رازهای موفقیت در مصاحبه‌های شغلی

آشنایی با فنون مصاحبه شغلی

اشاره: آگاهی از روش‌های برگزاری مصاحبه‌های شغلی و داشتن دیدگاه ویژه به این حوزه، فرصت‌های بسیار مناسبی را در اختیار کارجویان قرار می‌دهد. در این رابطه، انگیزه و مهارت‌های مدیریتی کارجویان نیز افزایش یافته و با اعتماد به نفس، تصمیمات درستی اتخاذ می‌کنند. سؤالات و بایدها و نبایدهای مصاحبه، در واقع چارچوب‌ها و قوانینی هستند که هر دو طرف مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده را به رعایت اصول منطقی و کارشناسی دعوت می‌کند، زیرا اصول اصلی مباحث فنون مصاحبه شغلی را مشخص می‌کند. برای آشنایی بیشتر با نحوه برگزاری مصاحبه‌های شغلی، با ما در این مقاله همراه شوید.

مصاحبه

مصاحبه، کاربردی‌ترین مرحله و روشی است که هر فرد حداقل یک‌بار در طول زندگی برای به‌دست آوردن شغل ایده‌آل خود آن را تجربه کرده است. نتیجه این مصاحبه مشخص می‌کند که آیا فرد برای انجام کاری یا پذیرش مسئولیتی مناسب یا غیرقابل قبول معرفی می‌شود یا خیر. در چنین مصاحبه‌ای باید ارتباطی دوطرفه میان مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده برقرار شود. خروجی این کار مشخص می‌کند که آیا امکان شکل‌گیری همکاری متقابل و سازنده وجود خواهد داشت یا خیر. در مصاحبه استخدامی، مصاحبه‌کننده این امکان را برای مصاحبه‌شونده فراهم می‌کند تا سؤالاتی در مورد شغل آینده مطرح و پاسخ‌هایی دریافت کند. بنابراین در این مصاحبه، پرسش و پاسخ متقابل و دوطرفه خواهد بود.

چگونه اولین جلسه مصاحبه شغلی را با موفقیت اجرا کنیم؟

خود را در مقابل مصاحبه‌شونده و در زمان پاسخ‌گویی به سؤالات تصور کنید. ممکن است این جلسه معارفه و یا پرسش و پاسخ بیش از پانزده دقیقه هم به طول نینجامد، اما از آنجایی که مصاحبه‌کننده در کار خود بسیار ماهر است، می‌تواند پاسخ‌های هر کارجویی را به خوبی ارزیابی و تحلیل کند و در نهایت شما را به همکاری دعوت کند.

مدت مصاحبه

در بسیاری از موارد، طولانی شدن زمان مصاحبه نه‌تنها موجب خستگی و بی‌حوصلگی مصاحبه‌کننده و اشتباهات ناشی از آن می‌شود، بلکه تأثیر مشابهی بر روی مصاحبه‌شونده خواهد داشت. در برخی از مصاحبه‌ها، به‌ویژه در تحقیقات طولانی و چند روزه، بهتر است که مصاحبه‌کنندگان روزانه بیش از چهار ساعت مصاحبه نکنند و بین مصاحبه‌ها به اندازه کافی فاصله بگذارند تا بتوانند مصاحبه‌های بعدی را با آمادگی، تمرکز و اشتیاق بیشتری انجام دهند و بقیه وقت را به مسائل دیگر تحقیقی مانند اصلاح یادداشت‌ها در پرسشنامه‌های پرشده، مشاهده محیط تحقیق و توصیف مسائل جانبی بپردازند. در گذشته تصور بر این بود که مدت هر مصاحبه نباید از حدود 30 تا 35 دقیقه بیشتر باشد، اما تجربیاتی که محققان مختلف در این مورد کسب کرده‌اند، نشان می‌دهد که مصاحبه‌شوندگان می‌توانند حتی حدود یک ساعت تا یک ساعت و نیم نیز به‌طور فعال و مشتاقانه در مصاحبه شرکت کنند، مشروط بر اینکه موضوع و سؤالات جالب باشد و شرایط مصاحبه بر روی آن‌ها تأثیر منفی نگذارد.

