید و چه توانایی‌هایی دارید، زیرا این رازها برای شما مفید خواهند بود.
زمان یادگیری
مغز بزرگسالان مسن در صبح‌ها فعال‌تر است. در تحقیقی که روی گروهی از افراد سنین 60 تا 82 سال انجام شد، مشخص گردید که این افراد در ساعات 8:30 تا 10:30 صبح، بهتر از ساعات 1 تا 5 بعدازظهر تمرکز دارند و کمتر حواسشان پرت می‌شود و در آزمون‌های حافظه، موفق‌تر عمل می‌کنند. درواقع، اسکن‌های fMRI نشان دادند که مغز این افراد در بعدازظهر «خوب عمل نمی‌کند» و به حالتی که به آن عدم حضور می‌گویند، تغییر وضعیت می‌دهند که همراه با خیالبافی است. در مقابل، در بزرگسالان جوان، مناطق مغزی مربوط به کنترل توجه، در بعدازظهر نیز فعال هستند.
البته، جوانان می‌توانند یادگیری را زمان‌بندی کنند تا بیشترین بهره را ببرند. تحقیق دیگری نشان داد که اگر دختران 16 تا 17 ساله در ساعت 3 بعدازظهر مطالعه می‌کردند، در آزمون‌های حافظه بهتر از زمانی که در ساعت 9 شب مطالعه می‌کردند، عمل می‌کردند؛ اما در مهارت‌های حرکتی، در تمرینات عصر سریع‌تر موفق می‌شدند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهند که یادگیری زبان در بعدازظهر مؤثرتر است و تمرین نواختن پیانو یا هر ساز موسیقی دیگر در آخر شب بهتر نتیجه می‌دهد. چرا زمان‌بندی یادگیری مهم است؟ ما می‌دانیم که خواب پس از یادگیری یک موضوع یا مهارت جدید، به تثبیت حافظه کمک می‌کند.
در یادگیری حرکتی، «پنجره حساس» بین یادگیری و خواب، کوتاه‌تر است. آیا بزرگسالان هم می‌توانند مانند نوجوانان از این پنجره‌ها بهره‌مند شوند؟ شواهد نشان می‌دهد که نوجوانان و جوانان قابلیت یادگیری بیشتری دارند و بهتر می‌خوابند.
خودتان را امتحان کنید
در یک مطالعه که تأکیدی بر اهمیت آزمون دادن از خود است، از دانش‌آموزان خواسته شد معنای 40 کلمه سواحیلی را یاد بگیرند. آنهایی که در جلسه آموزشی، مجبور بودند این کلمات را به‌طور مکرر تکرار کنند، در آزمونی که یک هفته بعد برگزار شد به‌طور متوسط 80 درصد نمره آزمون را کسب کردند. در حالی که دانش‌آموزانی که فقط کلمات را خواندند و هیچ آزمونی از خود نگرفتند، به‌طور متوسط فقط 36 درصد نمره آزمون را کسب کردند. تحقیقات دیگری نیز نشان می‌دهند که رسم نمودار برای نمایش ایده‌ای که متن معرفی می‌کند، برای درک آن ایده بسیار مفید است.
اگر احساس می‌کنید این کار سخت است، نگران نباشید. مشکل اینجاست که به‌جای نتیجه‌گیری کلی، در تلاشیم اطلاعات را بازسازی کنیم. یافته‌ها نشان می‌دهند که احتمالا ما باید در مورد نحوه عملکرد حافظه دوباره بیندیشیم. این یافته‌ها به یادگیرندگان بی‌انگیزه امید می‌دهند و می‌گویند برای یادگیری هرگز دیر نیست.
یادگیری بدون یادگیری
اگر این درست باشد، خیلی خوب است. اما یادگیری نیازی به تلاش سختی ندارد. حتی وقتی مشغول انجام کار دیگری هستید، می‌توانید یادگیری را انجام دهید. از یک گروه از داوطلبان خواسته شد تا با تمرین، صداهایی با فرکانس مشابه را از هم تمیز دهند. نیمی از افراد در یک تمرین فعال شرکت کردند و نیمی دیگر در حالی که می‌نوشتند، صداهایی را نیز شنیدند. هر دو گروه نمرات مشابهی کسب کردند، با این حال، یادگیری منفعل تنها در 15 دقیقه از جلسات یادگیری فعال، تأثیر یادگیری را کاملاً از بین می‌برد.
یادگیری فعال موجب می‌شود سیستم عصبی درگیر انجام فعالیت خاصی شود و این، حالتی مساعد برای یادگیری ایجاد می‌کند که حتی پس از پایان آموزش، برای مدتی باقی می‌ماند. در این حالت، مغز شروع به پردازش اطلاعاتی می‌کند که قبلاً یاد گرفته است. یادگیری منفعل که به دنبال مطالعه فعال بیاید، می‌تواند به بزرگسالان مسن‌تر در یادگیری واژگان کمک کند. داوطلبان آزمایش اعلام کردند که در حالت منفعل متوجه نمی‌شدند که کلمات تکرار می‌شوند.
