مدل‌های نوین بانکداری در اتحادیه اروپا: کلیدهای موفقیت

بررسی مدل‌های تجاری بانکداری

بررسی و استفاده از مدل‌های تجاری بانکداری به تحلیل رفتار بانک‌های مختلف و شناسایی تمایزها و شباهت‌های آنها کمک می‌کند. همچنین، کاربرد این مدل‌ها می‌تواند به سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران بانکی یاری رساند تا با توجه به شرایطی که بر آن تسلط ندارند، به بهترین نحو از بانک و منابع مالی آن بهره‌برداری کرده و بازده سرمایه‌گذاری در صنعت بانکداری را افزایش دهند. به‌کارگیری این مدل‌های تجاری بانکداری می‌تواند به سیاست‌گذاران بانکی در ارزیابی روندها و راهکارهای انتخابی برای رسیدن به اهدافشان کمک کند.

در این مقاله که به دو بخش تقسیم شده است، به بررسی نحوه تعریف و تعیین مدل‌های تجاری بانکداری برای بانک‌های اروپا و تأثیر آن بر اقتصاد می‌پردازیم. در بخش اول، ابزارها و شاخص‌های لازم برای تمییز مدل‌های تجاری بانکداری را معرفی کرده و مدل‌های مختلف را بررسی می‌کنیم. در بخش دوم، به تاثیر این مدل‌ها بر اقتصاد با تمرکز بر اقتصاد اروپا خواهیم پرداخت و از مطالعه‌ای که اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۳ درباره بانک‌های این اتحادیه انجام داده، استفاده خواهیم کرد.

چرا مدل‌های تجاری؟

سوال نخست این است که چرا باید از مدل‌های تجاری بانکداری استفاده کنیم؟ با آغاز و توسعه بحران مالی، بخش بانکی و نقش آن در بروز بحران، توجه خاصی را به مدل‌های تجاری بانکداری جلب کرد. این امر موجب شد که بانک‌ها برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده از مدل‌های تجاری بانکداری بهره‌مند شوند. یکی از اهداف می‌تواند حداکثر کردن سود برای بانک‌های ارزش-سهام‌دار (Shareholder-Value Banks) (SHV) یا ایجاد ارزش برای مشتریان و دیگر ذی‌نفعان در بانک‌های ارزش-ذینفع (Stakeholder-Value Banks) (STV) باشد.

این اقدامات باعث به‌وجود آمدن نتایجی می‌شود که در حوزه‌های عملکرد مالی، پروفایل ریسک و کمک به پایداری یا ناپایداری مالی و اقتصادی تجلی می‌یابد. بر این اساس، می‌توان گفت این اقدام به تعریف و ارزیابی ریسک تجمعی یک پروژه مالی کمک می‌کند. همچنین، از طریق تحلیل مدل‌های تجاری بانکداری، می‌توان رفتار بانک‌ها و تأثیرات آن بر ریسک‌های سیستماتیک را پایش کرد که از منظر نظارت و تنظیم بازار بسیار مهم است.

چگونه مدل‌ها را تشخیص دهیم؟

سوال دوم در مورد به‌کارگیری مدل‌های تجاری بانکداری برای بانک‌ها این است که چگونه می‌توان این مدل‌ها را شناسایی کرد؛ یا به عبارت دیگر، چگونه می‌توان با استفاده از این مدل‌ها، بانک‌ها را دسته‌بندی کرد. یکی از رویکردهای دسته‌بندی بانک‌ها، از منظر نوع نگرش آنها به سهامداران و ذی‌نفعان است. همان‌طور که اشاره شد، بانک‌ها را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: بانک‌های بزرگ تجاری که معمولاً بر اساس ساختار ارزش-سهام‌دار (SHV) شکل گرفته‌اند و بر ترکیب‌های مختلفی از فعالیت‌های بانکی تمرکز می‌کنند و مؤسسات مالی دیگر که با ساختار ارزش-ذینفع (STV) از ساختارهای مالکیتی متفاوتی برخوردارند؛ مانند بانک‌های عمومی، تعاونی‌ها و مؤسسات پس‌اندازی.

مدل‌های تجاری

براساس ابزارهای تعریف‌شده، این ۵ مدل شناسایی می‌شوند:

1. مدل نخست، بانک‌های بزرگ سرمایه‌ای (Investment Bank) را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و شامل بزرگ‌ترین بانک‌های اروپایی می‌شود که ارزش کل آنها در سال ۲۰۱۳ حدود ۵۸۳ میلیارد یورو بوده است.
2. مدل دوم که به‌عنوان مدل عمده شناخته می‌شود، شامل بانک‌هایی است که به شدت به منابع مالی بین بانکی و استقراض متکی هستند.
3. مدل سوم، شامل بانک‌های خرده‌فروشی (Retail-oriented banks) است.
4. مدل چهارم، دارای شباهت‌های بسیاری با مدل سوم است.

با توجه به توضیحات ارائه‌شده، می‌توان نتیجه گرفت که استفاده از مدل‌های تجاری بانکداری می‌تواند شرایطی را فراهم کند که بانک‌ها به اهداف خود نائل آیند.

سیدمجید مهاجرانی : دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل