محرم که فرا می رسد، دل های عاشقان اهل بیت(ع) حال و هوایی دیگر پیدا می کند. با طلوع آفتاب محرم، کربلای دل ها بیدار می شود و بیرق سرخ ایستادگی در کوچه ها و حسینیه ها به اهتزاز درمی آید. عطر سوگ و شهادت در فضا می پیچد و دل ها آماده می شوند تا در یاد بزرگ ترین حماسه تاریخ اسلام اشک بریزند. در این میان، نام شب های محرم برای بسیاری از عزاداران اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا هر شب از این ایام به یاد یکی از شخصیت ها یا شهیدان بزرگ واقعه کربلا گرامی داشته می شود.
در طول سال ها و با گذر زمان، مداحان و ذاکران اهل بیت(ع) برای زنده نگه داشتن یاد قهرمانان کربلا، نام شب های محرم را بر اساس جایگاه شهدا و ارتباط آنان با قیام امام حسین(ع) تعیین کرده اند. این نام گذاری سند تاریخی مشخصی ندارد، اما به صورت سنتی در مراسم عزاداری رواج یافته و باعث شده است هر شب محرم یادآور رشادت، وفاداری یا مظلومیت یکی از یاران امام باشد. به همین دلیل، شناخت نام شب های محرم به درک بهتر فضای معنوی دهه اول محرم کمک می کند.
شب اول محرم؛ حضرت مسلم بن عقیل (ع)
در میان نام شب های محرم، شب نخست به یاد حضرت مسلم بن عقیل(ع) گرامی داشته می شود. او پسرعموی امام حسین(ع) و سفیر آن حضرت در کوفه بود. مسلم برای بررسی شرایط کوفه و دعوت مردم به یاری امام به این شهر رفت، اما پس از بی وفایی مردم کوفه تنها ماند و سرانجام به شهادت رسید.
شهادت حضرت مسلم پیش از واقعه کربلا رخ داد و به همین دلیل از او به عنوان نخستین شهید نهضت حسینی یاد می شود. وفاداری، شجاعت و ایستادگی او در راه امام حسین(ع) باعث شده است که شب اول محرم به نام این شهید بزرگوار شناخته شود.
شب دوم محرم؛ ورود امام حسین (ع) به کربلا
در میان نام شب های محرم، شب دوم به یاد ورود کاروان امام حسین(ع) به سرزمین کربلا نام گذاری شده است. امام حسین(ع) در روز دوم محرم سال ۶۱ هجری قمری به کربلا رسید و در همان جا خیمه های خود را برپا کرد.
از همان زمان سپاه دشمن نیز در برابر کاروان امام مستقر شد و زمینه های حادثه عاشورا شکل گرفت. این روز نماد پایداری و استقامت است؛ زیرا امام حسین(ع) با وجود آگاهی از سختی های پیش رو، راه حق و آزادگی را رها نکرد.
شب سوم محرم؛ حضرت رقیه (س)
یکی دیگر از نام شب های محرم به حضرت رقیه(س)، دختر خردسال امام حسین(ع)، اختصاص دارد. این کودک سه ساله همراه کاروان کربلا بود و پس از واقعه عاشورا همراه دیگر اسرا به شام برده شد.
بنابر نقل های تاریخی، حضرت رقیه(س) پس از دیدن سر بریده پدر در خرابه شام دچار اندوه فراوان شد و همان جا از دنیا رفت. مظلومیت و معصومیت این کودک سبب شده است که یاد او در شب سوم محرم زنده نگه داشته شود.
شب چهارم محرم؛ حضرت حر بن یزید ریاحی
شب چهارم در میان نام شب های محرم معمولاً به حضرت حر بن یزید ریاحی نسبت داده می شود. حر در آغاز از فرماندهان سپاه دشمن بود و راه را بر امام حسین(ع) بست، اما در لحظه ای سرنوشت ساز حقیقت را دریافت و توبه کرد.