جریان ارتباطات میان مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده

مصاحبه در واقع یک نوع کنش متقابل میان مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده است؛ اگرچه چارچوب آن تا حد زیادی به وسیله پرسشنامه تعیین می‌شود، اما در نهایت توانایی‌های مصاحبه‌کننده باید به نوعی نزد مصاحبه‌شونده به اثبات برسد. از این رو، موافقت یا مخالفت آن‌ها با مصاحبه بیشتر بر اساس این مسأله است که مصاحبه‌شونده تا چه حد بتواند نظر کارفرما را جلب کند. بنابراین، در جریان یک مصاحبه عوامل تعیین‌کننده کنش متقابل بین مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده عموماً به شرح زیرند:

• نخستین قضاوت مصاحبه‌کننده با نحوه لباس پوشیدن مصاحبه‌شونده آغاز می‌شود که نباید با انتظارات و ارزش‌های محیط کار مغایرت داشته باشد. وضعیت ظاهری گاهی نمایانگر برخی از عوامل و ارزش‌های دیگر مانند ملیت نیز می‌تواند باشد.
• عامل جنسیت نیز می‌تواند تعیین‌کننده باشد. در بسیاری از موارد اگر مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده هم‌جنس باشند، مصاحبه راحت‌تر انجام می‌شود، خصوصاً زمانی که سؤالات مربوط به مسائل شخصی و خصوصی باشد.
• پس از مشخصات ظاهری، عامل تعیین‌کننده دیگر، زبان یا نحوه سخن گفتن است که باید با ارزش‌ها و انتظارات مصاحبه‌کننده منطبق باشد. اصولاً فن بیان، یکی از مهم‌ترین اولویت‌هایی است که کارفرمایان و مصاحبه‌کنندگان در استخدام کارجویان و روابط عمومی و ارتباط با مخاطبان در نظر دارند.

آیا مصاحبه بهترین راه برای ارزیابی کارجویان است؟

اگرچه مصاحبه یکی از متداول‌ترین روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی و معیاری برای صلاحیت علمی و عملی کارجویان است، اما نمی‌توان تنها مصاحبه را به‌عنوان معیاری برای ارزیابی افکار، اندیشه‌ها، گرایش‌ها و انگیزه‌های مصاحبه‌شوندگان در همه زمینه‌ها در نظر گرفت. در این راستا و برای اتخاذ تصمیم نهایی باید به‌طور عملی و خارج از فضای پراسترس مصاحبه نیز کارکردها و توانایی‌های مصاحبه‌شوندگان را بررسی کرد. به همین منظور به روش‌های دیگری نیز نیاز است. از سوی دیگر کارایی، دقت و اطمینان این روش برای بررسی مفاهیم و مسایل ساده‌تری که در شعاع سنجش آن قرار می‌گیرد از سوی بسیاری از منتقدین مورد تردید است.

مصاحبه، به‌ویژه به روش سنتی، مصاحبه‌شونده را در شرایطی غیرطبیعی قرار می‌دهد. به‌طوری‌که طرح مسایل از سوی مصاحبه‌کننده در چارچوبی که از سوی مدیریت سازمان تعیین شده است محدود می‌شود و بنابراین از تمایل او به صحبت‌کردن و شکافتن مطالب و بدین ترتیب از عمق مسایل مورد بررسی می‌کاهد. به همین دلیل، اولین دانشمندانی که روش پرسش و جو را در مکتب نورنبرگ در آلمان به کار بردند، معتقد بودند که مصاحبه باید همانند گفتگوی روزمره با حالتی کاملاً طبیعی انجام گیرد و سؤالات در طول یک گفت‌وگو مطرح شوند.

مصاحبه‌کننده باید نه سؤالات را از روی پرسشنامه بخواند و نه جواب‌ها را در مقابل پاسخگو یادداشت کند. به‌طور خلاصه، مصاحبه‌کننده باید آن‌قدر حرفه‌ای روال مصاحبه را اجرا کند که مصاحبه‌شونده با حالتی کاملاً عادی و به دور از فضای مقرراتی مصاحبه، سؤالات را پاسخ دهد.

