گل سرخس را چگونه نگهداری کنیم، تکثیر و نگهداری

معرفی گیاه سرخس و ویژگی های آن

گل سرخس از آن دسته گیاهانی هستند که قدمتی به اندازه تاریخ زمین دارند؛ گیاهانی که میلیون ها سال پیش، زمانی که دایناسورها روی کره خاکی پرسه می زدند، بخشی از سبد غذایی آن ها را تشکیل می دادند و امروزه به یکی از محبوب ترین گیاهان آپارتمانی تبدیل شده اند. اگر به دنبال گیاهی با ظاهری جنگلی، برگ های پرپشت و حال وهوای استوایی برای فضای خانه هستید، سرخس انتخابی هوشمندانه است؛ به شرطی که بدانید این گیاه رطوبت دوست چه نیازهایی دارد.

مشخصات گل

نام: سرخس (انواع آپارتمانی مانند سرخس بوستون، سرخس شاخ گوزنی، سرخس لانه پرنده)

خانواده: سرخس ها به گروهی از گیاهان آوندی تعلق دارند که در طبقه بندی علمی با نام Polypodiopsida یا Pteridophyta شناخته می شوند.

نام های دیگر: در زبان عامیانه به برخی از انواع آن سرخس شمشیری، سرخس پای خرگوش و سرخس چرمی نیز گفته می شود.

محل رویش: سرخس ها تقریباً در همه نقاط جهان به جز قطب جنوب یافت می شوند. بسیاری از گونه های آپارتمانی، بومی جنگل های بارانی استوایی هستند و به صورت اپی فیت (رشد روی تنه درختان) زندگی می کنند.

نوع گیاه: گیاه آوندی بدون گل و دانه که به جای آن با هاگ تکثیر می شود. برخی از انواع آن همیشه سبز و برخی دیگر خزان دار هستند.

محل نگهداری: حمام های روشن، آشپزخانه های دارای پنجره، گلخانه و هر فضایی که رطوبت نسبی بالایی داشته باشد.

نیاز به خورشید: نور غیرمستقیم و ملایم؛ نور مستقیم و شدید خورشید، به ویژه در ظهرهای تابستان، برگ های ظریف سرخس را می سوزاند و باعث قهوه ای شدن آن ها می شود.

نیاز به آب: آبیاری منظم و متوسط؛ خاک باید مرطوب بماند اما هرگز غرقابی نشود. برخلاف تصور رایج، سرخس در خاکی که همیشه خیس باشد، به سرعت دچار پوسیدگی ریشه می شود.

آیا سرخس گل می دهد یا دانه دارد؟

پاسخ کوتاه این است: نه، سرخس نه گل می دهد و نه دانه تولید می کند. سرخس ها به گروهی از گیاهان به نام نهان زادان آوندی تعلق دارند که روش تولیدمثل آن ها کاملاً متفاوت از گیاهان گلدار است. به جای گل و دانه، سرخس ها هاگ تولید می کنند.

اگر به پشت برگ های یک سرخس بالغ نگاه کنید، ممکن است لکه های قهوه ای کوچک و گردی را ببینید که به آن ها سوری می گویند. این سوری ها در واقع کیسه های هاگ هستند. وقتی هاگ ها برسند، از سوری خارج شده و توسط باد پراکنده می شوند.

نکته جالب تر اینجاست که چرخه زندگی سرخس شامل دو مرحله کاملاً مجزاست: یک مرحله اسپوروفیت (همان گیاه سبز و برگداری که می شناسیم) و یک مرحله گامتوفیت (یک گیاه کوچک و قلبی شکل به اندازه ناخن که به ندرت دیده می شود). هاگ پس از فرود روی خاک مرطوب، تبدیل به گامتوفیت می شود و پس از لقاح، گیاه سرخس جدیدی از آن رشد می کند.