او با شجاعت به سپاه امام پیوست و در روز عاشورا در راه دفاع از امام حسین(ع) به شهادت رسید. داستان حر یکی از روشن ترین نمونه های توبه و بازگشت به مسیر حق در تاریخ اسلام به شمار می رود.
شب پنجم محرم؛ حضرت عبدالله بن حسن و یاران امام
شب پنجم محرم معمولاً به حضرت عبدالله بن حسن(ع) و برخی از یاران وفادار امام حسین(ع) مانند حبیب بن مظاهر و زهیر بن قین نسبت داده می شود.
عبدالله بن حسن کودک خردسال امام حسن مجتبی(ع) بود که در روز عاشورا برای دفاع از عموی خود به میدان رفت و به شهادت رسید. در همین شب از وفاداری یاران امام نیز یاد می شود؛ یارانی که با وجود آگاهی از سرانجام جنگ، با تمام وجود در کنار امام حسین(ع) ایستادند و تا آخرین لحظه دست از یاری او برنداشتند.
به همین دلیل در مراسم عزاداری، یاد این شهدا در کنار یکدیگر گرامی داشته می شود و نام آنان در فهرست نام شب های محرم جایگاه ویژه ای دارد.
شب ششم: حضرت قاسم بن الحسن(ع)؛ ستاره نوجوان کربلا
شب ششم در میان نام شب های محرم به نوجوان رشید عاشورا، حضرت قاسم بن الحسن(ع) تعلق دارد. ایشان فرزند گرامی امام حسن مجتبی(ع) بود که مرگ در راه خدا را «اَحْلی مِنَ العَسَل» (شیرین تر از عسل) می دانست. وقتی امام حسین(ع) از شهادت یارانش سخن گفت، این نوجوان سیزده ساله با اشتیاق پرسید که آیا او هم شهید می شود؟ امام او را به سینه چسباند و پس از دیدن معرفت والایش، اجازه میدان داد. شهادت طلبی قاسم(ع) و پافشاری او برای رسیدن به معشوق، زیباترین الگو را برای نوجوانان و رهروان خط سرخ شهادت رقم زد.
شب هفتم: حضرت علی اصغر(ع)؛ باب الحوائج شش ماهه
شب هفتم، شب مظلومیت طفل شش ماهه ای است که با تیر سه شعبه حرمله به شهادت رسید. حضرت علی اصغر(ع) فرزند کوچک امام حسین(ع) و حضرت رباب است. زمانی که تمام یاران شهید شدند، امام برای وداع و طلب جرعه ای آب، کودک را به میدان برد اما دشمن با بی رحمی تمام، او را هدف قرار داد. مصیبت علی اصغر(ع) چنان جان فرسا بود که امام حسین(ع) خون او را به آسمان پاشید و بر قضای الهی گردن نهاد. در نام شب های محرم، شب هفتم نماد تسلیم و رضای محض در برابر پروردگار است.
شب هشتم: حضرت علی اکبر(ع)؛ شبیه ترین به پیامبر(ص)
حضرت علی اکبر(ع) نخستین شهید از بنی اشم و فرزند بزرگ امام حسین(ع) بود که از نظر چهره و خلق و خو، شباهت بی نظیری به پیامبر اکرم(ص) داشت. او با دیدن غربت پدر، پیش از دیگر اعضای خاندان به میدان شتافت تا شوق رسیدن به فیض شهادت را در دل همگان زنده کند. علی اکبر(ع) الگوی سبقت گرفتن در خیرات و شهادت است؛ جوانی که با تمام کردن حجت بر دشمن، جان خود را فدای آرمان حسینی کرد.
