طرح یک کمربند-یک جاده؛ انقلاب اقتصادی چین در تجارت جهانی

طرح یک کمربند-یک جاده و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی

هفته نامه تجارت فردا – مونا مشهدی رجبی: اقتصاد چین در سال‌های اخیر با شتابی بسیار افزایش یافته و هم‌اکنون این کشور وسیع آسیایی به یکی از قطب‌های مهم اقتصادی و تجاری در سطح جهانی تبدیل شده است. با این حال، به نظر می‌رسد مقامات چین همچنان در تلاش برای تقویت وضعیت خود در زمینه تجارت و اقتصاد جهانی هستند و به دنبال تکرار تجربیات جاده ابریشم برای تبدیل شدن به مرکز تجارت دنیا هستند.

ایده طرح یک کمربند-یک جاده طرحی است که قادر به تغییر ساختار تجاری جهان بوده و موجب افزایش حجم و ارزش تجارت جهانی می‌شود و چین به عنوان اصلی‌ترین حامی این طرح یک کمربند-یک جاده شناخته می‌شود. این طرح شامل دو بخش است: یک بخش به راه‌های فیزیکی مرتبط است و بخش دیگر به راه‌های دریایی تعلق دارد. راه فیزیکی از چین آغاز شده و به قاره اروپا می‌رسد و کشورهایی همچون قرقیزستان، قزاقستان، ازبکستان، ایران، ترکیه، اوکراین، لهستان، بلژیک، فرانسه و نهایتاً ایتالیا را در بر می‌گیرد.

این کشورها باید سرمایه‌گذاری زیادی برای توسعه زیرساخت‌های صنعتی و شهری انجام دهند و ایجاد جاده‌ها، پل‌ها، بزرگراه‌ها و مسیرهای حمل‌ونقل ریلی پرسرعت بخشی از این طرح یک کمربند-یک جاده خواهد بود. بخش دوم این طرح به راه ابریشم دریایی اشاره دارد که از بنادر چین آغاز می‌شود و به بنادر ایتالیا خاتمه می‌یابد و محصولات تولیدی در چین و کشورهای واقع در این مسیر را به بازار اروپا می‌رساند.

کشورهایی که در مسیر این راه آبی قرار دارند شامل ویتنام، مالزی، اندونزی، سریلانکا، پاکستان، کنیا، ترکیه، یونان و ایتالیا هستند. از طریق این مسیر آبی، محصولات تولیدشده در آسیا به اروپا و آفریقا صادر می‌شود که بازار گسترده و ارزشمندی به شمار می‌آید. کشورهای واقع در این مسیر 65 درصد از جمعیت جهان را شامل می‌شوند و به همین دلیل بازار بزرگی برای محصولات تولید شده در چین به حساب می‌آید و تحقق این طرح یک کمربند-یک جاده می‌تواند فرصت‌های بزرگ‌تری برای تولیدکنندگان چینی ایجاد کند و قدرت چین را به عنوان یک اقتصاد بزرگ و صادر کننده در دنیا افزایش دهد.

همچنین، منافع اقتصادی ناشی از این طرح می‌تواند روابط سیاسی میان کشورهای واقع در این مسیر را بهبود بخشد و این روابط نزدیک‌تر برای کشورهای قاره آسیا بسیار مطلوب است. انتظار می‌رود آغاز این طرح یک کمربند-یک جاده زمینه‌ساز توسعه اقتصادی آسیا و افزایش قدرت سیاسی و اقتصادی آن در جهان باشد. اما سوال اصلی این است که آیا امکان اجرای این طرح وسیع وجود دارد یا خیر؟

آیا تأمین منابع مالی برای این طرح یک کمربند-یک جاده امکان‌پذیر است و آیا دولت‌های کشورهای مختلف برای اجرای آن تلاش می‌کنند؟ باید توجه داشت که تأمین منابع مالی برای این طرح بسیار دشوار است اما با توجه به حمایت‌های گسترده چین از این طرح، امکان‌پذیر به نظر می‌رسد. اما در مورد زمان اجرای این طرح، نمی‌توان نظر دقیقی ارائه داد. می‌توان گفت که اجرای این طرح ساختار تجاری جهان را دگرگون خواهد کرد.

کمربند رونق؛ چرا چین طرح یک کمربند – یک جاده را پیشنهاد داد؟

بیش از دو هزار سال پیش، امپراتوری چین به ایجاد جاده ابریشم کمک کرد و شبکه‌ای از مسیرهای تجاری را به وجود آورد که چین را به کشورهای آسیای مرکزی و جهان عرب متصل می‌کرد. در آن زمان، ابریشم اصلی‌ترین کالای صادراتی چین بود و به همین دلیل این مسیر تجاری که چین مسئولیت ساخت آن را بر عهده داشت، جاده ابریشم نامیده شد و قرن‌ها به عنوان اصلی‌ترین و مهم‌ترین مسیر تجاری دنیا شناخته می‌شد. از نتایج اصلی ایجاد این جاده می‌توان به توسعه اقتصادی و زیرساختی کشورهایی که در مسیر جاده ابریشم قرار داشتند اشاره کرد. این روند توسعه برای بیش از ۱۰۰ سال در آسیا ادامه داشت و جایگاه اقتصادی این منطقه را در سطح بین‌المللی تقویت می‌کرد.