انواع محبوب سرخس آپارتمانی

اگر به فکر خرید سرخس هستید، این نوع ها در خانه های ایرانی بسیار پرطرفدار و مقاوم تر هستند:

سرخس بوستون (Nephrolepis exaltata Bostoniensis): شناخته شده ترین سرخس آپارتمانی با برگ های آبشاری و شاداب. برای سبدهای آویز عالی است.
سرخس شاخ گوزنی (Platycerium bifurcatum): ظاهری بسیار خاص و مجسمه وار دارد. برگ هایش شبیه شاخ گوزن هستند و می توان آن را روی تخته چوبی یا در سبد سیمی نگه داشت.
سرخس لانه پرنده (Asplenium nidus): برگ های زبان مانند و پهن دارد که از مرکز گیاه به بیرون باز می شوند. این نوع از بقیه مقاوم تر است و تحمل کم رطوبتی بالاتری دارد.
سرخس پای خرگوش (Davallia canariensis): ریزوم های کرک دار و ضخیمی دارد که از سطح خاک بیرون می زنند و شکل پای خرگوش را تداعی می کنند.

راهنمای جامع شرایط نگهداری از گیاه سرخس

نور مناسب برای رشد سرخس

سرخس ها در طبیعت زیر سایه بان درختان جنگلی رشد می کنند؛ بنابراین در خانه هم به نور فیلترشده یا نور غیرمستقیم نیاز دارند. بهترین مکان، پنجره های شرقی یا شمالی است که نور ملایم صبحگاهی دریافت می کنند. اگر پنجره ای رو به جنوب دارید، گلدان را با پرده نازک فاصله دهید تا نور مستقیم به برگ ها نرسد.

اگر برگ های سرخس شروع به زرد شدن یا قهوه ای شدن کردند، احتمالاً نور بیش از حد شدید است. برعکس، اگر رشد گیاه کند شد و برگ های جدید کوچک ماندند، نور ناکافی است.

آبیاری اصولی؛ چرا سرخس همیشه باید مرطوب باشد؟

سرخس ها رطوبت دوست هستند، اما این به معنای آبیاری بیش از حد نیست. راز نگهداری سرخس در تعادل است: خاک باید مرطوب باشد اما خیس نباشد.

بهترین روش این است که سطح خاک را با انگشت لمس کنید؛ اگر کمی خشک شده بود، آبیاری کنید. هرگز اجازه ندهید خاک کاملاً خشک شود و هرگز نگذارید گلدان در آب زیرگلدانی غرق بماند. آب بدون املاح مانند آب باران یا آب تصفیه شده برای سرخس ایده آل است؛ آب لوله کشی با سختی بالا می تواند نوک برگ ها را قهوه ای کند.

تأمین رطوبت و روش های غبارپاشی

بزرگ ترین چالش نگهداری سرخس در آپارتمان، کمبود رطوبت است. رطوبت خانه های ما معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ درصد است، در حالی که سرخس به رطوبت بالای ۴۰ تا ۵۰ درصد نیاز دارد.

روش های مؤثر برای افزایش رطوبت:

قرار دادن گلدان روی سینی سنگریزه: یک سینی پر از سنگ ریزه و آب تهیه کنید و گلدان را روی آن بگذارید. آب تبخیر شده و رطوبت اطراف گیاه را بالا می برد.
دابل پاتینگ: گلدان سرخس را داخل گلدان تزئینی بزرگ تر قرار دهید و فضای بین دو گلدان را با خزه یا سنگ ریزه مرطوب پر کنید.
استفاده از بخارساز: اگر چند سرخس دارید، خرید یک بخارساز خانگی کوچک می تواند تحولی در رشد آن ها ایجاد کند.

نکته مهم: غبارپاشی روزانه روش چندان مؤثری برای افزایش رطوبت نیست و فقط گرد و غبار را از برگ ها پاک می کند. روش های بالا پایدارتر و کم دردسرتر هستند.

اگر به گلها علاقه دارید مقاله گیاه دیفن باخیا را مطالعه کنید.

خاک و کوددهی مناسب برای تقویت سرخس

سرخس ها به خاکی نیاز دارند که سبک، زهکش دار و اسیدی باشد. ترکیب پیشنهادی: دو قسمت پیت ماس + یک قسمت پرلیت + یک قسمت خزه اسپاگنوم. این ترکیب هم رطوبت را حفظ می کند و هم اجازه نمی دهد آب در گلدان بماند.

