گفت‌وگویی با «فاطمه مقیمی»، یکی از ثروتمندترین زنان در تجارت ایران
ماهنامه زنان و زندگی – مریم خورشیدی: اولین بار در اتاق بازرگانی، صنعت، معدن و تجارت او را از نزدیک دیدم. زنی مصمم و جدی که در جلسات هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران نقش قابل توجهی ایفا می‌کرد. با وجود برداشتن موانع برای معدود زنان در تجارت حاضر در میان بزرگان صنعت و تجارت ایران، ورود زنان در تجارت به عرصه‌هایی که هنوز به نظر مردانه می‌آیند، دشوار و در عین حال جذاب است. هنوز هم شمار کمی از زنان در تجارت و حوزه‌های کلان اقتصاد حضور دارند. داستان حضور «سیده فاطمه مقیمی» در این عرصه از ابتدا تا امروز شنیدنی است. او چهره برجسته کارآفرین جهان اسلام، رییس کانون زنان در تجارت بزرگان ایران، موسس یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های حمل و نقل کشور و فعال در زمینه‌های اجتماعی انسان‌دوستانه و خیریه است. او خود را پیش از هر چیز همسر و مادر می‌شناسد و همسرش را نیروی محرک و امیدبخش در همه فعالیت‌هایش می‌داند. نکته جالب در گفت‌وگوهای مقیمی این است که هر کجا مردی حمایتی از او کرده، به‌صراحت مطرح می‌کند و هیچ اشاره‌ای به موانع احتمالی در زندگی حرفه‌ای‌اش نمی‌کند. کسانی که مقیمی را می‌شناسند، بارزترین ویژگی او را دیدن فرصت‌ها و تمرکز بر یادگیری و کسب تجربه می‌دانند. او به تازگی به عنوان کارآفرین برتر آسیا-پاسفیک انتخاب شده است.
چطور وارد فضایی شدید که پیش از شما کمتر کسی در آن پا گذاشته بود؟
– بعد از اتمام تحصیلات و در اوایل انقلاب، وقتی دنبال کار می‌گشتم به‌طور اتفاقی به عنوان مترجم به یک شرکت حمل و نقل پیوستم. زبان انگلیسی فرصتی شد تا وارد حوزه کاری شوم که تنها گزینه من در شرایط آن زمان بود. شغلی که در واقع به رشته تحصیلی‌ام که راه و ساختمان بود مربوط نمی‌شد، اما زمینه‌ساز گام‌های بعدی‌ام شد. این کار را با علاقه ادامه دادم، هرچند که در آن زمان گزینه‌های زیادی برای یک دختر جوان وجود نداشت و تصمیمم را گرفته بودم که به‌طور تخصصی این رشته را ادامه دهم.
آیا کار در حوزه حمل و نقل با روحیات شما سازگار بود؟
– از کودکی هیچ‌گاه به بازی‌ها بر اساس جنسیت نگاه نکردم. به‌عکس، در دوران کودکی و نوجوانی بیشتر به بازی‌ها و ورزش‌های به اصطلاح پسرانه علاقه داشتم، مانند فوتبال (هرچند که فوتبال ورزشی مختص مردان نیست، اما به دلیل کلیشه‌ها چنین تفکری در جامعه رواج یافته است). در کارم تمرکز روی کار بود نه فضا. آنقدر با اشتیاق به کارم ادامه دادم که کارفرما همیشه تشویقم می‌کرد. پس از پنج ماه، کارفرما به من مسئولیت بخش کامیونی شرکت را واگذار کرد که نزدیک‌ترین تجربه من در حوزه حمل و نقل بود. سه سال بعد تصمیم به کار مستقل گرفتم و دو سال طول کشید تا دفتر خودم را تاسیس کنم.
تشکیل خانواده چه تاثیری بر روند کاری شما داشت؟
– خانواده اساس زندگی است و تأثیر اساسی در موفقیت زنان در تجارت در خارج از منزل دارد. من همیشه می‌گویم همسرم موتور محرک من است. اگر او نبود، به‌طور قطع به موقعیت کنونی‌ام نمی‌رسیدم. او به من می‌گوید جامعه بر دوش تو حق دارد و باید این حق را ادا کنی؛ نگران ما نباش، چراکه تو حتی بیشتر از یک همسر و مادر حواست به ما هستی، و می‌داند اگر در تصمیم‌گیری آزاد باشم، حتماً به هدفم می‌رسم. همدلی و همکاری زوجین در پیشبرد اهداف بسیار مؤثر است، خصوصاً زنان در تجارت که باید تلاش مضاعف کنند. با کمی حمایت می‌توان هر دو بعد زندگی را پوشش داد؛ هم مادری موفق بود و هم بازرگان و فعال اقتصادی.