با این وجود، با پیشرفت روش‌های ارتباطی به ویژه حمل و نقل دریایی و هوایی، جاده ابریشم کارایی خود را از دست داد اما موفقیت این طرح باعث شد که مقامات چین دوباره طرح یک کمربند-یک جاده را پیشنهاد دهند و تلاش کنند به مرکز تجارت جهان بازگردند.

طرح در سال ۲۰۱۳ مطرح شد. در آن سال، رئیس‌جمهوری وقت چین طرحی مشابه جاده ابریشم ولی با توجه به نیازها و امکانات امروز جهان را پیشنهاد کرد و بیان داشت که با ساخت شبکه‌ای از راه‌های ریلی، جاده‌ها، خطوط لوله و مسیرهای حمل و نقل دریایی، چین را به کشورهای آسیای مرکزی، آسیای غربی و بخشی از جنوب آسیا متصل می‌کند و حتی با توسعه این مسیر، بازار اروپا و بخش‌هایی از آفریقا را هم به شبکه‌ی خود اضافه می‌کند.

حتی اگر کشورهای اروپایی به مسیر جاده ابریشم مدرن ملحق نشوند، دسترسی به بازار این کشورها از طریق طرح یک کمربند-یک جاده مدرن ممکن خواهد بود و فرصت‌های اقتصادی و تجاری زیادی را برای کشورهای واقع در مسیر این طرح یک کمربند-یک جاده فراهم می‌کند. در طرح اخیر، کشورهایی همچون بلژیک، فرانسه، اوکراین، ایتالیا، یونان و ترکیه که در قاره اروپا واقع شده‌اند، نیز در مسیر جاده ابریشم مدرن قرار دارند و کنیا در قاره آفریقا نیز کشوری است که کالاهای تولیدی و وارداتی به مسیر تجاری در قاره آسیا را جذب و به بازار مصرف آفریقا عرضه می‌کند.

طرحی به منظور توسعه تجارت

طرح یک کمربند-یک جاده در نگاه اول یک مسیر برای توسعه تجارت است، اما در واقع می‌تواند موجب نزدیکی بیشتر کشورهای آسیایی شود و زمینه را برای همکاری‌های مشترک در عرصه‌های اقتصادی، تجاری، فرهنگی و حتی اجتماعی فراهم آورد. این دوستی ممکن است قدرت سیاسی آسیا را در سطح بین‌المللی افزایش دهد و به آنها کمک کند که در تصمیم‌گیری‌های جهانی به صورت یکپارچه‌تر شرکت داشته باشند، چرا که در بسیاری از مواقع منافع اقتصادی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی تأثیر زیادی دارد.

طرح یک کمربند-یک جاده، بزرگ‌ترین پلت‌فورم دنیا برای همکاری‌های اقتصادی را ایجاد می‌کند و این همکاری‌ها شامل سیاستگذاری اقتصادی، همکاری‌های تجاری و همکاری در زمینه تأمین مالی، همکاری‌های اجتماعی و فرهنگی است که منافع آن نصیب تمامی کشورهایی خواهد شد که در مسیر این پلت‌فورم قرار دارند. در سال‌های اخیر، سازمان‌های بین‌المللی زیادی برای کمک به اجرای این طرح یک کمربند-یک جاده اعلام آمادگی کرده‌اند و چین هم از طریق ایجاد صندوق و بانک توسعه زیر‌ساخت آسیا سعی کرده است برخی از منابع مالی مورد نیاز طرح را تأمین کند، اما آنچه که تضمین‌کننده اجرای این طرح است، حمایت چین از آن و تلاش‌های این کشور برای پیشبرد طرح تا مراحل پایانی است.

چین دومین اقتصاد بزرگ دنیاست و هم‌اکنون بخش عظیمی از کالاهای مصرفی دنیا در این کشور تولید می‌شود. بنابراین، حمایت چین از این مسیر تجاری که منافعش نه‌تنها شامل خود چین بلکه تمامی کشورهای واقع در این مسیر می‌شود، دارای اهمیت زیادی است. همچنین، باید در نظر داشت که اکثر کشورهای واقع در این طرح یک کمربند-یک جاده مدرن در حال توسعه و بازارهای در حال گذار هستند و به همین دلیل این طرح می‌تواند سرمایه مورد نیاز برای توسعه زیرساخت‌های صنعتی آنها را تأمین کند. به تبع آن، توسعه زیرساخت‌ها، فرصت‌های رشد اقتصادی و ایجاد شغل در این کشورها را فراهم می‌سازد که منافع زیادی برای آنها به همراه خواهد داشت.

