تپه باستانی هگمتانه یکی از مهمترین و کهنترین آثار تاریخی ایران و از برجستهترین جاذبههای گردشگری همدان بهشمار میرود. این تپه که بسیاری آن را باستانیترین شهر ایران و حتی جهان میدانند، روزگاری پایتخت حکومت مادها بوده و بعدها در دوران هخامنشیان و ساسانیان نیز اهمیت خود را حفظ کرده است. قدمت تپه باستانی هگمتانه به بیش از ۳ هزار سال پیش میرسد و بقایای برج و باروها، معماری منظم شهری و آثار تاریخی ارزشمند آن، بیانگر تمدن پیشرفته مردمان آن دوران است. بازدید از این مکان تاریخی، فرصتی بینظیر برای لمس تاریخ، فرهنگ و معماری کهن ایرانزمین و شناخت بهتر ریشههای تمدن ایرانی است.
هَگمِتانَه (در پارسی باستان به معنی «جای گردآمدن مادان یا مادها» و در پارسی میانه «هَمتان») یکی از کهنترین و ارزشمندترین شهرهای تاریخی ایران است که بهعنوان پایتخت مادها و پایتخت تابستانی هخامنشیان شناخته میشود. تپه باستانی هگمتانه در قلب شهر همدان قرار دارد و امروزه بهعنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری همدان شناخته میشود. این شهر باستانی، نخستین پایتخت ایران بوده و در کنار آتن، رم و شوش، از معدود شهرهای باستانی دنیاست که هنوز زنده و دارای اهمیت فرهنگی و تاریخی است.
بر اساس منابع تاریخی، هرودوت ساخت این شهر را به «دیااکو» نسبت میدهد و میگوید که هگمتانه دارای هفت دیوار رنگارنگ بوده که هرکدام به یکی از سیارهها تعلق داشتهاند. تپه باستانی هگمتانه، در طول قرنها، مرکز قدرت، فرهنگ و تمدن ایرانزمین بوده و با ثبت جهانی آن در فهرست میراث فرهنگی یونسکو، جایگاهش در تاریخ و تمدن جهانی بیش از پیش درخشان شده است.
نام و ریشهشناسی تپه باستانی هگمتانه
نام این شهر در سنگنوشتهٔ داریوش بزرگ در بیستون به زبان فارسی باستان به صورت «هَمگمَتانَ» ثبت شده و در زبان ایلامی «اَگ-مَ-دَ-نَ» و در زبان اکدی «اَ-گَ-مَ-تَ-نُ» ذکر شده است. پژوهشگران بر این باورند که این واژه احتمالاً از «هَنگمَتَ» یا «هِنَگمَن» (به فارسی میانه: انجمن) مشتق شده و به معنای «محل گردآمدن و گرد همآیی» است؛ نشانهای از گردهماییهای مردمی پیش از شکلگیری دولت ماد. هرودوت نیز به گردهمایی مادها و برگزیده شدن دیاکو به شاهی اشاره میکند، هرچند محل دقیق آن را مشخص نکرده است.
واژهٔ ایلامی «هَل. مَتَ. نَ» که به معنای «سرزمین مادها» آمده، چندان پذیرفته نیست، زیرا شهر پایتخت مادها نمیتوانست نامی ایلامی داشته باشد. جرج کرزن نیز پیشنهاد کرده که با توجه به وجود هفت شهر با نام هگمتانه، این نام به پایتخت یا شهر شاهی اختصاص داشته است.
در منابع باستانی و تاریخی، هگمتانه با نامهای متعددی شناخته شده است: در یونانی «اِکباتانا» یا «اِگباتانا»، در لاتین «اکباتانا» و «اکباتانیس پارتیوروم»، در آرامی «اَحمِتَ»، در ارمنی «اَحمَتَن، هَمَتَن، اِکبَتَن» و در فارسی میانه «هَمَدان». بر اساس شواهد تاریخی و باستانشناسی، تطبیق هگمتانه با همدان امروزی قطعی است.