در فصل رشد (بهار و تابستان)، هر ۴ تا ۶ هفته با کود مایع رقیق شده (نصف غلظت توصیه شده) سرخس را تغذیه کنید. کود مخصوص ارکیده یا گیاهان برگ زینتی انتخاب مناسبی است. در پاییز و زمستان، کوددهی را متوقف کنید.

تکثیر گیاه سرخس در خانه

آموزش تکثیر سرخس از طریق تقسیم ریزوم

یکی از ساده ترین روش های تکثیر سرخس، تقسیم ریزوم است. ریزوم ها ساقه های زیرزمینی هستند که سرخس از آن ها رشد می کند.

مراحل:

۱. گیاه را از گلدان خارج کنید و ریشه ها را به آرامی از خاک پاک کنید.

۲. با یک چاقو استریل ریزوم را به دو یا چند قسمت تقسیم کنید؛ مطمئن شوید هر قسمت ریشه و برگ کافی دارد.

۳. هر قسمت را در گلدان کوچک با خاک تازه بکارید.

۴. گلدان ها را در محیط گرم و مرطوب و دور از نور مستقیم قرار دهید تا ریشه بدهند.

تکثیر سرخس از طریق ساقه های رونده

برخی از سرخس ها مانند سرخس بوستون و نفرولیپیس ساقه های رونده ای تولید می کنند که در نوک آن ها گیاهک های کوچک یا غده شکل می گیرد.

مراحل:

۱. ساقه رونده را پیدا کنید و گیاهک کوچک را با قسمتی از ساقه جدا کنید.

۲. گیاهک را در گلدان کوچکی با خاک سبک بکارید.

۳. با کیسه پلاستیکی روی گلدان بکشید تا رطوبت حفظ شود.

۴. پس از ۲ تا ۴ هفته، کیسه را بردارید و گیاه را به نور غیرمستقیم منتقل کنید.

عیب یابی و درمان مشکلات رایج سرخس

چرا برگ های سرخس زرد یا قهوه ای می شوند؟

زرد شدن برگ های داخلی و پایین: نشانه طبیعی پیری برگ است. برگ های پیر را حذف کنید.
زرد شدن برگ های جدید و بیرونی: نشانه آبیاری بیش از حد یا خاک غرقابی است. آبیاری را کاهش دهید و زهکشی را بررسی کنید.
قهوه ای شدن نوک برگ ها: نشانه کمبود رطوبت یا آب سخت است. رطوبت را افزایش دهید و از آب تصفیه شده استفاده کنید.
لکه های قهوه ای تیره روی برگ ها: نشانه بیماری قارچی یا سوختگی با نور مستقیم است. برگ های آسیب دیده را حذف کنید و گیاه را به سایه تر منتقل کنید.

علت خشک شدن و ریزش برگ های سرخس چیست؟

ریزش برگ ها معمولاً به یکی از این دلایل رخ می دهد:

هوای خشک: رطوبت خانه کمتر از ۳۰ درصد باشد.
جریان باد مستقیم: قرار گرفتن گلدان زیر کولر یا پنکه.
تغییر ناگهانی دما: انتقال گیاه از محیط گرم به سرد یا برعکس.
آبیاری نامنظم: یک بار خشک شدن کامل خاک و سپس آبیاری سنگین می تواند شوک ایجاد کند.

روش های تقویت و افزایش رشد گیاه سرخس

اگر سرخس شما خوب رشد نمی کند اما علائم بیماری ندارد، این روش ها را امتحان کنید:

هرس برگ های پیر: برگ های قهوه ای و خشک را از پایه جدا کنید تا انرژی گیاه صرف برگ های جدید شود.
تغییر مکان: مکان فعلی را از نظر نور، رطوبت و جریان هوا بررسی کنید.
کوددهی ملایم: در فصل رشد با کود مایع رقیق تغذیه کنید.
تعویض گلدان: اگر ریشه ها از سوراخ زهکشی بیرون زده اند، وقت تعویض گلدان است.