شما در صحبت‌های خود از حمایت همسر و تشویق‌های رئیس‌تان در اولین شغل‌تان گفتید. خودتان چقدر موفقیت‌تان را مدیون حمایت مردان می‌دانید؟
– قطعاً تأثیرگذار است، اما جنسیت فرد مشوق مهم نیست. البته همواره همسرم حتی بیشتر از خودم به توانایی‌ام ایمان داشت و من را تشویق می‌کرد تا تجربیات جدیدی را آغاز کنم. اما شخصاً مهم‌ترین دلیل پیشرفتم را صداقتم می‌دانم. همیشه بر آن تکیه کرده‌ام و هیچ‌گاه پشیمان نشده‌ام.
با وجود مشغله زیادتان، در برنامه‌های خیریه اجتماعی زیادی همکاری دارید. در حال حاضر بازرس علی‌بدل شورای عالی هلال احمر و عضو فعال این سازمان هستید و در برگزاری بازارچه‌های خیریه و کارآفرینی حضور پررنگ دارید. چه نیازی به حضور فیزیکی شما هست وقتی می‌توانید از راه دور هم مؤثر باشید؟
– مشارکت اجتماعی، به نظر من، وظیفه همه است. وظیفه‌ای که نادیده گرفتن آن به نظرم نادرست است. حضور و مشارکت در جلسات مختلف به من اطمینان بیشتری می‌دهد که این وظیفه را درست انجام داده‌ام. تلاش برای بهبود و کمک به دیگران برای زندگی بهتر، انرژی بیشتری برای فعالیت‌های دیگر به من می‌دهد.
به نظر شما چرا زنان در تجارت حوزه اقتصادی حضور کمرنگ‌تری دارند؟ آیا به خاطر فضای مردسالارانه حاکم بر جامعه نیست؟
– معتقدم که محدودیت زنان در تجارت بیشتر ناشی از عدم توانمندی است. در هر موقعیتی، چه زنانه و چه مردانه، اگر کار به‌خوبی و اصولی انجام شود، موفقیت تضمین شده است. هرچند شاید برای ما زنان در تجارت دشوارتر باشد، اما وقتی ثابت کردید که کارتان را بلدید، دیگر کسی نمی‌تواند مانع پیشرفت شما شود.
به‌طور مرتب جلسات کارآفرینی و کارگروه‌هایی با حضور شما برگزار می‌شود. هدف شما از برگزاری این جلسات چیست؟
– همه فعالیت‌های موفق از یک ایده آغاز شده‌اند. من وظیفه اجتماعی خود می‌دانم که با مشاوره دادن و گفت‌وگو این امکان را برای جوانان داوطلب زنان در تجارت فراهم کنم که با اشتباهات کمتری پیش بروند. در واقع تجربیات تمام سال‌های فعالیت خود را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهم. خوشبختانه استقبال خوبی از این جلسات می‌شود.
شروع کار خودتان و مستقل شدن حرفه‌تان با چه چالش‌هایی روبرو بودید؟
– من با سرمایه‌ای حدود ۵۰۰ هزار تومان در اتاقی در شرکت همسرم کار را آغاز کردم. خودم تمام کارها را انجام می‌دادم و اجازه ندادم مشکلات مانع راهم بشود. اکنون ۲۰۰ کامیون مشغول به کار در شرکت سدیدبار هستند و در حمل و نقل دریایی نیز فعالیت دارم. آن زمان هیچ‌کس یک زن را در این شغل نمی‌پذیرفت و به راحتی موانع ایجاد می‌کردند. به عنوان مثال، می‌گفتند تحصیلاتت مرتبط نیست یا بهانه‌های دیگر، اما هیچ‌کدام از این‌ها باعث نشد که از تلاش دست بکشم. حتی توهین هم شنیدم، اما تمرکزم بر کارم بود و این مسائل برایم اهمیت نداشت. خوشحال بودم که به تنهایی و بدون وابستگی به هدفم رسیدم. تحصیلاتم را در رشته حمل و نقل ادامه دادم و به عنوان اولین مدیرعامل شرکت‌های حمل و نقل موفق به اخذ مجوز شدم.