بخش‌های اصلی این طرح

در سال ۲۰۱۵ میلادی اعلام شد که طرح یک کمربند-یک جاده شامل دو بخش اصلی است که یکی به توسعه شبکه ارتباطی زمینی و دیگری به شبکه ارتباطی دریایی اختصاص دارد و با توجه به روش‌های مختلف تجاری در دنیا، هر دو مسیر برای تجارت جهانی اهمیت زیادی دارد. این دو بخش اصلی عبارتند از: اول کمربند اقتصادی ابریشم و دوم راه ابریشم دریایی قرن بیست و یکم. کمربند ابریشم اقتصادی شامل سه مسیر مهم می‌شود که یک مسیر از چین آغاز و تا اروپا ادامه می‌یابد و از آسیای مرکزی می‌گذرد. دومین مسیر از خلیج فارس آغاز و تا مدیترانه ادامه دارد و از آسیای غربی عبور می‌کند و سومین مسیر از کشورهای جنوب آسیا به اقیانوس هند می‌رسد.

جاده ابریشم دریایی قرن بیست و یکم، راه‌های دریایی منطقه‌ای را به هم متصل می‌کند و بیش از ۶۰ کشور را که ارزش تولید ناخالص داخلی آنها بالغ بر ۲۱ هزار میلیارد دلار است، به هم می‌پیوندد.

پیشرفت‌هایی که در اجرای پروژه صورت گرفته است

تلاش چین برای پیاده‌سازی این پروژه توجه جهانیان را به این طرح یک کمربند-یک جاده جلب کرده است. در سال‌های اخیر، چین چندین توافق دو‌جانبه با کشورهای مجارستان، مغولستان، روسیه، تاجیکستان و ترکیه امضا کرده است که هر یک به جنبه‌ای از این طرح مرتبط می‌شوند. پروژه‌های دیگری نیز از سوی مقامات چینی پیشنهاد شده که مطالعات اقتصادی و اجرایی آنها در حال انجام است.

این پروژه‌ها شامل ساخت خطوط ارتباطی ریلی بین بخش شرقی چین و ایران می‌شود و احتمال توسعه این خط تا اروپا نیز وجود دارد. همچنین، ساخت خطوط ارتباط ریلی میان چین با کشورهای لائوس و تایلند و ساخت خطوط ریلی پرسرعت در اندونزی، بخشی دیگر از این طرح یک کمربند-یک جاده است. این طرح به اندازه‌ای وسیع است که بیش از ۲۰۰ شرکت پیمانکار بزرگ و کوچک برای اجرای بخش‌های مختلف آن توافقنامه‌ها و قراردادهایی را با شرکت‌های چینی امضا کرده‌اند و تعدادی دیگر از توافقنامه‌ها نیز در ماه‌های آینده نهایی خواهند شد.

شش کریدور اصلی این پروژه

در سال ۲۰۱۴ میلادی، چین صندوق راه ابریشم را تأسیس کرد که ارزش منابع مالی موجود در این صندوق ۴۰ میلیارد دلار اعلام شد و این صندوق در پروژه‌های کلیدی مختلف سرمایه‌گذاری کرده است. تاکنون، فازهای اولیه پروژه راه ابریشم در چین اجرا شده و برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های جزئی‌تر آغاز نشده است. قرار است در طول اجرای این پروژه، شش کریدور اقتصادی اصلی راه‌اندازی شود که این کریدورها شامل: ۱- چین، مغولستان و روسیه ۲- چین، آسیای مرکزی و آسیای غربی ۳- هند و چین ۴- چین، پاکستان ۵- بنگلادش، چین و هند-میانمار و ۶- پل زمینی اروپایی و آسیایی می‌باشد.

این کریدورها محور و مرکز اصلی فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی در حوزه انرژی خواهند بود و این همکاری‌های اقتصادی و انرژی از طریق استفاده از جاده‌ها، خطوط ریلی، آبراه‌ها، خطوط هوایی، خطوط لوله و بزرگراه‌های اطلاعاتی انجام می‌شوند. افزایش سطح ارتباط بین کشورهایی که در این مسیر قرار دارند و ارتقاء راندمان کشورهایی که در مسیر جاده ابریشم نوین هستند، می‌تواند باعث تقویت دوستی‌ها و همکاری‌های کشورها شود و منافع زیادی در زمینه اقتصادی و تجاری به تمامی کشورها برساند.

به هر حال، این طرح یک کمربند-یک جاده تازه آغاز شده و اجرای کامل آن سال‌های زیادی به طول خواهد انجامید، اما نکته مهم تأثیرات مثبت اقتصادی آن بر اقتصادهای آسیایی است و به همین دلیل حمایت بخش زیادی از فعالان اقتصادی و مقامات دولتی کشورهای مختلف را به همراه دارد. اجرای این طرح آینده اقتصادی و سیاسی آسیا را تغییر خواهد داد و کشورهایی را به وجود خواهد آورد که با سرعت بالایی در مسیر توسعه اقتصادی و صنعتی حرکت می‌کنند.