موبینگ در محیط کار
موبینگ در محیط کار اصطلاحی است که برای توصیف رفتارهای مختلف در محیط کار به‌کار می‌رود و به معنای سوءاستفاده از یک همکار یا آزار و اذیت روانی فرد توسط گروهی دیگر است. این واژه زمانی به‌کار می‌رود که گروهی از کارکنان در این رفتار خصمانه شرکت می‌کنند و به‌طور هماهنگ، زندگی فردی را در یک سازمان دشوار می‌کنند. این اخلالگران می‌توانند همکاران یا مقامات بالاتر از خود باشند. این رفتارها که تأثیرات جبران‌ناپذیری بر کارکنان دیگر در کسب‌وکارهای مختلف، از جمله شرکت‌های کوچکتر دارند، برای تمامی سازمان‌ها یک آسیب زیان‌بار و خطرناک به حساب می‌آید.
موبینگ (Mobbing) چیست؟
این اصطلاح که خود از روانشناسی حیوانی (Animal Psychology) نشأت می‌گیرد، در سازمان‌ها به معنای شیوه‌ای از قلدری یا اوباشگری است. ممکن است داستان جوجه‌اردک زشت را به خاطر داشته باشید؛ جوجه‌اردکی که در یک مزرعه از تخم بیرون می‌آید و به دلیل تفاوت‌هایش به‌طرز وحشیانه‌ای از سوی سایر حیوانات مورد تمسخر و حمله قرار می‌گیرد. در بخشی از این داستان دو مفهوم اصلی «طرد» و «تفاوت فردی» به وضوح نمایان است. این مفاهیم در موبینگ در محیط کار یا آزار روانی در محیط کار نیز مشهود است.
آنها گروهی از افراد بی‌رحم و آزاررسان هستند که هدفشان از بین بردن اعتماد، انکار شایستگی افراد و کم ارزش جلوه دادن تأثیر برخی کارکنان است. جالب است بدانید که پرکارترین، نوآورترین یا منظم‌ترین کارکنان عموماً هدف این افراد اخلالگر قرار می‌گیرند. این افراد به‌ویژه کسانی هستند که به‌طور خلاقانه‌ای مسائل را حل می‌کنند، سختکوش و ایده‌آل‌گرا هستند و خود را وقف دستیابی به مأموریت یا تصویر آینده سازمان می‌کنند. قربانیان احتمالی دیگر کسانی هستند که با فرهنگ غالب محل کار سازگار نیستند. در هر سازمانی، کارکنان نوآور، متفاوت و شجاع بیشتر در خطر این جنگ روانی در محل کار قرار دارند.
دلیل وقوع جنگ روانی در سازمان
افراد اخلالگر معمولاً در نهان احساس کمبود می‌کنند و تصور می‌کنند که از سوی افراد شایسته‌تر و خلاق‌تر تهدید شده‌اند یا ممکن است از سطحی برخوردار باشند که از تبعیض در مقابل گروه‌های دیگر بهره‌مند شوند و با سرسختی از امتیاز کنونی خود، هرچند ناعادلانه، محافظت نمایند. آنها ممکن است از تغییر بترسند و احساس کنند که بقایشان وابسته به حفظ موقعیت فعلی است. درک این تهدید باعث می‌شود افراد هر عمل یا رفتاری را برای تخریب شخص هدف به‌کار بگیرند، حتی اگر شامل دروغ‌های وقیحانه، بزرگنمایی‌های ناپسند یا بی‌عدالتی آشکار باشد.
برخی از رفتارهای رایج ضد افرادی که قربانی موبینگ در محیط کار شده‌اند، شامل نادیده گرفتن کار آنها یا ارزش دادن بیشتر به دیگران، بی‌ارزش کردن کارشان و بزرگنمایی خطاهای کوچک‌شان، گرفتن مسئولیت‌هایشان، انتشار شایعات و دروغ‌های شنیع درباره افراد هدف یا زندگی حرفه‌ای آنها و در نهایت متهم کردن افراد هدف به آغاز خشونتی است که خودشان قربانی آن بوده‌اند.
در واقع، اخلالگران سازمانی به‌طرز هوشمندانه‌ای قربانیان را افرادی توصیف می‌کنند که کار با آنها دشوار و غیرممکن است و آنها را مقصر مشکلات خود می‌دانند. بسیاری از افرادی که قربانی موبینگ شده‌اند و قبلاً موفق بوده‌اند، نمی‌توانند درک کنند که چه بر سرشان آمده است. آنها دیگر قادر به انجام کار خود نبوده یا مجبور به برعهده گرفتن کارهایی می‌شوند که فاصله زیادی از تحصیلات یا تجربه‌شان دارد. برخی دیگر همه چیزشان — خانه، خانواده و دوستان — را از دست داده یا در مقابل قلدرهای سازمانی مرتکب رفتار خشونت‌آمیزی شده‌اند. برخی از آنها به مبارزه‌ای طولانی و قانونی با سازمان خود پرداخته و در این مسیر یا موفق بوده‌اند یا نه.