شب نهم: شب تاسوعا؛ حضرت ابوالفضل العباس(ع)
شب نهم در لیست نام شب های محرم، متعلق به علمدار و سقای کربلاست. حضرت عباس(ع)، ستاره ۳۴ ساله آسمان کربلا، مظهر صلابت، ادب و وفاداری است. او با اینکه تشنه بود، به احترام خشکی لب های برادرش حسین(ع)، لب به آب نزد. عباس(ع) هرگز امام را به نام صدا نکرد و همواره در اوج فروتنی، یار و یاور ولایت بود. رشادت و پرچم داری او در سپاه، نامش را برای همیشه در تاریخ جاودانه ساخت.
شب دهم: شب عاشورا؛ سیدالشهدا امام حسین(ع)
شب دهم، شب حسین بن علی(ع)، الگوی آزادگان جهان است. شبی که اقیانوس بی منتهای فضایل انسانی از جمله ایثار، شجاعت و پایداری به اوج خود رسید. قیام عاشورا با درون مایه ای از فضایل اخلاقی توانست حصار زمان و مکان را درنوردد. اگر این فداکاری بزرگ نبود، این حماسه هرگز بر پیشانی تاریخ نمی درخشید. در بررسی نام شب های محرم، شب دهم نقطه وحدت و مرکز تمام شورآفرینی ها ست.
شام غریبان؛ حضرت زینب(ع) و بی پناهی اهل بیت
شام غریبان، روضه حضرت زینب(س) و یادآور بی پناهی کودکان پس از واقعه عاشوراست. در این شب، عزاداران با خاموش کردن چراغ ها و روشن کردن شمع، به سوگ خاندان پیامبر می نشینند. این شب که در نام شب های محرم جایگاهی ویژه دارد، یادآور لحظاتی است که خیمه ها به آتش کشیده شد و رسالت بزرگ زینب کبری(س) برای پیام رسانی خون شهدا آغاز گشت. در حقیقت، یکی از تلخ ترین ایام در نام شب های محرم، همین شام غریبان است که مظلومیت اهل بیت را دوچندان نشان می دهد.
شب یازدهم و دوازدهم؛ حرکت اسرا و ورود به کوفه
در روز یازدهم، عمر بن سعد ملعون دستور داد سرهای مطهر شهدا را جدا کرده و اهل بیت امام حسین(ع) را بر شتر های بی جهاز سوار کنند. کاروان اسرا در حالی از کنار قتلگاه عبور کردند که پیکر شهدا زیر آفتاب رها شده بود. در روز دوازدهم، این کاروان وارد شهر کوفه شد؛ همان شهری که مردمش ابتدا دعوت نامه فرستادند و سپس شمشیر بر روی امام خویش کشیدند. در این روزها، امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) با خطبه های خود، لرزه بر اندام حکومت ستمگر انداختند و عبرت های فراوانی برای پیروان مکتب حسین به جا گذاشتند که همواره در نام شب های محرم مورد تأکید قرار می گیرد.
شب سیزدهم تا نوزدهم؛ مسیر دشوار کوفه تا شام
پس از وقایع کوفه، کاروان اسرا را به سمت دمشق حرکت دادند. در این مسیر طولانی، حضرت ام کلثوم(س) و حضرت زینب(س) تلاش کردند تا کرامت خاندان وحی را حفظ کنند.
- شب چهاردهم و پانزدهم: حضور در دربار ابن زیاد و کسب تکلیف او از یزید. حضرت زینب(س) در این مرحله به عنوان «زبان گویای کربلا» تمام حقایق را افشا کرد.
- شب شانزدهم تا نوزدهم: حرکت سرهای مطهر شهدا و کاروان اسیران به سمت شام. در روز نوزدهم محرم سال ۶۱ هجری، به دستور یزید، کاروان از کوفه خارج شد تا پیام مظلومیت حسین(ع) را به گوش جهانیان برساند.
شناخت دقیق نام شب های محرم به ما کمک می کند تا با جزئیات این حماسه عظیم و مصایبی که بر خاندان وحی گذشت، بیشتر آشنا شویم و شعور حسینی را در کنار شور حسینی تقویت کنیم.
ارسال دیدگاه