شفلرا (Schefflera) یکی از محبوب ترین و مقاوم ترین گیاهان آپارتمانی است که با برگ های چترمانند و زیبای خود، به هر فضایی جلوه ای گرمسیری می بخشد. اگر به دنبال گیاهی هستید که ضمن زیبایی، نگهداری آسانی داشته باشد و به شرایط مختلف محیطی مقاوم باشد، شفلرا انتخابی عالی است. در این مقاله، همه چیز درباره این گیاه از مشخصات علمی تا روش های تکثیر و رفع مشکلات آن را بررسی می کنیم.
شفلرا چیست؟
شفلرا گیاهی همیشه سبز و چندساله از خانواده آرالیاسه (Araliaceae) است که بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری مانند استرالیا، تایوان، چین و جزایر اقیانوس آرام محسوب می شود. این گیاه در موطن خود می تواند به شکل درختچه ای بلند تا ارتفاع ۳ متر یا بیشتر رشد کند، اما در محیط آپارتمانی معمولاً ارتفاع آن به ۱.۵ تا ۲ متر می رسد.
وجه تسمیه نام «شفلرا» به «ژان پیتر ارنست فون شفلر»، فیزیکدان و گیاه شناس فنلاندی بازمی گردد. در زبان فارسی، به دلیل شکل خاص برگ ها که از یک نقطه مرکزی منشعب می شوند، به آن «درخت چتر» یا «درخت چتر ژاپنی» نیز می گویند. جالب است بدانید که در چین، این گیاه نماد پیشرفت و خوش شانسی تلقی می شود و به نام «گیاه پول» نیز شناخته می شود.
مشخصات گل شفلرا
- نام: شفلرا (Schefflera)
- خانواده: آرالیاسه (Araliaceae)
- نام های دیگر: درخت چتر، درخت چتر ژاپنی، پنجه کلاغی، گیاه شانس
- محل رویش: مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری استرالیا، تایوان، چین و جزایر اقیانوس آرام
- نوع گیاه: درختچه ای همیشه سبز با برگ های مرکب پنجه ای شکل
- محل نگهداری: آپارتمان، اداره، گلخانه (با نور غیرمستقیم)
- نیاز به خورشید: نور درخشان اما غیرمستقیم (نور مستقیم باعث سوختن برگ ها می شود)
- نیاز به آب: در تابستان هفته ای ۱ تا ۲ بار، در زمستان هر ۱۰ تا ۱۴ روز یک بار (بسته به خشکی خاک)
ظاهر و نام علمی شفلرا
شفلرا گیاهی تک ساقه است و برخلاف بسیاری از گیاهان زینتی که با حذف جوانه انتهایی شاخه های جانبی تولید می کنند، در این گیاه معمولاً یک ساقه اصلی وجود دارد. برگ های این گیاه مرکب و پنجه ای هستند؛ یعنی چند برگچه از یک نقطه مرکزی منشعب می شوند و شکلی شبیه به چتر یا پنجه پرنده ایجاد می کنند.
تعداد برگچه ها در گیاهان جوان ۳ تا ۷ عدد و در گیاهان بالغ به ۱۲ عدد یا بیشتر می رسد. برگچه ها چرمی، براق و بیضی شکل هستند و طول آن ها بسته به گونه، بین ۵ تا ۲۵ سانتی متر متغیر است.
تفاوت شفلرا آربوریکولا و آکتینوفیلا
دو گونه اصلی شفلرا که به عنوان گیاه آپارتمانی نگهداری می شوند، عبارتند از:
- شفلرا آربوریکولا (Schefflera arboricola): به «درخت چتر کوتوله» معروف است. برگ های کوچک تر (۵ تا ۸ سانتی متر) دارد و ارتفاع آن در فضای بسته معمولاً از ۱.۵ تا ۱.۸ متر فراتر نمی رود. این گونه برای نگهداری در آپارتمان مناسب تر است.
- شفلرا آکتینوفیلا (Schefflera actinophylla): گونه ای بزرگ تر با برگ های بیضی شکل و طویل (تا ۲۵ سانتی متر) است. در فضای باز می تواند تا ۳ متر یا بیشتر رشد کند و برای آپارتمان های بزرگ یا ادارات مناسب تر است.
اگر به گل های رنگارنگ علاقه دارید مقاله گیاه آگلونما را مطالعه کنید.
انواع شفلرا؛ سبز، ابلق، آمیت و بونسای
شفلرا در انواع مختلفی عرضه می شود که هر کدام ویژگی های ظاهری خاص خود را دارند:
- شفلرا سبز: رایج ترین نوع با برگ های سبز یکدست و براق. مقاومت بالایی دارد و برای مبتدیان مناسب است.
