توشیبا و ورشکستگی: داستانی از ناکامی و ناتوانی

ورشکستگی توشیبا

ماهنامه پیشه و تجارت – عطیه نوری: توشیبا، واقع در میناتوی توکیو، یکی از یادگارهای مهم تولیدکنندگان لوازم الکتریکی در ایران به شمار می‌رود. در دهه‌های 50 و 60، در خانه‌های اکثر ایرانی‌ها تلویزیون 14 اینچی سیاه و سفید با بدنه قرمز رنگی وجود داشت که محصول همکاری شرکت توشیبا و پارس ایران بود. این تلویزیون کوچک به عنوان اولین قدم طبقه متوسط ایران به دنیای جادویی تصویر شناخته می‌شد و بدین ترتیب، محبوبیت توشیبا در بین مردم ایران شکل گرفت.

در اوایل دهه 50، در حالی که جذابیت ورود به عصر مصرف‌گرایی به تازگی برای مردم نمایان شده بود، هر روز یکی از لوازم برقی خانگی به خانه‌های ایرانی‌ها اضافه می‌شد. یخچال، فریزر، ماشین لباسشویی و جاروبرقی، به تدریج از کارخانه‌هایی نظیر توشیبا به ایران وارد شدند و تولیدکنندگان این لوازم هر کدام به نوعی در دل ایرانی‌ها جا گرفتند.

امروزه توشیبا محبوبیت خود را به رقبا همچون سامسونگ و ال‌جی و اپل واگذار کرده است؛ اما این شرکت هنوز هم نام بزرگی در جهان به شمار می‌رود. توشیبا در واقع یک شرکت ادغامی است که توسط دو مخترع معروف ژاپنی تشکیل شده است؛ تاناکا هیساشیگ، مخترع دستگاه‌های مکانیکی که با تاسیس شرکت تولید تجهیزات تلگراف «تاناکا سیزو – شا» در سال 1875 آغازگر توشیبا بود و ایشیسوکه فوجیوکا، مخترع تجهیزات الکترونیکی که با تاسیس شرکت نیروی برق توکیو (توکیودنکی) در سال 1890 این مسیر را کامل کرد.

تاریخچه توشیبا

این دو شرکت در سال 1939 با یکدیگر ادغام شدند و نام توشیبا را به عرصه لوازم الکتریکی و مکانیکی وارد کردند. با گذشت نزدیک به هشتاد سال از این ادغام، نام توشیبا هر روز بزرگ‌تر شده و روند تولیدات مکانیکی و الکترونیک این شرکت همچنان ادامه داشته است.

نکته مهمی که در مورد توشیبا وجود دارد، دامنه فعالیت این شرکت مهندسی و الکترونیکی است که بسیاری از ایرانیان از آن بی‌خبرند. توشیبا با ورود به قرن بیست و یکم به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده ماشین‌آلات سنگین الکتریکی مطرح شده و به یکی از ارکان اصلی ارتقاء صنعت تبدیل شده است.

چالش‌های توشیبا

در تمام این سال‌ها، توشیبا در کنار گسترش زمینه‌های فعالیت خود، توجه ویژه‌ای به تولید و ساخت لوازم الکترونیکی مصرفی داشته است. این شرکت در سال 2001 قراردادی هفت ساله با «اوریون الکتریک» یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات ویدئویی و تلویزیونی امضا کرد تا بتواند پاسخگوی تقاضای بالا در بازار آمریکای شمالی باشد.

با شروع فعالیت رقبای توشیبا، بازار جهانی لوازم الکترونیکی هر روز قدرتمندتر می‌شد. رقابت به جایی رسید که یک سال بعد از امضای قرارداد با «اوریون الکتریک»، قیمت تراشه‌های توشیبا به شدت کاهش یافت و این شرکت در ابتدا نتوانست در بازار نوظهور لپ‌تاپ باقی بماند و در سال 2003 تمرکزش را در این بخش به حداقل رساند.

در آن زمان، بزرگ‌ترین رقبای توشیبا در زمینه تولید رایانه، دو شرکت آمریکایی دل و اچ‌پی بودند. تولید تلویزیون نیز سرنوشتی مشابه رایانه را برای توشیبا داشت و این شرکت در سال 2004 پایان تولید تلویزیون‌های اولیه CRT را اعلام کرد. دو سال بعد، توشیبا تولید تلویزیون‌های پلاسمای خانگی را نیز متوقف کرد.