اگر می‌خواهید این را امتحان کنید، توجه کنید: در صورتی که کار نسبتاً آسانی انجام می‌دهید، یادگیری منفعل مؤثر است. به‌عنوان مثال، در حین آماده کردن شام، به فهرستی از کلمات یک زبان خارجی گوش دهید یا یک ایمیل تایپ کنید.
از حواس‌پرتی استفاده کنید
آیا حواستان پرت می‌شود؟ پس این برای شما مفید است. مردم غالباً تصور می‌کنند توجه تقسیم‌شده خوب نیست. درست است که اگر شما مدام مطالعه را متوقف کنید و پیامک بفرستید یا با هدفون به موسیقی گوش دهید، نمی‌توانید به خوبی زمانی که بدون وقفه مطالعه می‌کنید یاد بگیرید. اما یادگیری دارای جنبه دیگری به نام مهارت بازیابی نیز هست. مردم نسبت به نقش توجه تقسیم‌شده در یادآوری بعدی اطلاعی ندارند. نکته اینجاست که اگر حواستان هنگام یادگیری پرت می‌شود، این حواس‌پرتی می‌تواند برایتان مفید باشد.
ایجاد یک زمینه می‌تواند یادگیری را افزایش دهد. مثلاً اگر در حین باز کردن ظرف پودر وانیل، یک فهرست از کلمات یک زبان خارجی را مطالعه کنید، در زمان یادآوری آن کلمات، اگر عطر وانیل در هوا باشد، تعداد بیشتری از آن کلمات را به یاد خواهید آورد. توجه تقسیم‌شده می‌تواند نقش زمینه را ایفا کند. افرادی که در حین یادگیری و یادآوری حواسشان پرت شده بود، در یادآوری واژگان، با افرادی که در هر دو موقعیت بدون حواس‌پرتی کارشان را انجام داده‌اند، هیچ تفاوتی نداشتند و حتی بهتر از افرادی بودند که فقط در یک موقعیت دچار حواس‌پرتی شده بودند. مهم این نیست که حواس‌پرتی در هر دو موقعیت وجود داشته، بلکه مهم این است که درجات حواس‌پرتی در هر دو موقعیت یادگیری و یادآوری، یکسان است. جالب اینجاست که حواس‌پرتی در یادگیری و یادآوری، عاملی قوی‌تر و کمک‌کننده‌تر از عوامل محیطی مانند بو است.
نتیجه‌گیری‌های مهمی در این زمینه وجود دارد
در زمان یادگیری، فرد باید محل یادگیری و محل استفاده از مهارت آموخته‌شده را در نظر بگیرد. اگر می‌خواهید به یاد آورید که در محیطی که احساس حواس‌پرتی داشته‌اید، چه چیزی یاد گرفته‌اید – مثلاً در شب امتحان در یک شهر ناآشنا یا در محیطی شلوغ بوده‌اید – بهتر است در محیطی باشید که حواستان را پرت کند.
مطالعه دو نفره
با وجود اهمیت مطالعه فردی، انجام کارهای دشوار با همکاری دیگران می‌تواند سودمند باشد. مطالعه را به شکل گروهی انجام دهید. وقتی شما این کار را در گروه‌های کوچک 3 تا 6 نفره انجام می‌دهید، می‌توانید از توصیه‌های گروه بهره‌مند شوید. مطالعه گروهی به دو عنصر کلیدی، نیاز دارد: بحث و فعالیت‌های حل مسئله. اگر اعضای گروه از یکدیگر آزمون بگیرند، همه اعضا برای آزمون واقعی آماده خواهند شد.
بازی‌های کامپیوتری
شاید برای والدین نوجوانان علاقه‌مند به بازی‌های کامپیوتری، این خبر شگفت‌انگیز و خوشایند باشد. اگر شما کار با وسیله‌ای یا یک ورزش جدید را یاد گرفته‌اید، بازی کردن در اوقات بیکاری می‌تواند بسیار مؤثر باشد. این کار از این نظر ایده‌آل است که هم بدن و هم ذهن شما را درگیر می‌کند؛ فقط توجه کنید که یک بازی هیجان‌انگیز انتخاب کنید. افرادی که هفته‌ای 6 تا 8 ساعت بازی‌های هیجان‌انگیزی مانند Call of Duty انجام می‌دهند، در شرایط آزمایشگاهی که یادگیری نیازمند هماهنگی دست‌ها و چشم‌هاست، عملکرد بهتری دارند و یادگیری آن‌ها سریع‌تر است. این افراد در ابتدای آزمایش عملکرد خوبی ندارند ولی به سرعت بهبود می‌یابند. بازی‌های کامپیوتری، توانایی مغز در هماهنگی سریع بین چشم‌ها و دست‌ها را افزایش می‌دهند.