- شفلرا ابلق: برگ هایی با لکه ها یا حاشیه های کرم، زرد یا سفید دارد. برای حفظ رنگ ابلق، به نور بیشتری نسبت به نوع سبز نیاز دارد.
- شفلرا آمیت: نوعی شفلرا با برگ های پهن تر و رشد فشرده تر که ظاهری پرپشت و جذاب دارد. در برخی منابع از آن به عنوان گونه ای مقاوم یاد شده است.
- بونسای شفلرا: با هرس و تربیت مداوم، می توان شفلرا را به شکل بونسای (مینیاتوری) پرورش داد. این کار نیازمند صبر و تکنیک است اما نتیجه ای چشمگیر دارد.
شرایط نگهداری شفلرا
نور، دما و رطوبت مناسب
شفلرا عاشق نور درخشان اما غیرمستقیم است. بهترین مکان برای آن، نزدیکی پنجره ای است که نور از پشت پرده یا فیلتر عبور کند. نور مستقیم خورشید به ویژه در ساعات ظهر تابستان، باعث سوختن و قهوه ای شدن برگ ها می شود.
دمای مناسب برای این گیاه ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی گراد است. شفلرا به سرما حساس است و دمای زیر ۱۵ درجه باعث ریزش برگ ها و توقف رشد می شود. همچنین باید از قرار دادن گیاه در نزدیکی دستگاه های سرمایشی و گرمایشی خودداری کنید.
رطوبت نسبی محیط برای شفلرا مهم است. غبارپاشی برگ ها با آب بدون کلر (آبی که یک روز مانده باشد) در فصول گرم توصیه می شود. روش دیگر، ساخت جزیره است؛ به این صورت که گلدان را روی سینی پر از سنگریزه و آب قرار دهید تا رطوبت تبخیر شده به گیاه برسد. دستگاه رطوبت ساز برای شفلرا مضر است و می تواند باعث ریزش برگ ها شود.
آبیاری و خاک مناسب شفلرا
آبیاری شفلرا باید بر اساس خشکی خاک انجام شود، نه بر اساس برنامه زمانی ثابت. بهترین روش این است که ۲ تا ۳ سانتی متر اول خاک را با انگشت بررسی کنید؛ اگر خشک بود، آبیاری کنید.
- تابستان: هفته ای ۱ تا ۲ بار
- زمستان: هر ۱۰ تا ۱۴ روز یک بار (بسته به شرایط محیط)
آبیاری بیش از حد شایع ترین اشتباه در نگهداری شفلراست و باعث زرد شدن و ریزش برگ ها و در نهایت پوسیدگی ریشه می شود. هرگز اجازه ندهید گلدان در آب غرق شود و همیشه از گلدان دارای زهکشی مناسب استفاده کنید.
خاک مناسب برای شفلرا باید سبک، متخلخل و دارای زهکشی عالی باشد. ترکیبی از پیت ماس، کوکوپیت، خاک برگ و پرلیت یا ماسه انتخاب مناسبی است. اضافه کردن کمپوست مرطوب نیز به غنی شدن خاک کمک می کند.
نگهداری شفلرا در زمستان و فضای باز
در زمستان، آبیاری را به شدت کاهش دهید و اجازه دهید خاک بین دو آبیاری تا حدودی خشک شود. دمای محیط را حداقل ۱۵ درجه نگه دارید و از جریان هوای سرد (مانند نزدیکی پنجره باز یا درب ورودی) دور نگه دارید.
نگهداری در فضای باز فقط در مناطق با آب و هوای معتدل و گرم (مانند جنوب ایران) امکان پذیر است. شفلرا به سرمای زیر ۱۰ درجه حساس است و در مناطق سردسیر باید فقط در فصل گرم به بیرون منتقل شود. در فضای باز، گیاه را در نیم سایه قرار دهید تا برگ ها نسوزند.
تکثیر و هرس شفلرا
روش تکثیر با قلمه در آب یا خاک
تکثیر شفلرا از طریق قلمه یکی از ساده ترین روش هاست:
- تکثیر در آب: قلمه ای سالم به طول ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر از ساقه جدا کنید و برگ های پایین آن را حذف کنید. قلمه را در ظرف آب بدون کلر قرار دهید و در محیطی با نور غیرمستقیم و دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه نگه دارید. هر ۲ تا ۳ روز آب را عوض کنید. پس از ۳ تا ۶ هفته، ریشه ها ظاهر می شوند.
- تکثیر در خاک: قلمه را در مخلوطی از پیت ماس و پرلیت قرار دهید و محیط را مرطوب نگه دارید. استفاده از پوشش پلاستیکی برای حفظ رطوبت به ریشه زایی کمک می کند.