کشف سکههایی از زمان ساسانی با محل ضرب «اهمتان» و نخستین اشاره نوشتاری به مادها و سرزمین ماد در سالنامههای سارل مانزر سوم (۸۳۶ پیش از میلاد) و سارگن دوم (۷۱۵ پیش از میلاد) نشان میدهد که این منطقه از دیرباز مرکز قوم ماد و محل حکومت آنان بوده است.
تاریخچه تپه باستانی هگمتانه
با توجه به موقعیت استراتژیک و منابع طبیعی هگمتانه، احتمال میرود که این محوطه پیش از هزارهٔ یکم پیش از میلاد نیز مورد سکونت بوده باشد، اگرچه شواهد باستانشناختی مشخصی در این زمینه وجود ندارد. بنا بر گفتهٔ هرودوت، هگمتانه در اواخر سدهٔ هشتم پیش از میلاد به عنوان پایتخت مادها توسط دَهیوکَ انتخاب شد.
هرودوت مجتمع شاهانهٔ هگمتانه شامل قصر، خزانهداری و اقامتگاه نظامی را که بر روی تپهای ساخته شده بود، توصیف میکند و یادآور میشود که این مجموعه توسط هفت دیوار متحدالمرکز محافظت میشد؛ به طوری که هر دیوار داخلی بلندتر از دیوار بیرونی و بر آن اشراف داشت. با وجود دو سده درگیری در سرزمینهای ماد، آشوریان هیچ گزارش روشنی از هگمتانه ارائه نکردهاند و ممکن است هرگز در شرق الوند پیشروی نکرده باشند.
سنتهای قدیمی نیز منشأ هگمتانه را به شخصیتهای افسانهای مانند سمیرامیس یا جمشید نسبت میدهند.بازدید از آن فرصتی ارزشمند برای آشنایی با تاریخ و تمدن ایران باستان فراهم میکند.
تپه باستانی هگمتانه در دوران مادها
شهر هگمتانه توسط مردمان آریایی ماد در سدهٔ ۱۷ پیش از میلاد بنا شد و به عنوان پایتخت نخستین شاهنشاهی ایرانی شناخته شد. هرودوت بنای این شهر را به دَهیوکَ، نخستین شاه ماد نسبت داده و بیان میکند که هفت دیوار داشته است که هرکدام به رنگ یکی از سیارهها بوده است، هرچند برخی دانشمندان آن را به فرورتیش، دومین شاه ماد نسبت میدهند.
تحقیقات باستانشناسی نشان میدهد که «کَر کَشی» که در لوحهای آشوریان آمده، احتمالاً همان محل همدان امروزی بوده است. آشوریان به شهرهای قوم کاسی عنوان «کار کاشی» داده بودند؛ «کار» به معنای قرارگاه و «کاشی» نام قوم کاسی است و از این رو برخی معتقدند که نام پیشین هگمتانه، «اکسایا» یعنی شهر کاسیها بوده است.
مادها گروهی از مردمان آریایی بودند که در شمال، مرکز و غرب ایران سکونت داشتند. رشد اجتماعی و فرهنگی، تماس با گروههای بومی فلات ایران، وجود همسایگان قدرتمند و نیازهای جدید سیاسی و اجتماعی باعث شد تا مادها متحد شوند و حکومتی مقتدر ایجاد کنند. همین اتحاد و قدرت باعث شد که قویترین قوم آن دوران، یعنی آشوریها، از صحنهٔ تاریخ ایران کنار گذاشته شوند.
تپه باستانی هگمتانه و یافتههای کشفشده از دوران مادها، از جمله تکوک طلایی بز کوهی، اسکلت انسانی و خمرههای غذا و آبک که اکنون در موزهٔ ملی ایران نگهداری میشوند، امروز از مهمترین جاذبههای گردشگری ایران محسوب میشوند و بازدیدکنندگان را با تاریخ و فرهنگ باستانی ایران آشنا میکنند.