در آن زمان، توشیبا در اوج قدرت به سر می‌برد و درصدد بود با نگاهی به آینده، فعالیت‌های خود را گسترش دهد و وارد حوزه‌هایی شود که نبض صنایع فردا را در دست دارند.

ورشکستگی و چالش‌های مالی

به همین منظور، توشیبا در یک مزایده شرکت کرد و یکی از مهم‌ترین دستاوردهای کاری خود را رقم زد. این شرکت 77 درصد از سهام «وستینگهاوس الکتریک» را به قیمت 5 میلیارد دلار خرید. این شرکت آمریکایی یکی از بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین قدرت‌های جهان در ساخت تجهیزات برقی، رادارها، نیروگاه‌ها و موتور هواپیما به شمار می‌رفت.

پس از این مزایده بزرگ، توشیبا بار دیگر در زمینه لوازم خانگی و الکترونیکی به رونق رسید؛ اما این شرکت ژاپنی نیز از طوفان بحران‌های مالی در جهان بی‌نصیب نماند. در سال‌های 2008 تا 2009، رکود اقتصادی جهان تاثیر منفی بر ارزش پول ژاپن گذاشت و موجب افت قیمت و فروش محصولات الکترونیکی این کشور شد. توشیبا نیز مانند بسیاری از رقبای خود از این بحران آسیب دید و در سال 2009 ناچار به اخراج بیش از 8000 نفر از نیروی کار موقت خود شد.

کارمندان رسمی نیز به دلیل کاهش ساعت کارشان با افت حقوق مواجه شدند و توشیبا مجبور به تعلیق موقت برخی از خطوط تولید خود، به‌ویژه در زمینه تراشه حافظه فلش شد. این تعلیق‌ها به حدی پیش رفت که توشیبا از رقابت با تولیدکنندگان تلفن‌های همراه خارج شد و به تولیدات الکترونیکی خود پایان داد.

بحران مالی توشیبا همچنان ادامه داشت تا جایی که بین سال‌های 2010 تا 2011 این شرکت با افت درآمد خالص در طول یک دوره مواجه شد. با این حال، توشیبا در دو بخش تراشه‌های حافظه و نمایشگرهای کریستال مایع، فروش خوبی داشت و با وجود همه بلاتکلیفی‌ها، امیدهایی برای رونق دوباره آن به وجود آمد.

فاجعه فوکوشیما

سرنوشت توشیبا در کش و قوس‌ها تا اینکه تاریخ به روز 11 مارس 2011 و زلزله 9 ریشتری و سونامی فوکوشیما رسید. این حادثه، یکی از بزرگ‌ترین فجایع اتمی دنیا پس از چرنوبیل به شمار می‌رود و به عنوان پیچیده‌ترین فاجعه اتمی جهان شناخته می‌شود. فاجعه فوکوشیما تأثیر منفی بر تمام ارکان اقتصاد هسته‌ای گذاشت و توشیبا نیز به عنوان شرکتی که به واسطه «وستینگهاوس الکتریک» وارد فعالیت‌های هسته‌ای شده بود، از این صدمات بی‌نصیب نماند.

در سال 2012، توشیبا در چهار زمینه محصولات دیجیتال، دستگاه‌های الکترونیکی، لوازم خانگی و زیرساخت‌ها، به عنوان یک قدرت بزرگ شناخته می‌شد و پس از شرکت‌های آی‌بی‌ام، سامسونگ، کنون و پاناسونیک، پنجمین شرکت الکترونیکی بزرگ دنیا بود.

این شرکت در تاریخ 16 می 2012، سهام شرکت سوئیسی «Landis+Gyr» را به قیمت 2.3 میلیارد دلار خرید و یک سال بعد، در آوریل 2012 برای به‌دست‌آوردن دستگاه‌های پرداخت و حساب پول آی‌بی‌ام به مبلغ 850 میلیون دلار با این شرکت توافق کرد. این معامله بزرگ‌ترین معامله پایانه فروش تا آن زمان به شمار می‌رفت.