بازی‌های هیجان‌انگیز که مراحل آن‌ها به مرور سخت‌تر می‌شود، نیازمند هماهنگی بصری، شناختی و حرکتی هستند که در طول بازی به تدریج افزایش می‌یابد. به همین دلیل بازی‌های هیجان‌انگیز نسبت به بازی‌های آرام تأثیر بیشتری بر سیستم حسی و حرکتی ما دارند. تا زمانی که متغیرهای مختلف وجود داشته باشند، نمی‌توان اطمینان داشت که بازی‌های معمولی تأثیری بر عملکرد ما در دنیای واقعی دارند. اما اگر یک بازی جدید نیازمند به کارگیری سیستم حسی و حرکتی ما نباشد، بازی کردن آن برای چند ساعت در هفته می‌تواند یک سرمایه‌گذاری ارزنده باشد.
معلم باشید
اگر می‌خواهید چیزی را به یاد داشته باشید، آن را آموزش دهید. به دانشجویان کالج ویلیامز، 10 دقیقه زمان داده شد تا در مورد نبرد لایت بریگید متنی 1500 کلمه‌ای را بخوانند. افرادی که از قبل به آن‌ها گفته شده بود که باید در مورد مطلبی که می‌خوانند، امتحان بدهند، مطالب بیشتری را به یاد می‌آورند و حافظه‌شان سازماندهی بهتری دارد. بهتر است افرادی که به‌طور مستقل مطالعه می‌کنند، از این روش بهره‌مند شوند.
تحقیقات نشان می‌دهند که معلم بودن یا آموزش به دیگران، به همان شیوه که گفته شد، به یادگیری ما کمک می‌کند و اگر واقعاً نقش معلم را ایفا کنید، عملکرد بهتری خواهید داشت. بیان مطالبی که یاد گرفته‌اید به زبان خودتان، مزایای زیادی دارد. این کار بازیابی اطلاعات از حافظه را فعال کرده و به سازماندهی افکار و پر کردن شکاف‌های یادگیری کمک می‌کند. معلمان معمولاً دانش‌آموزان خود را برای امتحان آماده می‌کنند، اما این کار به هیچ وجه موجب تشویق دانش‌آموزان به استفاده از راهبردهای یادگیری نمی‌شود که در نهایت نمره آن‌ها را افزایش می‌دهد.
آرام باشید
اگر خواب بهبود عملکرد حافظه را افزایش می‌دهد، آیا وقفه در مطالعه هم نمی‌تواند تأثیر مشابهی بر یادگیری داشته باشد؟ برای فهمیدن این موضوع، لیلا دواچی از دانشگاه نیویورک مغز برخی افراد را در حین نگاه به تعدادی عکس اسکن کرده و سپس از آن‌ها خواسته تا در مورد هر چیزی که می‌خواهند، فکر کنند. در طول این وقفه، فعالیت در هیپوکامپ (منطقه‌ای که در حافظه نقش مهمی دارد) و در بخش تفکر کورتکس مغز افزایش یافت. موضوع دیگر این بود که فعالیت بیشتر در این دو منطقه با یادآوری بیشتر تصاویر در زمان آزمون، مرتبط بود. دواچی معتقد است که نتایج کار او نشان می‌دهد که استراحت بر بهبود عملکرد حافظه مؤثر است.
اگر در تلاشید تا فهرستی از کلمات یا حوادث تاریخی مهم را حفظ کنید، یک وقفه مناسب بعد از مطالعه می‌تواند به یادآوری بیشتر آن اطلاعات کمک کند. دواچی می‌گوید: «این چیزی است که ما به راحتی قدر آن را نمی‌دانیم، به‌ویژه در دنیای امروز که فناوری اطلاعات ما را مجبور کرده مانند ساعت کار کنیم.»
اما وقفه مناسب چیست؟ دواچی روی این مورد نیز کار کرده است. نتایج کار او نشان می‌دهد که استراحت به بهبود عملکرد حافظه کمک می‌کند و مدت این استراحت، هر مقدار که باشد، در آن تعداد مختلفی از عصب‌ها یا مناطق مغز، نسبت به زمان یادگیری، فعال می‌شوند. بنابراین اگر قصد دارید مطلب دشواری را مطالعه کنید، بروید و کمی تنیس بازی کنید؛ این کار می‌تواند یک ترفند باشد. اگرچه استراحت کوتاه می‌تواند وسوسه‌انگیز یا حتی مفید باشد، اما هنوز نمی‌دانیم که مزایای خواب نیمروزی بیشتر است یا کمتر و چگونه موجب یادگیری می‌شود.
