راز موفقیت: آیا ضریب هوشی مهم‌تر از هوش هیجانی است؟

«فلانی ضریب هوشی اش  از انیشتین هم بالاتره» یا «ضریب هوشی فلانی در حد یه جلبکه»، حتما شما هم این جملات را به کار می‌برید. اگر از ضریب هوشی  یا همان IQ خود در جملات مثبت یا منفی‌تان استفاده می‌کنید و آن را به عنوان تنها نشانه موفقیت و قابلیت‌های فوق‌العاده‌ی برخی افراد می‌دانید، از یک موضوع مهم غفلت کرده‌اید. بله، شما از «هوش هیجانی» غافل شده‌اید. در سال ۱۹۹۶، دنیل گلمن (Daniel Goleman)، برای نخستین بار در کتابی به نام «هوش هیجانی» به اهمیت این موضوع پرداخت.

بسیاری از روان‌شناسان نیز اعتقاد دارند که ضریب هوشی به تنهایی تمام توانایی‌ها و ظرفیت‌های هوش انسانی را نشان نمی‌دهد. در عوض، هوش هیجانی و توانایی ابراز احساسات نقش بسیار مهم‌تری در موفقیت‌های زندگی دارد.

تفاوت ضریب هوشی و هوش هیجانی چیست؟

برای بیان تفاوت میان ضریب هوشی ، باید ابتدا به تعریف این دو پرداخته شود. ضریب هوشی، نمره‌ای است که از یک آزمون استاندارد و مشخص کسب می‌شود و با تقسیم سن عقلی فرد بر سن تقویمی او و سپس ضرب این مقدار در عدد ۱۰۰ محاسبه می‌شود. بنابراین فردی با سن عقلی ۱۵ و سن تقویمی ۱۰، ضریب هوشی و هوش هیجانی ۱۵۰ خواهد داشت.

برای محاسبه ضریب هوشی ، معمولاً نمره هر فرد با سایر هم‌سالانش مقایسه می‌شود. اما هوش هیجانی چیست؟ هوش هیجانی به اندازه‌گیری واکنش‌های احساسی هر فرد اشاره دارد، به عبارتی توان فرد در درک، کنترل، ارزیابی و ابراز احساساتش. محققانی همچون جان می‌یر (John Mayer) و پیتر سالووی (Peter Salovey) نیز مانند دنیل گلمن، نقش برجسته‌ای در روشن‌سازی و معرفی هوش هیجانی داشته‌اند.

هوش هیجانی کاربرد گسترده‌ای در تمام علوم و فنون دارد و به کمک تمام افراد می‌آید. از رهبران کسب‌وکار تا مدیران حوزه‌های مختلف و افراد دیگر. در دهه ۹۰ میلادی، هوش هیجانی هنوز مبحثی مبهم و ناشناخته به شمار می‌رفت و نشانه‌های آن تنها در مجلات علمی و آموزشی دیده می‌شد. اما امروز حتی در فروشگاه‌های اسباب بازی، با کالاهایی مواجه هستید که قادرند به افزایش هوش هیجانی کودک دلبندتان کمک کنند یا برنامه‌های آموزشی مختلفی تحت عنوان برنامه‌های تقویت مهارت‌های احساسی-اجتماعی (SEL) وجود دارد که مهارت‌های هوش هیجانی را تقویت می‌کنند.

هوش هیجانی مهم‌تر است یا ضریب هوشی ؟

در گذشته، ضریب هوشی  به عنوان کلید اصلی موفقیت شناخته می‌شد و احتمال موفقیت افرادی که ضریب هوشی  بالایی دارند، بسیار بیشتر از دیگران برآورد می‌شد. دانشمندان تلاش می‌کردند تا رابطه بین ضریب هوشی و ژنتیک و محیط را کشف کنند.

با این حال، برخی از دانشمندان منتقد به تحقیق در زمینه‌ای جدید پرداختند. آنها عقیده داشتند که ضریب هوشی  بالا لزوماً تضمینی برای موفقیت نیست و تمامی ابعاد شخصیتی یک فرد را تحت پوشش قرار نمی‌دهد. البته شکی نیست که برای دستیابی به موفقیت، درآمد بیشتر و حتی سلامت بهتر، وجود ضریب هوشی  مناسب ضرورت دارد، اما این نوع هوش به هیچ وجه کافی نیست.

برای تعاملات روزمره، ارتباط با دیگران و ابراز واکنش‌های احساسی به‌موقع، نیاز به نوع دیگری از هوش داریم. در این موارد، هوش هیجانی به کمک شما می‌آید و هرچه مهارت و توانایی شما در موارد مرتبط با آن بیشتر باشد، موفق‌تر خواهید بود.

