ایران مطلب: سخن بیانگر شخصیت فرد است. از این رو، پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: ایمان انسان کامل نمی‌شود مگر اینکه قلب او ثابت و رام گردد و قلب رام نمی‌شود مگر اینکه زبان تحت کنترل باشد. «الرَّحْمَنُ* علَّمَ الْقُرْآنَ* خلَقَ الْإِنسَانَ* عَلَّمَهُ الْبَیَانَ»؛ نعمت بیان یکی از مهم‌ترین نعمت‌های الهی است.
سخن و گفتار، مؤثرترین، شایع‌ترین و آسان‌ترین ابزار برای انتقال مفهومی است که انسان به دنبال آن است و از آن استفاده می‌کند. در واقع، انسان‌ها به روابط اجتماعی و تبادل معرفتی با یکدیگر نیاز دارند که این تبادل گاه با اشاره، گاه با نامه‌نگاری یا علائم و تصاویر و به ویژه با زبان و بیان که مؤثرترین ابزار است، انجام می‌شود. بدون شک، قرآن از این طریق و به وسیله پیامبر (صلی الله علیه و آله) از این ابزار استفاده کرده است.
اما اگر زبان کنترل نشده باشد، طبیعی است که در عین حال که می‌تواند مفاهیم را منتقل کند، ممکن است آسیب‌هایی هم به مخاطب بزند، لذا در روایات آمده است که اگر زبان رها شود، درنده‌ای گزنده است. ویژگی دیگر زبان و بیان قرآن، زیبا سخن گفتن است: قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْناً (بقره، آیه 83) یعنی با مردم به زیبایی سخن بگویید.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: ایمان انسان کامل نمی‌شود مگر اینکه قلب او ثابت و رام گردد و قلب رام نمی‌شود مگر اینکه زبان تحت کنترل باشد. سومین ویژگی زبان از منظر قرآن، تطابق و هماهنگی سخن گوینده با عمل اوست: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ. کَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ» (آیات 2 و 3 سوره صف).
در حقیقت، از ویژگی‌های گفتار مطلوب و قرآنی این است که سخن همواره با عمل همراه باشد. اندیشه و منبع بی‌پایان کلام و روح بلند می‌تواند به انسان بیان بلیغ هدیه کند. اگر اندیشه انسان مشوش باشد و تفکر او هندسه قابل قبولی نداشته باشد، نمی‌تواند از سخن خوب و جذابی برخوردار باشد.
گفتار نرم و زیبا برای هر کسی ممکن نیست مگر آنکه پشت آن اندیشه عمیق و بینش ناب باشد. در واقع، بیان تجلی و ظهور اندیشه انسان‌ها است که هر چه عمیق‌تر باشد، بیان و زبان جذاب‌تر خواهد بود. از این رو، تأکید شده که با سخن گفتن، شخصیت فرد نمایان می‌شود و انسان‌ها شناخته می‌شوند. بنابراین پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: ایمان انسان کامل نمی‌شود مگر اینکه قلب او ثابت و رام گردد و قلب رام نمی‌شود مگر اینکه زبان کنترل شود.
ضرورت کنترل زبان
مرحوم آیت‌الله شیخ محمد تقی ستوده (متوفی 1420 هـ.ق) استاد بزرگ حوزه علمیه قم می‌فرمود: «من وقتی افراد اصرار می‌کنند و موعظه‌ای می‌خواهند، می‌گویم: زبان! زبان! باید مراقب زبانتان باشید، خیلی انسان باید سنجیده حرف بزند.» مرحوم خوانساری (آیت‌الله العظمی سید احمد خوانساری، متوفی 1405 هـ.ق) طوری بود که اگر پنجاه سال با او می‌نشستی، درباره کسی یک کلمه نمی‌گفت و خود را بر کسی ترجیح نمی‌داد… او بسیار بر زبانش مسلط بود.
زبان کنترل حفظش لازم است، زیرا جرم زبان سنگین است. امیرمؤمنان (علیه السلام) درباره زبان می‌فرماید: «جرمه صغیرٌ و جرمه ثقیلٌ؛ حجم و جسم زبان، کوچک است، ولی جرم و گناه آن بزرگ است.»
راهکارهایی برای کنترل زبان
- همیشه در هر کاری، توکل به خدای تعالی و توسل به اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) داشته باشید و از آن ذوات نورانی، به ویژه ولی عصر (عج الله تعالی فرجه) کمک و یاری بخواهید.
- از ابتدای صبح که بیدار می‌شوید با خود و خدای خود عهد کنید که در این روز غیبتی نکنید و هیچ دلی را نشکنید و مراقب گفتار و رفتار خود باشید. تصور کنید عده‌ای همه‌ی اعمال شما را زیر نظر دارند و قرار است کارهایتان را ثبت و ضبط کنند و به دیگران نشان دهند. سپس از خود بپرسید در چنین صورتی چه رفتاری از خود نشان می‌دهید؟
- دفتری تهیه کرده و با نوشتن ایام هفته، اگر دلی را در روز نرنجاندید و با زبان خود آزار ندادید یا بالعکس، اگر از عهد خود تخلف کردید در هر دو صورت، در آن دفتر یادداشت کنید.
- در آخر شب با مرور دفتر، اگر به عهد خود پایبند بودید، خود را تشویق کرده و سپاسگزار لطف خداوند باشید؛ اگر تخلف کردید، با استغفار به درگاه الهی، خود را تنبیه کنید. مثلاً فردای آن روز را روزه بگیرید یا مقداری پول به عنوان صدقه کنار بگذارید.
- عادت کنید قبل از هر حرف و عملی کمی فکر کنید. اگر آن کار به نفع دنیا و آخرت شما بود، آن را انجام دهید و اگر به ضرر شما بود از انجام آن کار یا زدن آن حرف اجتناب کنید.
- با خود تصور کنید عده‌ای همه‌ی اعمال شما را زیر نظر دارند و قرار است کارهایتان را ثبت و ضبط کنند و به دیگران نشان دهند. سپس از خود بپرسید در چنین صورتی چه رفتاری از خود نشان می‌دهید؟ در حالی که خدای قادر و توانا همه اعمال ما را زیر نظر دارد و هیچ عملی از منظر او مخفی نیست! بدون شک با تقویت چنین فرضی، در گفتار و رفتارتان تجدید نظر خواهید کرد.
- دوستانی انتخاب کنید که از اخلاق و رفتار مناسبی برخوردار باشند و آنها را الگوی خود قرار دهید.
- اینکه ناخواسته چنین رفتارهایی از شما سر می‌زند، نشان‌دهنده این است که به این گونه رفتارها عادت کرده‌اید و همانطور که می‌دانید ترک هر عادتی نیاز به تلاش و زحمت و استقامت دارد. بنابراین کمر همت خود را محکم ببندید و ایمان داشته باشید که در صورت استقامت، خداوند شما را یاری خواهد کرد.
منبع: tebyan.net
مقاله جالبی بود! زبان واقعا نقش مهمی تو موفقیت فرد داره. حتما باید بهش توجه کنیم.
ممنون از مقاله خوبتون! خیلی جالب بود که چقدر زبان می‌تونه در ارتباطات موثر باشه. امیدوارم به نکات بیشتری درباره کنترل زبان در مقالات بعدی اشاره کنید.