شکست: کلید موفقیت یا دلیلی برای ترس؟

ترس از شکست طعم تلخی دارد، اما گاهی آغاز یک اتفاق خوب است. گاهی تمام تلاش‌مان را می‌کنیم تا شکستی را نبینیم، اما هر لحظه فاصله‌امان با او کمتر می‌شود. هیچ‌کس از شکست خوشش نمی‌آید و همه سعی می‌کنند تا حد ممکن از وقوع آن جلوگیری کنند. اما برای برخی افراد، این تلاش حالت افراطی به خود می‌گیرد و آنها را از حرکت باز می‌دارد. اینجاست که اصطلاحاً ترس از شکست ترسناک می‌شود. ترس از شکست چه نشانه‌هایی دارد و چگونه می‌توان با آن مقابله کرد؟

شکست بخشی از زندگی است، از همان کودکی که همه توان‌مان را به کار می‌گرفتیم تا قاشق را خودمان به دست بگیریم و تنها غذا بخوریم، اما وسط راه قاشق کج می‌شد و غذا می‌ریخت. شاید هم زودتر، طعم شکست را احساس کردیم. خوبی آن دوران این بود که مزه شکست به تلخی اکنون نبود. خیلی راحت از آن عبور می‌کردیم و بلافاصله عزم‌مان را برای حل مشکل جزم می‌کردیم. کم‌کم که بزرگ‌تر شدیم، نظرمان درباره شکست عوض شد. نمی‌توانم بگویم دقیقاً چه چیزی باعث این تغییر شد، چون تجربه هر کس فرق می‌کند، اما هر چه بود آنقدر قوی بود که شکست را به یکی از ترس از شکست بزرگ برخی از ما تبدیل کرد.

آیا واقعاً شکست ترسناک است؟

شکست ناخوشایند است، چون احساساتی مانند ناامیدی، خشم، ناکامی، ناراحتی، پشیمانی، گناه، گیجی و سردرگمی را به همراه دارد، اما ترس از شکست نیست. آنچه که ایجاد ترس از شکست می‌کند، احساس شرمی است که در پس ظاهر ترس از شکست پنهان شده است. اگر دقت کرده باشید، کسانی که از شکست می‌ترسند، افرادی هستند که می‌توانند از پس مدیریت هیجان‌ها و احساسات همراه با شکست (یأس، خشم و…) برآیند. این یعنی آنها از خود شکست نمی‌ترسند، بلکه آنچه که آنان را می‌ترساند، احساس شرم بعد از آن است.

برای مثال، وقتی ما کاری را درست انجام نمی‌دهیم و بابت آن سرزنش می‌شویم، احساس گناه یا پشیمانی می‌کنیم. وقتی درباره خودمان و شخصیت‌مان سرزنش می‌شویم، احساس بدی پیدا می‌کنیم که نامش شرم است. شرم هسته روان ما، هویت ما، عزت نفس ما و احساس خوب ما از خودمان را تحت حمله بی‌امان خود قرار می‌دهد و آنقدر به آسیب زدن ادامه می‌دهد که فرد به‌طور ناخودآگاه ترجیح می‌دهد با پیدا کردن راه‌هایی برای اجتناب از ترس از شکست‌های احتمالی بعدی از خودش محافظت کند. برای مثال، فردی که قرار است در مصاحبه شغلی حاضر شود، به جای آماده کردن خود برای زمان مصاحبه، وقتش را صرف کارهای غیرضروری می‌کند.