پس از ریشه دار شدن (وقتی ریشه ها به ۵ سانتی متر رسیدند)، قلمه را به گلدان با خاک مناسب منتقل کنید.
زمان و روش هرس برای پرپشت شدن
هرس شفلرا به پرپشت شدن و کنترل ارتفاع آن کمک می کند:
- زمان هرس: بهترین زمان، اوایل بهار قبل از شروع رشد فعال است.
- روش: برای پرپشت شدن، جوانه انتهایی ساقه های اصلی را با قیچی تمیز و ضدعفونی شده قطع کنید. این کار باعث تحریک رشد شاخه های جانبی می شود.
- هرس برگ های خشک: برگ های زرد، خشک یا آسیب دیده را در هر زمان از سال می توان حذف کرد.
نکته مهم: هنگام هرس دستکش بپوشید، زیرا شیره گیاه ممکن است برای برخی افراد حساسیت پوستی ایجاد کند.
مشکلات شفلرا و درمان آن ها
علت ریزش، زردی یا قهوه ای شدن برگ ها
- زردی برگ ها: معمولاً نشانه آبیاری بیش از حد است. اجازه دهید خاک خشک شود و دفعات آبیاری را کاهش دهید.
- ریزش برگ ها: می تواند ناشی از کم آبی، سرمای محیط (زیر ۱۵ درجه) یا جریان هوای سرد باشد.
- قهوه ای شدن برگ ها: اغلب به دلیل نور مستقیم خورشید و سوختن برگ ها رخ می دهد. گیاه را به مکان با نور غیرمستقیم منتقل کنید.
علت بی حالی و رشد نکردن شفلرا
بی حالی و پژمردگی معمولاً به کمبود نور مربوط می شود. شفلرا را به مکانی پرنورتر (اما بدون نور مستقیم) منتقل کنید. توقف رشد نیز می تواند ناشی از کمبود مواد مغذی باشد. در فصل رشد (بهار و تابستان) هر ۲ هفته یک بار با کود مایع مخصوص گیاهان زینتی (با نصف غلظت توصیه شده) کوددهی کنید.
آفت ها و بیماری های رایج
شفلرا می تواند مورد حمله آفات زیر قرار گیرد:
- کنه عنکبوتی (سرخ): باعث ایجاد تارهای ریز در زیر برگ ها و زردی و ریزش می شود. افزایش رطوبت و استفاده از صابون حشره کش ارگانیک مؤثر است.
- شپشک آردی: توده های سفید پنبه مانند روی ساقه و برگ ها ایجاد می کند. برگ های آلوده را حذف کنید و در صورت نیاز از سموم ارگانیک استفاده کنید.
- شته و تریپس: باعث پیچیدگی برگ ها و مکیدن شیره گیاه می شوند. با صابون حشره کش یا روغن چریش قابل کنترل هستند.
- بیماری های قارچی: پوسیدگی ریشه و لکه برگی معمولاً در اثر آبیاری بیش از حد و تهویه نامناسب رخ می دهند. زهکشی خاک را بهبود ببخشید و از خیس شدن برگ ها هنگام آبیاری خودداری کنید.
شفلرا برای حیوانات خانگی سمی است؟
بله، شفلرا برای گربه ها، سگ ها و پرندگان سمی است. این گیاه حاوی موادی به نام «ساپونین» است که می تواند باعث تهوع، استفراغ، اسهال و بی حالی در حیوانات خانگی شود. همچنین شیره گیاه می تواند برای انسان نیز حساسیت پوستی ایجاد کند.
نکات ایمنی برای گربه و پرندگان
- شفلرا را دور از دسترس گربه ها و پرندگان قرار دهید (روی قفسه بلند یا اتاقی که حیوان به آن دسترسی ندارد).
- اگر حیوان شما بخشی از گیاه را جوید، بلافاصله با دامپزشک تماس بگیرید.
- هنگام هرس و جابه جایی گیاه دستکش بپوشید و دست ها را پس از تماس با شیره گیاه بشویید.
پرسش های متداول درباره شفلرا
شفلرا چند وقت یک بار آب می خواهد؟
در تابستان هفته ای ۱ تا ۲ بار و در زمستان هر ۱۰ تا ۱۴ روز یک بار، اما همیشه بر اساس خشکی سطح خاک تصمیم بگیرید.
شفلرا گل می دهد؟
شفلرا در فضای آپارتمانی به ندرت گل می دهد؛ اما در فضای باز و مناطق گرمسیری، گل های سفید، صورتی یا قرمز تولید می کند.
با رعایت نکات این راهنما، می توانید سال ها از زیبایی شفلرای خود لذت ببرید. این گیاه مقاوم با برگ های چترمانند، ضمن تصفیه هوا، به هر فضایی روحی تازه می بخشد.
ارسال دیدگاه