رازهای صبر و موفقیت در زندگی

تمرین صبر

عکس العمل ما در برابر از دست دادن عزیزان و مشکلات زندگی چه می‌تواند باشد؟ معمولاً اولین جملاتی که به ذهن می‌رسد این است: «چرا من؟ آیا من چه گناهی کرده‌ام که مستحق چنین مصیبت‌های بزرگی هستم؟» امام علی علیه السلام احادیث بسیاری درباره تمرین صبر دارند و خود ایشان الگوی واقعی صبر بودند. ایشان در زمان رحلت پیامبر اسلام که برایشان بسیار دشوار بود، نشان‌دهنده صبر واقعی بودند و پس از آن، به مدت 25 سال سکوت کردند و صبر پیشه نمودند.

در شرایط جنگی نیز که در دوران خلافتشان برایشان پیش آمد، موظف شدند قبل از هر اقدامی صبر کنند و تا جایی که به ضرر مسلمانان نبود، فرصتی برای بازگشت به طرف مقابل دادند. در یکی از بیاناتشان می‌فرمایند: «الصّبر اما صَبْر على المُصیبة او على الطّاعة او عن المعصیة و هذا القسم الثالث اعلى درجةً مِنَ القسمین الاولین» (كافى، ج2، ص91، ح15) یعنی نوعی صبر وجود دارد که بر سه قسم است: صبر بر مصیبت، صبر بر اطاعت و صبر از گناه، و نوع سوم بالاترین و با ارزش‌ترین است.

با وجود عصمت و علم لدنی، ایشان در برابر افکار درونی سران جمل قضاوت نکردند تا به ما بیاموزند که حق قضاوت نسبت به درون دیگران نداریم. پیشنهاد می‌شود که در برابر رفتارهایی که از آن‌ها بی‌خبر هستیم، صبر کنیم و شرایط خود را با تدبیر مدیریت نماییم. در زمان تمرین صبر، فرد می‌تواند بهتر فکر کند.

زندگی گاهی به میدان جنگ شبیه می‌شود و انسان احساس می‌کند باید سریعاً عمل کند وگرنه مورد حمله قرار خواهد گرفت. اما حقیقت این است که زندگی بیشتر نیاز به صبر دارد تا به خوبی مدیریت شود و نه جنگ. برعکس، زندگی‌های ما اغلب مملو از رفتارهای عجولانه است؛ زود تصمیم می‌گیریم، زود قضاوت می‌کنیم و زود عصبانی می‌شویم. در این حالت، زندگی ما به لبه‌ی پرتگاه شکست نزدیک‌تر است تا پیروزی.

امام علی علیه السلام نیز اشاره فرموده‌اند: «فرد صبور پیروزی را از دست ندهد، اگرچه زمان طولانی بگذرد.» (حکمت 153) و «بردباری، دهان بند بی‌خرد است.» (حکمت 211) آیا در خطبه شقشقیه (خطبه 3) شنیده‌اید که ایشان چه می‌گویند؟ «با خود اندیشیدم که آیا با دست تنها حمله کنم یا بر شرّ این تیرگی صبر کنم… در نهایت دیدم صبر در اینجا خردمندانه‌تر است. پس صبر کردم در حالی که گویا در چشمانم خاشاک و در گلویم استخوانی است… در این مدت دراز و در این شدت غم و محنت صبر کردم.» این جملات مربوط به زمانی است که خلافت را از ایشان گرفتند – خلافتی که فقط سزاوار ایشان و حق مردم مسلمان بود. اما با صبر و درایتشان، جان اسلام را از مرگ حتمی نجات دادند.

اما ما شیعیان ایشان، چقدر در برابر بدرفتاری‌های اطرافیان صبوری کرده‌ایم؟ چند بار از حق خود گذشتیم تا حق دیگری احیا شود؟ چند بار با وجود غم و اندوه، رفتاری صمیمانه و مدبرانه داشتیم؟ «صبر و شکیبایی باید به اندازه مصیبت بر ما نازل شود و کسی که در زمان مصیبت بر زانو بزند، اجرش تباه می‌گردد.» امام علی علیه السلام در جنگ جمل نیز بارها با صبر خود، اوضاع را مدیریت کردند و به پیروزی تاریخی رسیدند.

زمانی که طلحه و زبیر درخواست خروج از مدینه برای انجام حج کردند، حضرت با وجود دانستن نیت پلید آنها، صبر کردند تا زمانیکه نیت واقعی خود را آشکار کردند. متأسفانه در ما شیعیان، صبوری نسبت به رفتار دیگران به چشم نمی‌خورد و بیشتر قضاوت‌های عجولانه و غلط شایع است. با وجود این که بارها ثابت شده که قضاوت ما نسبت به نیت و رفتار اطرافیان نادرست بوده، اما متأسفانه بار دیگر با اعتماد به نفس بیشتر به قضاوت دیگران می‌پردازیم.

