ماهنامه معیشت – علی ذاکری نیری: تمامی ما در زمینه مالی زندگی‌مان برنامه‌هایی برای افزایش و ایجاد درآمد داریم. این برنامه‌ها دارای سطوح مختلفی از ریسک هستند. برخی از آن‌ها بدون ریسک یا با ریسک کم و برخی دیگر پرریسک می‌باشند. دانستن میزان ریسکی که حاضر به قبول آن هستیم و به عبارتی، چقدر می‌توانیم ریسک را تحمل کنیم، بسیار مهم است. اشتهای ریسک مالی را می‌توان به عنوان «اندازه (ریالی) و انواع ریسک‌هایی که یک فرد برای رسیدن به اهدافش می‌پذیرد» تعریف کرد. این مفهوم در ادبیات مالی حوزه بنگاه‌ها مطرح شده و گسترش یافته است؛ اما با در نظر گرفتن هر فرد (یا هر خانواده) به عنوان یک بنگاه، می‌توان این مفهوم را به این حوزه نیز تسری داد. اشتهای ریسک مالی به طور خاصی به ایجاد درآمد محدود نمی‌شود و می‌توان آن را به تمام منافع متصور برای فرد گسترش داد، از جمله تغییر شغل، تغییر محل زندگی، تغییر سبک زندگی و… . با این حال، دلیل رشد بیشتر این مفهوم در حوزه مالی، سختی اندازه‌گیری در موارد کیفی است. بنابراین ما این مفهوم را در زمینه تغییرات درآمدی فرد بررسی می‌کنیم.
فارغ از درآمدهای ثابت احتمالی مانند درآمد کارمندی، هر فرد ممکن است بخواهد سطح درآمد خود را افزایش دهد. در این مواقع، تله بزرگی وجود دارد که می‌تواند هر کسی را در خود غرق کند و آن چیزی نیست جز «عدم توجه به اشتهای ریسک مالی». به سادگی، اشتهای ریسک مالی را می‌توان به عنوان میزان ریسک‌پذیری فرد تفسیر کرد. هر فردی در دامنه وسیعی از «ریسک‌پذیری» و «ریسک‌گریزی» قرار دارد. افراد «ریسک‌پذیر» تمایل زیادی به پذیرش ریسک‌های بالا و کسب منافع کلان دارند. آن‌ها دوست دارند با پذیرش ریسک‌های بالاتر، وارد ساز و کارهایی شوند که احتمال ایجاد منفعت بیشتر را برایشان فراهم می‌آورد، حتی اگر این احتمال کم باشد. در مقابل، افراد «ریسک‌گریز» تمایلی به کسب سود بیشتر در برابر تحمل ریسک بالا ندارند. آن‌ها ترجیح می‌دهند بدون دردسر، با بازدهی کم و بدون ریسک، جریان درآمدی خود را مدیریت کنند و عموماً به سمت سپرده‌گذاری در بانک‌ها و مؤسسات مالی تمایل دارند و از شغل کارمندی لذت می‌برند. ضروری است که هر فرد بداند در کجای این طیف قرار دارد.
فرض کنید که در مورد بازار بورس اوراق بهادار صحبت‌های داغی پیش می‌آید و بسیاری از دوستان و اطرافیان شما در معاملات سهام، سودهای خوبی به دست آورده‌اند. این موضوع ممکن است تمایل شما برای سرمایه‌گذاری در این بازار را افزایش دهد. مقداری از پس‌انداز خود را برمی‌دارید و به توصیه دوستان یا هر روش دیگری سهامی را خریداری می‌کنید. اما به دلایل مختلف، از جمله تغییر وضعیت اقتصادی، تغییر شرایط فعالیت آن شرکت، وضعیت صنعتی که شرکت در آن مشغول به کار است یا هر دلیل دیگری، ممکن است در این تبادل سود مورد انتظار خود را به دست نیاورید و حتی زیان کنید. اگر شما فردی ریسک‌گریز باشید، واکنش‌های زیر را از خود بروز می‌دهید:
- فعالیت در بازار بورس اوراق بهادار را کنار می‌گذارید و به قول معروف، عطایش را به لقایش می‌بخشید.
- به علت زیان حاصل، برای مدت طولانی خود را سرزنش و دوستانتان را مقصر می‌دانید.
- فعالیت در این بازار را به هیچ کسی توصیه نمی‌کنید و حتی دیگران را از آن منع می‌کنید.
- به زندگی ساده و نازک فعلی خود بیشتر وابسته می‌شوید.
این مثال ساده به همه بازارها قابل تعمیم است: بازار بانکی (سپرده‌ها)، بازار ارز، بازار طلا، بازار مسکن و هر نوع دارایی که می‌توان به امید کسب سود در آن فعالیت کرد. اما تصمیم برای ورود به هر یک از این بازارها به میزان ریسک‌پذیری (اشتهای ریسک مالی) شما مربوط می‌شود. هرچه ریسک‌گریزتر باشید، باید به سمت بازارهای با ریسک کمتر حرکت کنید و بالعکس.
اما موضوع مهم‌تر این است که در مورد ریسک‌پذیر یا ریسک‌گریز بودن و به عبارتی، در مورد اشتهای ریسک مالی خود باید صادق باشید. اگر اشتهای ریسک مالی خود را به درستی ارزیابی نکنید یا تخمین دقیقی از آن نداشته باشید، احتمال بروز احساسات منفی افزایش می‌یابد. این موضوع به ویژه در مورد افراد ریسک‌گریز بیشتر مشهود است.
در اینجا تکنیک‌هایی معرفی می‌شود که می‌توانید برای ارزیابی میزان ریسک‌پذیری خود از آن‌ها استفاده کنید. به این فکر کنید که اگر بخواهید شغل فعلی خود را تغییر دهید، چه شغلی را انتخاب می‌کنید. هرچه شغل جدید هیجان بیشتری و جریان درآمدی نوسانی‌تری داشته باشد، میزان ریسک‌پذیری شما بیشتر است.
خود را در موقعیت پس از یک اتفاق منفی قرار دهید. فرض کنید برای کسب سود بیشتر در یک فعالیت شرکت کرده‌اید و حالا تصور کنید که فعالیت را انجام داده‌اید اما در آن متحمل شکست شده‌اید یا سودتان از سود انتظاری یا سود بدون ریسک فعلی کمتر است. هرچه میزان ناراحتی و اندوه شما از نتیجه فرضی بیشتر باشد، ریسک‌گریزتر هستید.
احتمالی‌ها برای موفقیت و شکست در فعالیت مورد نظر را محاسبه کنید. احتمال موفقیت و احتمال شکست را به افراد خبره در این زمینه نشان دهید. هرچه احتمال موفقیت محاسبه‌شده توسط شما، بیشتر از احتمال موفقیت اعلام‌شده توسط فرد خبره باشد، احتمالاً ریسک‌پذیرتر هستید.
قطعاً راهکارهای دیگری هم وجود دارد که می‌توانید استفاده کنید تا میزان ریسک‌پذیری خود را تخمین بزنید. اما فراموش نکنید که مهم است برآوردی از میزان اشتهای ریسک مالی خود داشته باشید تا بتوانید اهداف مالی دقیق‌تری و برنامه‌های مناسب‌تری برای رسیدن به آن اهداف تدوین کنید.
در مجله دایان نظراتی حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین جای ندارد.