امپراتورهای میلیاردی فوتبال: دنیای پررمزوراز ورزش

مالکیت باشگاه های فوتبال و ظهور امپراتوری‌های جدید

هفته نامه همشهری جوان – محمد امیرپور: آیا شرکت‌ها و افرادی را می‌شناسید که بیشترین تعداد باشگاه فوتبال را در دنیا دارند؟ آیا آن‌ها مافیا برای مدیریت ورزش تشکیل داده‌اند؟ در اواخر دهه 90 میلادی، شرکت سرمایه‌گذاری ملی انگلستان به نام ENIC که تحت ریاست میلیاردری به نام «جو لوییس» بود، شروع به خرید باشگاه‌های بزرگ فوتبال اروپایی کرد؛ از جمله «تاتنهام» در انگلستان، «وینچنزا» در ایتالیا، «اسلاویا پراگ»، «آاک آتن» یونان و «گلاسکو رنجرز». این خریدها به قدری مورد انتقاد قرار گرفت که مسئولان یوفا آن را خطرناک دانسته و جلوی پروژه ساخت باشگاه جهانی او را گرفتند.

یوفا قانونی تصویب کرد که اجازه نمی‌دهد دو باشگاه با مالک مشترک در رقابت‌های اروپایی با یکدیگر رقابت کنند و این موضوع برای صعود مشترک آاک و اسلاویا پراگ به جام قهرمانی اروپا مشکل ساز شد. جو لوییس به تدریج کلکسیون باشگاه‌های اروپایی‌اش را فروخت و تنها «تاتنهام» را نگه داشت. علاقه او به فوتبال کم کم کاهش یافت و ثروت پنج میلیارد یورویی‌اش را در کسب و کارهای دیگر سرمایه‌گذاری کرد. اما بیست سال بعد، مالکان جدیدی در فوتبال اروپا ظهور کرده‌اند که موضوع مالکیت باشگاه های فوتبال همزمان چند باشگاه را به بحث گذاشته‌اند.

1- شکارچی بالکانوینسنت تان

(کاردیف/ سارایوو/ کوتیک) در تاریخ یک می 2015، مردم سارایوو با پوشیدن لباس‌های محلی‌شان به کنار رودخانه آمدند تا پس از هشت سال، اولین قهرمانی تیم خود را در لیگ جشن بگیرند. آن شب هیچ‌کس به مردی کوتاه‌قد با سبیل‌های عجیب که شلوارش را تا بالای پیراهنش بالا کشیده بود، توجه نکرد. «وینسنت تان» معروف به «عمو» با خرید باشگاه بوسنیایی به قهرمانی آن‌ها در لیگ بوسنی کمک کرد. او 13 میلیون یورو برای تسویه بدهی‌های باشگاه پرداخت کرد تا سارایوو را از نابودی نجات دهد.

نقش او بارز شد زیرا باشگاه‌های بوسنیایی هنوز تحت تأثیر جامعه محلی و به شیوه‌ای کمونیستی اداره می‌شوند. سارایوو به عنوان اولین باشگاه خصوصی که قهرمان این کشور شده، قوانین جدیدی را به وجود می‌آورد. هرچند وینسنت تان در بوسنی قهرمان به حساب می‌آید، اما در انگلستان چهره‌ای منفور است. سوال اصلی این است؛ چرا یک ثروتمند باید به خرید باشگاه‌هایی مانند سارایوو و کوتیک که درآمد چندانی ندارند، بپردازد؟ پاسخ شاید در وجود استعدادهای جوان در بالکان باشد.

2- حمله به سنت‌ها…ردبول

(نیویورک/ ردبول اتریش/ ردبول غنا/ ردبول برزیل/ آربی لایپزیگ) بزرگ‌ترین امپراتوری فوتبال دنیا متعلق به پرفروش‌ترین نوشابه انرژی‌زا است. مدیران کارخانه ردبول نگاهی اقتصادی به فوتبال دارند و می‌خواهند از هر چیزی که در اختیار دارند، پول درآورند. به همین دلیل، اکثر هواداران فوتبال از شیوه مدیریت ردبول شاکی هستند.