اطمینان از صحت گفته‌های مصاحبه‌شوندگان

صحت گفته‌های مصاحبه‌شوندگان نیز معضلی برای کارفرمایان است که باید با بررسی مدارک دانشگاهی، استعلام از سوابق شغلی و تحصیلی و در نهایت آزمون‌های شفاهی، کتبی و عملی، به اثبات برسد. مصاحبه‌شوندگان درباره برخی مسایل، آگاهانه اطلاعات صحیح و واقعی در اختیار مصاحبه‌کننده قرار نمی‌دهند و عکس‌العمل‌های آن‌ها در پاسخ به مسایل آینده و پرسش‌هایی این‌چنینی معیار درستی از شخصیت و مدیریت بحران را نشان نمی‌دهد. هرچند اگر مصاحبه‌شونده مایل باشد حقیقت را بگوید، اما چون هنوز در آن وضعیت خاص قرار نگرفته و تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار خواهد گرفت، نمی‌توان به گفته او در مورد عکس‌العمل آینده‌اش اطمینان کرد. لذا نمی‌توان با سنجش و گرایش‌ها و نظراتی که درباره آینده می‌دهد، اعتماد کرد و بر اساس آن‌ها تصمیم گرفت.

کیفیت سؤالات مصاحبه‌کننده

شناسایی ویژگی‌ها و خصوصیات فردی کارجویان کار دشواری است، اما این ویژگی‌ها در بسیاری از موقعیت‌های شغلی، اهمیتی بسیار دارد. سؤالات باعث می‌شود که مصاحبه‌شوندگان کمی بیشتر درباره خود و ویژگی‌های مربوط به سوابق کاری خود صحبت کنند. روند مصاحبه ممکن است به کمی احتیاط نیاز داشته باشد. در سؤالات مربوط به خصوصیات فردی و اخلاقی مصاحبه‌شوندگان باید دقت کرد. سؤالات آزاد و فرضی، پرسش‌های بسیار مناسبی برای آشکار ساختن خصوصیات فردی کارجویان هستند.

سؤالاتی که باید کارجویان پیش از مصاحبه بدانند به شرح زیرند:

• مهم‌ترین موانع و چالش‌های کاری خود را عنوان کرده و راه‌های مقابله با آن‌ها را ذکر کنید؟
• مهم‌ترین نتایج و موفقیت‌های خود را بیان کنید؟
• از چه زمانی فعالیت حرفه‌ای خود را آغاز کرده‌اید؟
• سوابق شغلی و تحصیلی و سمت‌های قبلی خود را نام ببرید؟
• تا کنون فعالیت در چه مشاغلی را تجربه کرده‌اید؟
• در هنگام بحران‌های اقتصادی چه واکنشی از خود نشان خواهید داد؟
• تا کنون چه پروژه‌هایی را با موفقیت به پایان رسانده‌اید و دلیل موفقیت خود را در اجرای چه اصولی می‌دانید؟
• برای رسیدن به هدف اصلی و احراز پست‌های سازمانی بالا، کسب چه آموزش‌ها و روش‌هایی لازم است؟
• حضور در شرکت‌ها و سازمان‌های بزرگ و موفق، چه نقشی در پیشبرد اهداف تجاری دارند؟

کلام آخر

مصاحبه فرصتی است تا کارجویان مهارت‌های خود را در برابر کارفرمایان به نمایش بگذارند. هر مصاحبه‌کننده‌ای قواعد خاص خودش را دارد؛ شرط پذیرفتن، تخصص و اعتماد به نفس است. این مرحله تنها با سال‌ها تلاش و کسب مهارت و تجربه در محیط نظری و عملی حاصل می‌شود، بنابراین پیش از هر آزمون و مصاحبه‌ای باید به خود و کارتان اطمینان داشته باشید تا بتوانید همپای رقبای خود اهداف بزرگ را کسب کنید.