شکل‌ گیری قوی‌ ترین ال‌ نینوی تاریخ؛ پیامدهای جهانی- مجله دایان

ال نینو چیست و چرا امسال متفاوت است؟

مکانیزم علمی شکل گیری ال نینو در اقیانوس آرام

پدیده «ال نینو» (El Niño) فاز گرم چرخه اقلیمی موسوم به نوسان جنوبی ال نینو (ENSO) است. در شرایط نرمال، بادهای تجارتی (Trade Winds) در امتداد استوا از شرق به غرب می وزند و آب های گرم سطح اقیانوس را به سمت استرالیا و اندونزی می رانند. این جریان باعث می شود در شرق اقیانوس آرام (سواحل آمریکای جنوبی)، آب های سرد و غنی از مواد مغذی از اعماق اقیانوس به سطح بیایند که به آن فرآیند «بالاروی» (Upwelling) می گویند.

شکل گیری ال نینو زمانی آغاز می شود که این بادهای تجارتی به طور غیرعادی ضعیف می شوند یا حتی در جهت عکس می وزند. با تضعیف این بادها، آب های گرم که در غرب انباشته شده بودند، به سمت شرق (به سوی سواحل آمریکای جنوبی) بازمی گردند. این حرکت باعث می شود لایه آب گرم در شرق اقیانوس آرام ضخیم شده و مانع از بالا آمدن آب های سرد شود. در نتیجه، دمای سطح اقیانوس (SST) به شکل قابل توجهی افزایش می یابد و جو زمین نیز به این گرمای غیرطبیعی واکنش نشان داده و الگوهای بارش و دمای سراسر جهان را دگرگون می کند.

تفاوت «ال نینوی معمولی» با پدیده «ابر ال نینو»

هرچند تمام رویدادهای ال نینو باعث تغییرات اقلیمی می شوند، اما «ابر ال نینو» (Super El Niño) به رویدادهایی گفته می شود که شدت دمای سطح آب در آنها به مرزهای بحرانی می رسد. تفاوت های کلیدی این دو عبارتند از:

شدت دمایی: در ال نینوی معمولی، دمای سطح اقیانوس حدود ۰.۵ تا ۱ درجه سانتی گراد بالاتر از میانگین است؛ اما در ابر ال نینو، این ناهنجاری دمایی اغلب از ۲ درجه سانتی گراد در مناطق کلیدی اقیانوس آرام فراتر می رود.
وسعت جغرافیایی: ابر ال نینو تأثیرات عمیق تری بر جریان های جت استریم (جریان های هوایی در ارتفاعات بالا) می گذارد که باعث می شود پیامدهای آن (مثل سیل یا خشکسالی های شدید) در مسافت های دورتری از اقیانوس آرام و در مقیاس های قاره ای حس شود.
تداوم و ماندگاری: ال نینوی معمولی ممکن است دوره کوتاه مدتی داشته باشد، در حالی که «ابر ال نینو» به دلیل نفوذ گرمای عظیم به عمق اقیانوس، می تواند ماه ها تداوم یافته و زنجیره ای از اثرات بازخوردی را در سیستم آب و هوایی کره زمین ایجاد کند که تا سال ها پس از پایان خود پدیده نیز حس می شود.

نشانه های هشداردهنده از تغییرات دمای اقیانوس

تحلیل گزارش های اخیر سازمان جوی آمریکا (NOAA)

اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) برای پایش دقیق ال نینو از شاخص های دمایی استانداردی به نام «مناطق نینو» (Niño regions) استفاده می کند. بر اساس آخرین تحلیل های مرکز پیش بینی اقلیمی (CPC)، شاهد عبور مداوم شاخص های دمای سطح آب (SST) از آستانه های بحرانی هستیم.

در حال حاضر، تمرکز تحلیل گران بر شاخص Niño-3.4 است؛ این شاخص به عنوان معیاری کلیدی برای تعریف یک رویداد ال نینوی رسمی شناخته می شود. گزارش های اخیر نشان می دهند که نه تنها دمای آب در مناطق مرکزی (شاخص Niño-4) بلکه در مناطق شرقی نزدیک به سواحل آمریکای جنوبی (شاخص Niño-1+2) با ناهنجاری های دمایی شدیدی همراه بوده است. داده های مدل های اقلیمی نشان می دهد که تداوم این گرمایش در فصول آینده، احتمال وقوع یک «ابر ال نینو» را افزایش داده و این پدیده را در زمره قدرتمندترین رخدادهای ثبت شده از سال ۱۹۵۰ تا امروز قرار می دهد.

نقش تغییرات بادهای استوایی در تشدید گرمایش

گرم شدن آب اقیانوس تنها بخشی از ماجراست؛ بخش مهم تر، واکنش اتمسفر است. طبق گزارش های NOAA، تغییر در الگوی بادهای استوایی (Trade Winds) کاتالیزور اصلی تشدید این بحران است.