گزارشهای مورخان یونانی از ساختار قلعه
روایات مورخان یونانی نشان میدهد که شهر هگمتانه در دورهٔ مادها، از اواخر سدهٔ هشتم تا نیمهٔ اول سدهٔ ششم پیش از میلاد، مدتها مرکز امپراتوری مادها بوده و پس از سقوط مادها، به عنوان یکی از پایتختهای هخامنشی (پایتخت تابستانی و احتمالاً محل خزانهٔ آنان) شناخته میشده است. گفتههای هرودوت، مورخ یونانی سدهٔ پنجم قبل از میلاد، مهمترین مآخذ تاریخی در این زمینه است. او بنای اولیه این شهر را به «دایااکو»، نخستین شهریار ماد، نسبت داده و بیان میکند که شرایط سیاسی و اقتصادی نامناسب قوم ماد در دستیابی دیااکو به قدرت تأثیرگذار بوده است.
دیگر مورخان یونانی مانند پلیبیوس، کتزیاس، ژوستین و گزنفون نیز مطالبی دربارهٔ هگمتانه ثبت کردهاند. پس از انتخاب هگمتانه به عنوان پایتخت، دیااکو تصمیم گرفت قصری عظیم و مستحکم بسازد که شامل هفت قلعهٔ تودرتو باشد، بهطوری که کاخ پادشاهی و خزانه در درون قلعهٔ هفتم قرار گیرند.
دیااکو برای تزئین هر قلعه از رنگهای مخصوص استفاده کرد و به تقلید از قصرهای بابلی، کنگرههای هر قلعه را به رنگی متفاوت درآورد: قلعه اول سفید، دوم سیاه، سوم ارغوانی، چهارم آبی، پنجم نارنجی و کنگرههای باروی داخلی نقرهای و زرین بودند. محیط بیرونیترین دیوار قلعه تقریباً هماندازهٔ حصار شهر آتن طراحی شده بود.
قصر شاهی، که در آخرین قلعهٔ درونی بر پا شده بود، دارای صدها اتاق بوده و مردم نیز خانههای خود را بیرون این قلعهها و در کنار آن ساخته بودند. بنا به درخواست دیااکو، قوم ماد شهرهای کوچکی را که در آن میزیستهاند، رها ساخته و به پایتخت آمده و در اطراف قلعه شاهی، خانههای خود را بنا کردند.
پلیبیوس مورخ یونانی (۲۰۴ تا ۱۳۲ قبل از میلاد) مینویسد: «در دامان کوه اورنت، («اورنت» یا «اورانتس» = الوند)، شهر هگمتانه با قلعه و ارگ مستحکم و حیرتآوری قرار گرفته و قصر شاهی در داخل آخرین قلعه آن استوار شده است. وضع ساختمانی، آرایش عجیب و تزئیناتی که در آن به کار رفته به نحوی بوده است، که توصیف آن مبالغهآمیز به نظر میرسد.
چوبهایی که در آن به مصرف رسیده است، پوشیده از زر و سیم میباشد. درها، ستونها و رواقهای آن، با هزاران گونه کندهکاری و نقش و نگار آراسته شدهاند. یک دیوار بیپیرایه و یک تیر عاری از زیور، در آن کاخ نیست. حتی کاشیهایی که زینتبخش «ازارهها» و دیوارههای درونی قصر است، با پوششی از آب نقره، سیم اندود گشته و همهٔ چوبها از جنس سرو و کاج هستند.»
بختالنصر بعد از فتح و ویرانی اورشلیم، فرماندهای به نام صقلاب را به قصد تصرف همدان میفرستد، ولی وی شکست خورده و در نامهای به بختالنصر مینویسد: «من به شهری آمدهام، دارای بارویی بلند و سرکش و مردمی بسیار و کوی و برزنهایی فراخ و رودهای فراوان.»
تپه باستانی هگمتانه دورهٔ هخامنشیان
پس از انقراض مادها، هرچند هگمتانه مرکزیت نخستین را نیافت، ولی به جهت قرار گرفتن در مسیر راه شاهی که پارسه (تخت جمشید) را به سارد متصل میکرد، به عنوان پایتخت تابستانی هخامنشیان مورد توجه ویژه قرار گرفت و آباد شد.