چه موقع شکست خطرناک است؟

خب معمولش این است که بعد از هر شکستی آدم مدتی اعصابش خرد است و غمگین است، اما خیلی طول نمی‌کشد که متوجه می‌شود این راهش نیست، بلند می‌شود و از نو شروع می‌کند. حال با هدفی نو یا با روشی نو. آنچه مهم است نفس انگیزه و اقدام دوباره به کار است. اما وقتی پای ترس از شکست وسط می‌آید، فرد به راحتی نمی‌تواند دوباره آستین بالا بزند. در نتیجه یا کاری را شروع نمی‌کند یا آن را تمام نمی‌کند. انگار انگیزه او برای اجتناب از شکست، بر انگیزه‌اش برای کسب موفقیت پیشی گرفته است. این وضعیت باعث می‌شود فرد به روش‌های مختلفی فرصت موفقیت‌های بعدی خود را خراب کرده و تصویری را که از خودش به عنوان یک آدم شکست‌خورده در ذهن ساخته، تأیید و تثبیت کند؛ و این خطرناک است.

آیا از شکست می‌ترسید؟

اگر مایلید بفهمید آیا از شکست می‌ترسید یا خیر، ۱۰ جمله زیر را با دقت بخوانید و شدت هر یک از آنها را در خودتان ارزیابی کنید. توجه داشته باشید که اولاً این جملات برای تشخیص بالینی و چسباندن یک اختلال یا بیماری به کسی تهیه نشده‌اند و دوماً همه ما تا حدودی به وجود این موارد در خودمان اذعان می‌کنیم.

• شکست، من را از این نگران می‌کند که دیگران راجع به من چه فکرهایی می‌کنند.
• شکست، من را درباره توانایی‌ام برای رسیدن به اهداف آینده‌ام نگران می‌کند.
• شکست، من را از این نگران می‌کند که نکند دیگران علاقه‌شان را نسبت به من از دست بدهند.
• شکست، من را درباره هوش و توانایی‌ام نگران می‌کند.
• شکست، من را از این نگران می‌کند که نکند کسانی را که برایم مهم هستند ناامید کنم.
• من مایلم قبل از اعلام شدن نتیجه هر کاری، جلو جلو به دیگران بگویم که «موفق نمی‌شوم» تا انتظارات آنها را از خودم کم کنم.
• وقتی در کاری شکست می‌خورم، به سختی می‌توانم به راه‌های دیگری که برای موفقیت وجود دارند فکر کنم.
• من اغلب اوقات، در دقیقه نودِ انجام کارها سردرد، معده درد و یا دردهای دیگر می‌گیرم و نمی‌توانم آن را انجام دهم.
• من اغلب قبل از اقدام به کار، مشغول چیزهایی می‌شوم که حواسم را پرت می‌کنند و فرصت آماده شدن را از من می‌گیرند.
• من در انجام کارها خیلی «امروز و فردا می‌کنم» و «وقت کم می‌آورم».

چه باید کرد؟

یک نکته مهم در شناسایی ترس از شکست، توجه به ناخودآگاه بودن این موضوع است. به عبارت دیگر برای شناسایی آن در خود، باید روان را مورد توجه عمیق قرار داده و در لایه‌های زیرین آن پرسش‌هایی را از خود مطرح کرد. بعد از شناسایی، می‌توان برای اصلاح اقدام کرد.

1. پذیرش ترس. به‌طور کلی پذیرش هر مسئله‌ای باعث می‌شود که آن مسئله از سطح ناخودآگاه خارج شده و خودآگاه شود. در نتیجه بهبود بخشیدن به آن هم ممکن می‌شود. در اینجا هم مهم است بپذیریم که ما از شکست می‌ترسیم، چون در ما احساس شرم به وجود می‌آورد.
2. صحبت کردن با افراد قابل اعتماد. صحبت کردن و جلب همدلی افراد قابل اعتماد کمک می‌کند تا عزت نفس‌مان حفظ شده و بار سنگین نگرانی‌هایی که راجع به نظر دیگران داریم کم شود.
3. تمرکز بر جنبه‌هایی از کار که تحت کنترل هستند. شکست به معنای از دست دادن کنترل بر همه جنبه‌های کار نیست. همیشه جنبه‌هایی هستند که همچنان تحت کنترل ما باقی می‌مانند.

منبع: روزنامه آرمان امروز

منبع: ایران مطلب