برای مثال، در دنیای کسب‌وکار، هوش هیجانی تأثیرات فوق‌العاده‌ مهمی از خود باقی می‌گذارد. امروز، شرکت‌های بزرگ برای استخدام نیروهای خود از آزمون‌های هوش هیجانی بهره می‌برند. تحقیقات نشان می‌دهند که افرادی که ظرفیت بالقوه رهبری دارند، از هوش هیجانی بالایی برخوردار هستند.

شاید این سؤال به ذهن‌تان برسد که آیا می‌توان هوش هیجانی را تقویت کرد یا آن را آموخت؟ بر اساس پژوهش‌های آماری که به بررسی برنامه‌های آموزشی احساسی و اجتماعی پرداخته‌اند، محققان دریافته‌اند که پاسخ به سؤال شما مثبت است.

تقریباً ۵۰ درصد از کودکانی که در برنامه‌های (SEL) یا برنامه‌های تقویت هوش هیجانی اجتماعی و احساسی شرکت می‌کنند، وضعیت تحصیلی و معدل بهتری دارند. این برنامه‌ها میزان توجه و عملکرد عمومی و انضباط دانش‌آموزان را تغییر می‌دهد.

نکات قابل توجه

یک شرکت فعال در زمینه بیمه، دریافته است که آن دسته از کارشناسان فروش که در رقابت‌های مرتبط با احساسات و کنترل آن مانند اعتماد به نفس، خلاقیت و همدلی با دیگران مشکل دارند، فروشی تقریباً معادل ۵۴۰۰۰ دلار کسب کرده‌اند.

این رقم زیاد بد به نظر نمی‌رسد اما حقیقت این است که کارشناسان فروش با هوش هیجانی بالاتر، فروشی بالغ بر ۱۱۴۰۰۰ دلار داشته‌اند که اصلاً با رقم قبلی قابل مقایسه نیست.

بر اساس تحقیقات دانشگاه کارنگی (Carnegie)، بیش از ۸۵ درصد از موفقیت هر فرد وابسته به هوش هیجانی وی و مهارت‌های او در زمینه «مهندسی انسانی» است. مهندسی انسانی به نوع شخصیت و توانایی ایجاد ارتباط مؤثر با دیگران، توان مذاکره و رهبری اشاره دارد.

برخلاف تصور عمومی، توانایی فنی و ضریب هوشی  تنها ۱۵ درصد در موفقیت نقش دارند. دنیل کانمن (Daniel Kahneman)، برنده جایزه نوبل، بر این عقیده است که افرادی که از هوش هیجانی بالاتری برخوردارند و می‌توانند اعتماد دیگران را بهتر جلب کنند، در فروش و کسب‌وکار موفق‌تر هستند؛ حتی اگر محصولات یا خدماتشان کیفیت کمتری نسبت به دیگران داشته باشد. می توانید جملات تاثیر گذار انگیزشی برای بالا بردن هوش هیجانی را مطالعه کنید

ضریب هوشی به تنهایی کافی نیست. ترکیب آن با هوش هیجانی می‌تواند شما را موفق‌تر و قوی‌تر کند. در واقع، روان‌شناسان می‌گویند سهم ضریب هوشی در موفقیت ۱۰ درصد یا در بهترین حالت ۲۵ درصد است و مابقی به هوش هیجانی اختصاص دارد.

در دنیای امروز با پیشرفت و توسعه علوم مختلف به ویژه روان‌شناسی، برای قضاوت و ارزیابی هوش انسان‌ها نیاز به تأمل و تفکر بیشتری داریم. باید کلیشه‌های رایج را در زمینه هوش هیجانی کنار گذاشت. تأکید صرف بر علومی که مرتبط با ریاضیات هستند و نادیده گرفتن ابعاد مختلف روح و روان انسان‌ها بسیار نادرست است.

باید قبول کرد که هوش هیجانی بسیار مهم و در برخی موارد حتی مهم‌تر از ضریب هوشی در موفقیت و کامیابی است. بنابراین این بار که خواستید در مدح یا ذم کسی از عبارات معروف ابتدای متن استفاده کنید، حتماً هوش هیجانی را نیز در نظر داشته باشید. مثلاً به جای اینکه بگویید «فلانی آی‌کیوش در حد تیم ملیه»، می‌توانید بگویید «بابا ای‌کیوت هم که مثه آی‌کیوت ترکونده». شاید کمی دشوار به نظر برسد، اما نگران نباشید، عادت می‌کنید!