از آموزش فاصله‌ای استفاده کنید
شما تعدادی روش بسیار عالی در شطرنج آموخته‌اید، چه زمانی باید دوباره برگردید و آن‌ها را بازبینی کنید تا در زمان مناسب از آن‌ها استفاده کنید؟ پاسخ این است: «هرچه بیشتر، بهتر.» در مورد مدت‌زمانی که باید صبر کنید، محدودیت‌هایی وجود دارد اما این مدت زمان خیلی طولانی است. درست است که گذشت زمان موجب دشواری در یادآوری اطلاعات می‌شود و زندگی به این شکل حس بدی را در ما ایجاد می‌کند و اگرچه این موضوع برای ما سخت است، اما موجب یادگیری بیشتر می‌شود. بنابراین زمانی که به اطلاعات نیاز دارید، مثلاً هنگام هدایت یک هواپیما یا بازی شطرنج، کارتان را بهتر انجام خواهید داد.
برای اصلاح و پردازش این ایده، یک وقفه استراحتی بین زمان تجدید نظر در مورد اطلاعات و زمان آموزش اولیه و زمانی که می‌خواهید اطلاعات را به یاد بیاورید، وجود دارد. بهترین زمان برای وقفه بستگی به این دارد که شما چه زمانی می‌خواهید آن اطلاعات را به یاد بیاورید. برای به حداکثر رساندن یادآوری مطالب در هفته آینده، باید اطلاعات را برای سه روز بعد از یادگیری، مورد تجدیدنظر و بررسی قرار دهید.
اگر می‌خواهید اطلاعات را برای مدت طولانی به یاد بیاورید، باید زمان زیادی را برای بررسی اطلاعات در نظر بگیرید. به‌عنوان مثال، 10 درصد زمان. بنابراین اگر می‌خواهید چیزی را برای یک سال به یاد داشته باشید، آن را یک ماه پس از یادگیری تجدیدنظر کنید و سپس هر ماه پس از آن دوباره بررسی کنید. اگر می‌خواهید چیزی را برای 10 سال به یاد داشته باشید، آن را سالی یک بار بررسی کنید. کسی نمی‌داند که چه مکانیزم مغزی در پس این موضوع پنهان است، اما وجود فاصله زیاد بین یادگیری، تجدیدنظر و یادآوری به مغز می‌گوید که شما این اطلاعات را برای مدت طولانی نیاز دارید.
این کار را حتماً انجام دهید
شما چیزی را از دست نداده‌اید – اگرچه نشستن و مطالعه کردن کار سختی است و شما یک امتحان را خراب کرده‌اید، اما اصلاً خودتان را ناراحت نکنید. دانشجویانی که خود را به خاطر اهمال‌کاری در مطالعه پیش از یک آزمون معمولی می‌بخشند، در آزمون‌های بعدی نسبت به دانشجویان دیگر عملکرد بهتری دارند و کمتر اهمال‌کاری کرده و احساس مثبت‌تری درباره خود دارند. بخشش خود و نادیده گرفتن احساسات منفی در مورد خود، می‌تواند عملکرد آینده ما را بهبود بخشد. اما این موضوع در مورد اهمال‌کاری‌های مکرر و پیوسته صدق نمی‌کند. اگر افرادی که درگیر اهمال‌کاری سریالی هستند، مداوم خود را به خاطر اهمال‌کاری‌هایشان ببخشند، گرفتار افکار ناسالم و مزمن می‌شوند و ادامه اهمال‌کاری می‌تواند موجب حفظ این حالات منفی در آن‌ها شود.
اگر شما اینگونه هستید، نیاز به یک اقدام ویژه دارید. یادگیری نیازمند نیروی اراده و خودکنترلی در هر لحظه است. نیروی اراده مانند یک عضله است. اگر بیشتر از آن استفاده کنید، قوی‌تر می‌شود. اگر از نیروی اراده در یک حوزه استفاده کنید، می‌توانید آن را در حوزه‌های دیگر نیز تقویت کنید. تلاش کنید همواره کارها را به‌طور منظم انجام دهید. همچنین باید توانایی خود در نشستن و مطالعه کردن یا تمرین کردن و در کل به پایان رساندن کارها را افزایش دهید. منتظر چه هستید؟ همین حالا شروع کنید.
ممنون از این مقاله عالی! واقعاً یادآوری خوبی بود که یادگیری هیچ گاه تموم نمی‌شه. فقط کاش بیشتر به روش‌های خاص یادگیری هم اشاره می‌کردید، خیلی کمک‌کننده می‌شد!