چالش‌های حقوقی و تجاری

سال 2013 برای توشیبا با افت و خیز همراه بود. به رغم معامله بزرگ توشیبا، این شرکت در ایالات متحده متهم به تثبیت قیمت پنل‌های ال‌سی‌دی در بالاترین سطح خود شد. صحبت از محروم ساختن توشیبا در میان بود که با پرداخت مبلغ 571 میلیون دلار از سوی چند تولیدکننده پنل ال‌سی‌دی، این اتهام حل و فصل شد.

در سال 2013، توشیبا به جنوب آسیا وارد شد و شبکه انتقال و توزیع برق در هند را خرید. این معامله به عنوان گام بلندی برای حضور در بازار برق هسته‌ای هند تلقی می‌شد. در سال 2014 نیز خرید مهم دیگری برای توشیبا رقم خورد؛ شرکت «OCZ» به دلیل ورشکستگی توشیبا تمام دارایی خود را به توشیبا واگذار کرد. توشیبا بر اساس توافقی به ارزش 35 میلیون دلار، تمامی دارایی‌ها و کارکنان OCZ را تحت کنترل خود درآورد.

با این حال، OCZ منابع لازم برای خرید تراشه‌های NAND و پشتیبانی از مشتریانش را در طی دوران انتقال در اختیار داشت. در این سال‌ها، توشیبا در حالی که از محصولات استثنائی، مانند سبک‌ترین و باریک‌ترین تبلت دنیا و تلویزیون سه‌بعدی بدون نیاز به عینک رونمایی می‌کرد، در حوزه بهداشت و درمان و صنایع کشاورزی نیز فعال بود.

این شرکت با استفاده از دستگاه‌های تصویربرداری و سی‌تی‌اسکن که تولید کرده بود، اقدام به راه‌اندازی کارخانه‌های تولید سبزی کرد که در آنها هیچ نوع آفت‌کش استفاده نمی‌شود.

حرکت به سوی آینده

در سال 2016، توشیبا بار دیگر توسعه برق هسته‌ای هند را از سر گرفت و به موجب زیرمجموعه خود یعنی «وستینگ‌هاوس»، وارد مذاکره برای توسعه 6 نیروگاه هسته‌ای در غرب این کشور شد. در حالی که انتظار می‌رفت توشیبا از پس یک معامله تاریخی دیگر سربلند بیرون بیاید، در سال 2017 خبری با تیتر «توشیبا در آستانه ورشکستگی» سرنوشت این شرکت را وارد بحرانی جدید کرد.

این خبر به دنبال احتمال ورشکستگی توشیبا شرکت آمریکایی وستینگهاوس در زمینه نیروگاه هسته‌ای منتشر شد. طبق آمار، توشیبا در تجارت ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای با کاهش ارزش 6.2 میلیارد دلاری مواجه شد و این بحران ناشی از مدیریت ناکارآمد وستینگهاوس بود.

کارشناسان پیش‌بینی کرده‌اند که وستینگهاوس یک قدم بیشتر تا ورشکستگی فاصله ندارد. مسئله مهم در مورد بحران اخیر توشیبا این است که بسیاری از کارشناسان مشکل این شرکت را تنها به بخش هسته‌ای محدود نمی‌دانند. زیان مالی توشیبا در یک سال گذشته بیش از 14 میلیارد دلار ارزیابی شده است.

نمایندگان توشیبا برای حل این بحران در حال رایزنی با طرف‌های آمریکایی خود هستند و همزمان، ساتوشی تسوناکاوا، رئیس شرکت توشیبا با قبول تمام مسئولیت‌ها از سمت خود استعفا داده است. پیش‌بینی می‌شود توشیبا به سبب مشکلات پیش‌آمده فعالیت‌های خود را در طرح‌های تأسیسات اتمی در سراسر جهان، از جمله در آمریکا و انگلیس کاهش دهد و تا حدی متوقف کند. به همین دلیل، توشیبا تمامی توافقات خود را با شرکت‌های انرژی مورد بررسی مجدد قرار خواهد داد تا ظرفیت هسته‌ای‌اش در سطح جهانی را ارزیابی کند.