همچنین موبینگ در محیط کار تأثیر شدیدی بر روحیه و عملکرد کاری قربانیان دارد و این موضوع باعث می‌شود اشتیاق کمی برای کار از خود نشان دهند و تمرکزشان را بر وظایف روزانه از دست دهند. به‌علاوه، این پدیده احتمالاً باعث می‌شود قربانیان در وظایف دشوار کمتر به دنبال کمک از همکارانشان باشند، زیرا از سوی آنها احساس انزوای عمیق دارند و به نیاتشان بی‌اعتماد هستند.
در نهایت، موبینگ در محیط کار موجب نگرانی و ناراحتی می‌شود و در نتیجه قربانی تصمیم می‌گیرد تا به دنبال شغلی در جای دیگری باشد و اغلب این اتفاق زمانی می‌افتد که مدیریت برای مقابله با موبینگ اقدام نکند و اجازه دهد این پدیده ادامه یابد و رشد کند و افراد آزاررسان احساس کنند که این رفتار قابل قبول است و می‌توانند آن را ادامه دهند. موبینگ در محیط کار می‌تواند چنان ضایعات عاطفی برای قربانیان داشته باشد که در نهایت تأثیر فیزیکی هم بر آنها بگذارد و سبب استرس، اختلالات اضطرابی، افسردگی و عوارض جسمی مرتبط با آنها شود. سردرد، ناراحتی‌های معده و روده و فشار خون بالا از عوارض احتمالی استرس هستند. به‌علاوه، فشار فراگیری که موبینگ در محیط کار بر قربانیان وارد می‌کند، باعث می‌شود آسایش برای این افراد در محل کار یا خارج از آن دشوار باشد و در نهایت فرسودگی شغلی را نیز به همراه خواهد داشت.
چگونه با موبینگ مقابله کنیم؟
اگر فکر می‌کنید قربانی موبینگ در محیط کار شده‌اید یا در خطر تبدیل شدن به یک قربانی موبینگ هستید، این مشکل تنها مربوط به شما نیست. مهم است که مشخص کنید چه چیز در حال وقوع است و بدانید که شما مسئول اقدامات خصمانه‌ای که علیه شما انجام می‌شود، نیستید. به یاد داشته باشید که یافتن منابع دیگر برای تقویت روحیه و اعتبار و به دست آوردن حمایت از جایی بیرون از محل کار بسیار حیاتی است. مستند کردن هر آنچه روی می‌دهد احتمالاً در برخی مواقع مفید خواهد بود، اما صرف‌نظر از میزان فاحش بودن این آزارها، آنقدر نیست که بتواند جلوی آنها را بگیرد.
همچنین توجه داشته باشید که در مورد انجمن‌ها و اداره‌های منابع انسانی باید رویکرد محتاطانه‌ای داشت، زیرا پرسنل آنها به ندرت برای مواجهه مؤثر با این موضوع آموزش‌های کافی می‌بینند. اگر به این نتیجه رسیدید که هیچ اقدام یا تغییر نگرشی باعث نمی‌شود در محل کار احساس امنیت، آرامش فکری و تندرستی داشته باشید، پس جرات داشته باشید و از آنجا بروید، چراکه هیچ شغلی ارزش آسیب‌های عاطفی، حرفه‌ای و فیزیکی ناشی از آزار و اذیت‌های حاصل از این جنگ روانی را ندارد.
فکر کردی پرسپولیس این هفته با چنگ و دندان می‌میره؟ نه بابا! تو باخت بعدیش رو جبران میکنه، اما من خودم رو برای نارنجی‌ها آماده کردم، چون خوشحالی زود شما سوراخ میشه!
بسیار مقاله مفیدی بود! موضوع موبینگ در محیط کار واقعاً نیاز به توجه بیشتری داره و پیشگیری از اون به رفاه کارمندان کمک میکنه. امیدوارم بیشتر درباره راهکارهای عملی هم بنویسید تا همگان استفاده کنند.
من خیلی موافقم که موبینگ یک مشکل جدی در محیط کار هست و باید بیشتر بهش توجه کنیم. مقاله شما به خوبی به این معظل پرداخته و نکات قابل توجهی رو بیان کردین. فقط اگر ممکنه مثالاهای بیشتری از راهکارها اضافه کنین، خیلی کمک‌کننده میشه!