به یاد داشته باشیم که شیعه علی علیه السلام باید نسبت به رفتار دیگران صبور باشد و زود قضاوت نکند. امام علی علیه السلام خود نیز در برابر مصائب صبر داشتند و دیگران را به صبر توصیه می‌کردند. صبر امام علی علیه السلام در برابر فقدان پیامبر و فاطمه زهرا سلام الله علیها مثال‌زدنی است. البته اندوه و غم از دست دادن عزیزان طبیعی است اما باید این غم زندگی را تحت تأثیر قرار ندهد و با صبر و رضایت به قضا الهی، زندگی را مدیریت کرد تا تحت عنایت ویژه الهی قرار گیریم.

«صبر و شکیبایی به اندازه مصیبت نازل می‌شود و کسی که در زمان مصیبت، به دست خود بر زانو بزند، اجرش تباه می‌گردد.» (حکمت 144) ای اشعث! آمدن فرزندت که مایه آزمایش است تو را شاد کرد و رفتنش که مایه ثواب و رحمت است (اگر صبر کنی) اندوهینت ساخت! مولایمان علی علیه السلام یاران خود را به صبر در برابر مصائب توصیه می‌فرمودند. برای مثال به اشعث بن قیس در مرگ فرزندش فرمود: «ای اشعث! اگر برای از دست دادن فرزندت اندوهگین باشی، حق داری؛ اما اگر صبر کنی بدان که خدا هر مصیبتی را عوض می‌دهد. ای اشعث! اگر صبر کنی، قضا و قدر الهی بر تو جاری خواهد شد و اجر خواهی برد و اگر ناپسند بی‌تابی کنی، گناهکاری. ای اشعث! آمدن فرزندت که مایه آزمایش و گرفتاری است تو را شاد کرده و رفتنش که مایه ثواب و رحمت است (اگر صبر کنی) اندوهینت ساخته!» (حکمت 291)

اما واکنش ما در برابر فقدان عزیزانمان چیست؟ معمولاً اولین جمله‌ای که می‌گوییم این است: «چرا من؟ چرا من؟» غافل از اینکه مرگ جزئی از زندگی است و همانگونه که روزی به دنیا آمده‌ایم، روزی هم خواهیم رفت. هیچکس نزد خدا عزیزتر از پیامبر اسلام و جانشین بر حق ایشان نیست. آنها رفتند و داغ دیدند بدون اینکه گناهی کرده باشند.

صبر بر طاعت «اگر بردبار نیستی خود را بردبار نشان بده؛ زیرا کمتر کسی است که خود را شبیه جمعی کند و به زودی یکی از آنها نشود.» (حکمت 207) بنابراین به جای اینکه همرنگ جماعت دنیا زده شویم، باید خود را همرنگ مردمان صبر کنیم تا این دنیا که سرای درد و رنج است، برای ما مکانی آرام‌تر شود. اما صبر بر طاعت و بندگی خداوند، چیزی است که این روزها کمتر دیده می‌شود. آنچه راحت است، هم‌رنگ جماعت شدن است و آنچه دشوار است، فرمانبرداری از خداوند نادیده است.

از کودکی، فرمان‌پذیری از والدین برای ما سخت بود. آنها ما را به کارهایی مجبور می‌کردند که تمایل نداشتیم و از کارهایی نهی می‌کردند که دوست داشتیم در آنها غرق شویم. در این باره مثال‌های بسیاری وجود دارد و حال همه ما در برابر فرمان‌پذیری یکی است و آن اینکه دشوار است. اما فرمان‌پذیری در برابر فرمان پدر و مادر مهربان، موجب رشد و بهبود حال ما می‌شود. پس گوش به فرمان خدا بودن و صبری در برابر سختی فرمان پذیری‌اش، حقیقتاً موجب رشد و تعالی ما خواهد شد. إن شاء الله.

امام علی علیه السلام می‌فرمایند: «با صبر بر طاعت، نعمت‌های خدا را بر خود تمام کنید و از نافرمانی او دوری کنید.» (خطبه 188) یک راهکار خوب و ساده: خوب است که در میان سخنان مولایمان علی علیه السلام، راه‌چاره‌ای بیابیم. ایشان می‌فرمایند: «اگر بردبار نیستی خود را بردبار نشان بده؛ زیرا کمتر کسی است که خود را شبیه جمعی کند و به زودی یکی از آنها نشود.» (حکمت 207) پس به جای اینکه همرنگ جماعت دنیا زده شویم، باید خود را همرنگ مردمان صبر کنیم تا این دنیا برای ما مکانی آرام‌تر گردد.

سخن را با دعایی از مولایمان امیر مؤمنان علی علیه السلام به پایان می‌رسانیم: «خداوند دل‌های ما و دل‌های شما را به سوی حق متوجه سازد و به ما و شما صبر الهام فرماید.» (خطبه 173)

منبع : تبیان

منبع : ایران مطلب