زمانی که «ناهنجاری های باد غربی» (Westerly Wind Anomalies) در بخش مرکزی اقیانوس آرام جایگزین بادهای تجارتی همیشگی (که شرقی هستند) می شوند، تعادل انرژی در سیستم اقیانوس-جو به هم می خورد. این تغییر بادها باعث می شود:

امواج کلوین (Kelvin Waves): گرمای انباشته شده در اعماق اقیانوس به سمت شرق حرکت کند، که این فرآیند باعث ضخیم تر شدن لایه آب گرم و جلوگیری از بالا آمدن آب های سرد و غنی می شود.
بازخورد مثبت جوی: با گرم تر شدن سطح آب، صعود هوای گرم در اتمسفر شدت می گیرد. این افزایش صعود هوا، خود باعث ضعیف تر شدن بیشتر بادهای تجارتی می شود.

این «حلقه بازخورد» (Positive Feedback Loop) بین اقیانوس و جو، موتور محرکه ای است که ال نینو را از یک نوسان ساده به یک پدیده مخرب جهانی تبدیل می کند. به همین دلیل است که دانشمندان نه تنها دمای آب، بلکه جهت و سرعت بادها را به عنوان شاخص های حیاتی برای پیش بینی شدت رکوردشکنی های دمایی سال ۲۰۲۷ رصد می کنند.

پیامدهای جهانی ال نینوی ۲۰۲۶ (بررسی ابعاد بحران)

تأثیر ال نینو بر امنیت غذایی و کشاورزی جهان

بر اساس گزارش های فنی FAO، بخش کشاورزی اولین و بزرگترین قربانی شکل گیری یک ال نینوی قدرتمند است. این پدیده با تغییر ناگهانی الگوهای بارش، باعث بروز خشکسالی های شدید در مناطق استراتژیک تولید غذا می شود.

نقاط بحرانی که تحت تأثیر قرار می گیرند عبارتند از:

آسیای جنوب شرقی و هند: ال نینو باعث تضعیف مونسون های تابستانی (بادهای موسمی) می شود که نتیجه آن کاهش شدید تولید برنج و ذرت در کشورهایی مانند هند و اندونزی است. (در دوره های مشابه قبلی، تولید برنج در این منطقه تا ۱۵ میلیون تن کاهش یافته است).
آفریقای جنوبی و منطقه ساحل: خشکسالی های گسترده در این مناطق منجر به از بین رفتن محصولات دیم، تلفات سنگین دام ها و افزایش شدید بدهی های کشاورزان می شود.
آمریکای مرکزی (کریدور خشک): کاهش تا ۷۰ درصدی برداشت محصولات در این مناطق، امنیت غذایی میلیون ها نفر را مستقیماً به خطر می اندازد.

این بحران تنها به کاهش تولید محدود نمی شود؛ بلکه به دلیل وابستگی زنجیره تأمین، منجر به گرانی جهانی مواد غذایی شده و کشورهای وابسته به واردات را با فشاری مضاعف روبرو می کند.

چالش های اقتصادی ناشی از بی نظمی های آب و هوایی

پیامدهای اقتصادی ال نینوی ۲۰۲۶ فراتر از مزارع کشاورزی است و می تواند بر تولید ناخالص داخلی (GDP) بسیاری از کشورها تأثیر منفی بگذارد. بر اساس تحلیل های اقتصادی:

افزایش هزینه های انرژی و کود: تغییر در مسیرهای حمل و نقل دریایی و نوسانات آب و هوایی بر قیمت انرژی تأثیر گذاشته که مستقیماً هزینه نهاده های کشاورزی و تولید صنعتی را بالا می برد.
فشار بر بودجه های حمایتی: طبق داده های تاریخی، یک ال نینوی قدرتمند می تواند نیاز به کمک های بشردوستانه را در بیش از ۲۳ کشور به شدت افزایش دهد. برای مثال، در دوره ۲۰۱۵-۲۰۱۶، این پدیده باعث ایجاد نیاز به بودجه اضطراری ۵ میلیارد دلاری در سطح جهان شد.
تأثیر بر بازارهای مالی: نوسان در قیمت کالاهای اساسی (Commodities) مانند قهوه، شکر، برنج و کاکائو که از مناطق تحت تأثیر ال نینو صادر می شوند، باعث بی ثباتی در بازارهای جهانی شده و تورم مواد غذایی را در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه تشدید می کند.

پیش بینی رکورد گرما؛ آیا سال ۲۰۲۷ سالی بحرانی است؟

گزارش های سازمان هواشناسی جهانی (WMO) نشان می دهد که بازه ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۷ یکی از بحرانی ترین دوره های ثبت شده از نظر دمای جهانی خواهد بود. طبق این گزارش، ۶۶ درصد احتمال وجود دارد که در این بازه، دست کم یک سال از مرز ۱.۵ درجه سانتی گراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی عبور کند؛ مرزی که به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های خطر اقلیمی شناخته می شود.