هواداران ردبول سارلزبورگ به نشانه اعتراض بنرهای اعتراضی به ورزشگاه می‌برند و آربی لایپزیگ منفورترین تیم تاریخ آلمان محسوب می‌شود. اما هیچ‌کس نمی‌تواند منکر مدیریت حرفه‌ای این شرکت باشد. ردبول در سال 2005 با خرید باشگاه استریا سارلزبورگ به دنیای فوتبال وارد شد. یک سال بعد باشگاه نیویورک مترواستارز را خرید و سپس باشگاه دسته پنجمی مارگنشتاد را به امپراتوری خود افزود. همچنین ردبول غنا و برزیل را نیز تأسیس کرد تا در زمینه استعدادیابی عقب نمانند.

با وجود اعتراضات، آن‌ها به اهداف خود رسیدند. میانگین تماشاگران ردبول اتریش از دو هزار نفر به حدود 30 هزار نفر رسیده است و آربی لایپزیگ به سرعت از دسته پنج بوندسلیگا به رتبه دوم رسیده و با بایرن مونیخ بر سر قهرمانی رقابت می‌کند. فلسفه مدیران ردبول ثابت است؛ استفاده از بازیکنان جوان و ارزان‌قیمت و عقد قراردادهای بلندمدت برای مشهور کردن آن‌ها.

3- از بندر تا بندرشیخ منصور

(منچسترسیتی/ نیویورک سیتی/ الجزیره/ یوکوهاما/ ملبورن) شیخ منصور، میلیاردر اماراتی، در صدر ثروتمندترین افراد جهان قرار دارد. او مالک بزرگ‌ترین کارخانه تولید قطعات هواپیما و 60 درصد سهام شرکت هواپیمایی اتحاد است. اگرچه دارایی واقعی او مشخص نیست، اما حدس و گمان‌ها از ثروت 80 میلیارد یورویی‌اش حکایت دارد.

او یازدهمین فرزند بنیان‌گذار کشور امارات، شیخ زاید آل نهیان است. شیخ منصور با نفوذ و قدرت خود در دنیای فوتبال، ستاره‌ها را مانند عروسک‌هایش مدیریت می‌کند. او دیوید ویا، ستاره بارسلونا را به نیویورک فرستاده و «میرکووچینیچ» را با پول‌های خود از یوونتوس به الجزیره منتقل می‌کند. امپراتوری او فقط به منچسترسیتی، نیویورک سیتی و الجزیره محدود نیست؛ بلکه 80 درصد سهام باشگاه یوکوهاما و مالکیت کامل باشگاه ملبورن هم بخشی از دارایی‌های اوست.

به همین دلیل، او در سال 2013 گروه سیتی را تأسیس کرد تا باشگاه‌هایش را یکجا جمع کند. شیخ منصور با دور زدن قوانین فیرپلی مالی یوفا، قرارداد اسپانسرینگ بین منچسترسیتی و هواپیمایی اتحاد به ارزش 400 میلیون یورو را ایجاد کرده است. گروه سیتی ظرف چند سال یک میلیارد یورو در فوتبال هزینه کرده و در حال ساخت یک دهکده فوتبالی است.

4- پادشاه گمنام هادچاتلت

(چارلتون/ استانداردلیژ/ آلکورون/ کارل زیس/ یوچپزت) امپراتوری فوتبال «رولاند دچاتلت» توسط پسر چهل و پنج ساله‌اش «رودریک» مدیریت می‌شود. پدر خانواده، باشگاه «یوچپزت» مجارستان را به قیمت 90 سنت به پسرش فروخت تا باشگاهی که ارزشش کمتر از یک دلار بود، در سال 2011 قهرمان لیگ این کشور شود. رابطه خوب خانواده دچاتلت با «اوربان»، نخست‌وزیر مجارستان، باعث شده تا قوانین به نفع آن‌ها تغییر کند.