پس معتقدید ما زنان در تجارت توانایی داریم؟
– قطعاً توانایی داریم. ایرانی‌ها باهوش هستند و با کمی تلاش و خلاقیت می‌توانند به هر چیزی که می‌خواهند برسند. اگر خودمان را باور کنیم و اعتماد به نفس داشته باشیم، هیچ غیرممکنی برای ما وجود نخواهد داشت. نباید منتظر بمانیم تا زمینه‌ها فراهم شود. حداقل‌ها را باید دید و از آن‌ها استفاده کرد. اهرم مهم برای زنان در تجارت آموزش است. هیچ‌گاه نباید از یادگیری و آموزش غافل شد و باید به‌روز بود تا بتوان با دنیا تعامل داشت.
شما به عنوان کارآفرین برتر جهان اسلام شناخته شده‌اید. جزئیات آن را بفرمایید.
– بانک توسعه اسلامی مجری این مراسم بود که از ۵۶ کشور اسلامی، افرادی که کاندیدای حضور در این جشنواره بودند، مدارک خود را در سال ۲۰۱۲ به عنوان کارآفرین به آن جشنواره ارائه کردند و مباحث جنسیتی مطرح نبود. من نیز مدارک خود را در حوزه کارآفرینی در صنعت حمل و نقل ارسال کردم و مورد تأیید هیئت داوری قرار گرفتم. پس از ۶ ماه با من تماس گرفتند و خبر دادند که به عنوان کارآفرین برتر جهان اسلام انتخاب شدم و این عنوان در مراسمی که در کشور سودان برگزار شد به من اهدا گردید. در میان داوران انتخاب کارآفرین برتر جهان اسلام هیچ ایرانی وجود نداشت و ما همیشه آرزو داریم که ایرانی‌ها نیز بتوانند در داوری‌های بین‌المللی قرار بگیرند، چرا که در آن جشنواره داوری از ایران وجود نداشت، در حالی که ۲۰ پرونده از کاندیداهای ایرانی در میان ۳۶۰ پرونده وجود داشت.
آینده زنان در تجارت ایرانی را در حوزه اقتصادی و بازرگانی چگونه می‌بینید؟
– همه چیز در گرو به‌روز بودن و همگام بودن با دنیاست. وقتی علم یک کار را کسب کنید، قدرت انجام آن را خواهید داشت. زنان در تجارت باید خود را باور کنند و در کلیشه‌هایی که برای آن‌ها تعریف شده محدود نشوند و از همه مهم‌تر اینکه از تجارت نترسند. این به معنای نادیده گرفتن نقش همسری و مادری نیست، بلکه می‌توان از خانواده بهترین تشویق‌ها را دریافت کرد. باید این اطلاعات را به عنوان زکات علم خود نشر دهیم و در اختیار دیگر زنان در تجارت جامعه خود قرار دهیم. همان‌طور که می‌دانید، کار اقتصادی علاوه بر اینکه می‌تواند برای خود شخص نفع داشته باشد، می‌تواند برای جامعه نیز سودآور باشد. به همین دلیل نباید جنسیت را به عنوان مانع رشد خود ببینند و اگر در یک جامعه اقتصادی که مرد به عنوان نان‌آور محسوب می‌شود، زنان در تجارت نیز در کنار مردان این مسئولیت را بر عهده بگیرند، می‌توانیم شاهد رشد اقتصادی خانواده‌ها باشیم.
آیا فرزندان‌تان را به ادامه راه خود تشویق می‌کنید؟
– پسرم مهندس عمران است و دخترم در حال گذراندن دوره ارشد است. هیچ‌یک تمایلی ندارند که دنباله‌رو من باشند و از آنجا که معتقدم هر فرد باید در انتخاب مسیر زندگی خود آزاد باشد، در این مورد تصمیم‌گیرنده نهایی خود بچه‌ها هستند.
ممنون از مطلب خوبتون! واقعا الهام بخش بود که داستان موفقیت فاطمه مقیمی رو خوندیم. امیدوارم زنان بیشتری با الگوهای مثل ایشون وارد حوزه تجارت بشن تا دیدگاه‌ها تغییر کنه.
🚀💼🙌 موفقیت!
داستان مرموز و الهام‌بخش فاطمه جالبه، ولی نمی‌دونم چرا بیشتر به جنبه‌های شخصیش پرداخته شده تا موفقیت‌های واقعی‌ش. با وجود اینکه این مباحث مهمه، اما کمی سطحی به نظر میاد.