بنابراین، سال ۲۰۲۷ را نمی توان با قطعیت «سال رکوردشکن» نامید، اما بر اساس داده های رسمی، می تواند یکی از محتمل ترین سال ها برای ثبت دمای بی سابقه یا نزدیک به بی سابقه باشد. این پیش بینی زمانی نگران کننده تر می شود که بدانیم ال نینو و گرمایش انسان ساز در کنار هم می توانند اثرات دمایی را تشدید کنند.

تأثیر فعالیت های انسانی بر رکوردشکنی های اقلیمی

بر اساس گزارش IPCC، انسان ها عامل اصلی گرمایش فعلی زمین هستند. در گزارش ششم ارزیابی IPCC آمده است که گرمایش اتمسفر، اقیانوس و خشکی ها به طور غیرقابل انکار تحت تأثیر فعالیت های انسانی قرار گرفته است.

این یعنی حتی اگر پدیده هایی مثل ال نینو به صورت طبیعی باعث افزایش دما شوند، آنچه امروز رکوردهای جدید را خطرناک تر می کند، زمینه گرم شده زمین به واسطه انتشار گازهای گلخانه ای است. به زبان ساده:

ال نینو «محرک کوتاه مدت» است، اما گرمایش جهانی انسان ساز همان عاملی است که سقف دما را بالاتر برده و احتمال ثبت رکوردهای جدید را زیادتر می کند.

طبق IPCC، فعالیت های انسانی از دوره پیشاصنعتی تاکنون حدود ۱.۱ درجه سانتی گراد به گرمایش زمین افزوده اند.

مقایسه دوره فعلی با پایان پدیده «لانینا»

دوره های لانینا معمولاً اثر خنک کنندگی موقتی بر دمای جهانی دارند، اما این کاهش کوتاه مدت روند بلندمدت گرمایش را متوقف نمی کند. WMO در گزارش های خود تأکید کرده است که لانینا گرمایش زمین را از بین نمی برد؛ بلکه فقط برای مدتی اثر آن را کم رنگ تر می کند.

به همین دلیل، وقتی دوره لانینا پایان می یابد و شرایط به سمت ال نینو یا وضعیت خنثی می رود، دمای جهانی می تواند دوباره با سرعت بیشتری بالا برود؛ به ویژه اگر هم زمان انتشار گازهای گلخانه ای همچنان بالا بماند.

در واقع، مقایسه دوره فعلی با پایان لانینا نشان می دهد که بازگشت گرما پس از لانینا، در زمینه ای رخ می دهد که از قبل توسط فعالیت های انسانی گرم تر شده است. همین مسئله، احتمال رکوردهای جدید گرمایی را افزایش می دهد.

چگونه برای تغییرات اقلیمی پیش رو آماده شویم؟

با توجه به اینکه ال نینو، گرمایش جهانی و نوسانات طبیعی اقلیم می توانند هم زمان بحران های شدیدتری ایجاد کنند، آمادگی باید هم در سطح دولت ها و هم در سطح جامعه جدی گرفته شود.

راهکارهای جهانی برای کاهش اثرات مخرب جوی

برای کاهش آسیب های اقلیمی، منابع معتبر مانند WMO و نهادهای وابسته به سازمان ملل بر مجموعه ای از اقدامات کلیدی تأکید دارند:

تقویت سامانه های هشدار زودهنگام
کشورها باید پیش بینی های فصلی و هشدارهای اقلیمی را جدی بگیرند تا کشاورزی، منابع آب و مدیریت بحران بتوانند زودتر واکنش نشان دهند.
سرمایه گذاری در تاب آوری کشاورزی
استفاده از بذرهای مقاوم به خشکی، تغییر تقویم کشت، مدیریت بهینه آبیاری و تنوع بخشی به محصولات، آسیب پذیری را کاهش می دهد.
مدیریت منابع آب
ذخیره سازی آب، بازچرخانی، کاهش هدررفت و طراحی زیرساخت های مقاوم در برابر خشکسالی باید در اولویت قرار گیرد.
کاهش انتشار گازهای گلخانه ای
چون بخش اصلی بحران، ریشه در گرمایش انسان ساز دارد، بدون کاهش انتشار، بحران های بعدی شدیدتر خواهند شد.
برنامه ریزی برای امنیت غذایی
دولت ها باید برای نوسانات قیمت مواد غذایی، ذخایر راهبردی و حمایت از اقشار آسیب پذیر برنامه داشته باشند.
آموزش و آگاهی عمومی
اطلاع رسانی درباره ال نینو، لانینا و گرمایش جهانی به مردم و کشاورزان کمک می کند تصمیم های بهتری بگیرند.

سوالات متداول درباره قوی ترین ال نینوی تاریخ

آیا سال ۲۰۲۷ قطعاً سال رکورد گرما خواهد بود؟

خیر. منابع رسمی مثل WMO می گویند بازه ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۷ بسیار محتمل است که شامل سال های رکوردی باشد، اما نمیتوان با قطعیت فقط یک سال مشخص را از الان رکوردشکن دانست.