یوفا در سال 2013 ایرادهای حقوقی به خانواده دچاتلت وارد کرده و آن‌ها را به پرداخت غرامت محکوم کرد. جابجایی‌های غیرقانونی بازیکن بین باشگاه‌ها، صدای هواداران را درآورده است. در دو سالی که رولاند دچاتلت مالک چارلتون است، تنها دو بار به استادیوم رفته و نمایش تیمش را از نزدیک مشاهده کرده است. او علاقه عجیبی به خرید باشگاه‌های درجه دوم دارد و معمولاً مربیان بلژیکی را به نیمکت باشگاه‌ها منصوب می‌کند.

خانواده پوزو از فوتبال کره می‌گیرند

(تجارت فامیلی) خانواده پوزو به‌عنوان مافیای فوتبالی ایتالیایی شناخته می‌شوند. خانواده‌ای با نفوذ و معتبر که سابقه‌ای پانصد ساله دارند. پوزوها به محض ایجاد ورزش فوتبال، به این عرصه وارد شدند و هم‌اکنون سه باشگاه فوتبال اودینزه، واتفورد و گرانادا را در اختیار دارند (البته گرانادا در پایان فصل به گروه جدید فروخته خواهد شد).

پدر خانواده در سال 1986 به خرید باشگاه اودینزه پرداخت. اوضاع کار می‌توانست فاجعه بار باشد زیرا اودینزه به دلیل رسوایی شرط‌بندی به سری ب سقوط کرده بود. همه در فریولی نگران بودند، به جز خانواده پوزو که به نقشه راه خود ایمان داشتند؛ نقشه‌ای که در کمتر از 10 سال اودینزه را از سری ب به لیگ قهرمانان اروپا رساند.

از «الیور بیرهوف» تا «الکسیس سانچز» و «آنتونیو دی ناتاله» به عنوان آیکون‌های باشگاهی که زیر نظر خانواده پوزو بوده‌اند، بیرون آمدند و در عین حال اودینزه با سودهایی که این خانواده به همراه داشته، قدرتمندتر شد. آنقدر که پوزوها به فکر خرید باشگاه‌هایی در لالیگای اسپانیا و لیگ برتر انگلیس افتادند.

پولی که به حساب‌های باشگاه سرازیر می‌شود، نه از قدرت اسپانسرها نشأت می‌گیرد و نه وابسته به هواداران میلیونی است. باشگاه ایتالیایی بیش از 50 استعدادیاب استخدام کرده که از آمریکای مرکزی و جنوبی تا آفریقا را زیر نظر دارند و بازیکنان ارزان‌قیمت را به سمت اودینزه جذب می‌کنند. تصور کنید الکسیس سانچز تنها با دو میلیون یورو به ایتالیا آمد و دو سال بعد با 26 میلیون یورو به بارسلونا رفت.

150 میلیون یورو سود خالصی که اودینزه در 10 سال گذشته به این خانواده رسانده، باعث شده تا آن‌ها به فکر توسعه مالکیت باشگاه‌های بیشتر و افزایش سود بالاتر باشند. خرید گرانادا و فروش آن با سود 60 میلیون یورویی در تابستان امسال به گروه چینی، همچنین بخشی از تجارت خانواده پوزو و به ویژه جینو پوزو است.

درخشان‌ترین پروژه پوزوها در حال حاضر تثبیت واتفورد در لیگ برتر است. آن‌ها واتفورد را از دسته اول انگلستان خریدند و به لیگ برتر رساندند و حالا سومین فصل حضور در لیگ برتر را تجربه می‌کنند. تیمی که رئیس افتخاری‌اش «التون جان» آن را تیم ملی دوم ایتالیا می‌داند و با چهار بازیکن ایتالیایی و هدایت «والتر ماتزاری» ایتالیایی فعالیت می‌کند.

خانواده پوزو در ایتالیا متهم به داشتن اولویت‌های اقتصادی و بی‌توجهی به افتخارات و جام‌ها هستند؛ دلیلی که عدم کسب جام‌های متعدد اودینزه در دوران مالکیت این خانواده است. اما در شرایط بحران اقتصادی اروپا، اودینزه ورزشگاه تازه تأسیس خود را افتتاح کرده و به عنوان تنها باشگاه ایتالیایی با ورزشگاه اختصاصی شناخته شده است. پوزوها بین زنده ماندن با واقعیت یا شکست خوردن با رویای قهرمانی، اولی را انتخاب کرده‌اند.