کتزیاس، مورخ یونانی و پزشک معروف اردشیر دوم هخامنشی (۴۰۴ تا ۳۰۵ قبل از میلاد)، مینویسد: «سمیرامیس» ملکهٔ آشور، پس از مشاهده موقعیت مناسب شهر، دستور ساخت کاخی در آنجا را صادر کرد و با توجه به کمبود آب در منطقه، هزینهٔ گزافی صرف ساخت نهری نمود تا آب دریاچهای در آن سوی کوه اورنت (الوند) به این شهر هدایت شود.
ابوبکر احمد بن محمد اسحاق همدانی – معروف به ابن فقیه – در کتاب البلدان خود که در حدود سال ۲۹۰ هجری نگارش یافته است، نقل میکند: «همدان بزرگترین شهر جبال و حدود چهار فرسنگ در چهار فرسنگ بوده است.»
در زمان داریوش سوم و مواجهه با اسکندر، تپه باستانی هگمتانه ویرانه بود؛ اما داریوش سوم بنا بر توصیهٔ یارانش، دستور ساخت کوشکی بزرگ به نام ساروق در میانهٔ شهر را صادر کرد. این کوشک شامل سیصد مخفیگاه برای گنجینهها و داراییها بود و هشت در آهنین دو اشکوبه به ارتفاع دوازده گز داشت.
با توجه به منابع مختلف، دربارهٔ چگونگی احداث هگمتانه و نام بنیانگذاران آن در بین مورخان یونانی و اسلامی، اختلاف نظر وجود دارد. با این حال، اکثر مورخان، پژوهشگران و باستانشناسان، از جمله محمدتقی مصطفوی، رومن گیرشمن و اریش فریدریش اشمیت، تپهای در شهر همدان که هماکنون به نام تپه باستانی هگمتانه شناخته میشود را محل اصلی شهر باستانی هگمتانه میدانند.
تپه باستانی هگمتانه دورهٔ پارتیان
در دورهٔ پارتیان، تپه باستانی هگمتانه همچنان جایگاه ویژهای داشت و اهمیت استراتژیک خود را حفظ کرده بود. سنگنوشتهٔ یونانی بر روی تندیس هرکول در بیستون که قدمت آن به سال ۱۴۹–۱۴۸ پیش از میلاد بازمیگردد، به کلئومنز بهعنوان ساتراپ «ایالتهای بالا» (ماد) اشاره میکند؛ این موضوع نشان میدهد که ماد و هگمتانه تا زمان پادشاهی مهرداد یکم، یعنی سال ۱۴۷ پیش از میلاد، سقوط نکرده بودند.
آنتیوخوس هفتم در سال ۱۳۰ پیش از میلاد برای بازگرداندن قدرت سلوکی به ایران، احتمالاً برای مدت کوتاهی در هگمتانه توقف کرد. همچنین تیگران دوم در سال بعد، برای حمله به مهرداد دوم، مدتی در هگمتانه مستقر بود.
پارتیان همچنان از هگمتانه به عنوان پایتخت تابستانی و محل ضرابخانهٔ سلطنتی استفاده میکردند. سازههای باقیمانده از دورهٔ پارتیان در شهر شامل دژی بر تپهٔ مصلی بوده که هنوز اهمیت تاریخی و باستانی خود را نشان میدهد.
تپه باستانی هگمتانه در دورهٔ ساسانی
هگمتانه تا سال ۲۲۶ میلادی تحت نفوذ پارتیان باقی ماند، تا اینکه به همراه آتروپاتن (آذربایجان) توسط اردشیر بابکان تصرف شد. منابع تاریخی در مورد استفاده از هگمتانه به عنوان کاخ تابستانی اختلاف نظر دارند؛ برخی شواهد، مانند گفتهٔ ابن فقیه همدانی، حاکی از وجود ساختمانهایی بین تیسفون، پایتخت ساسانیان، و کوه الوند است که احتمالاً در محدودهٔ همدان ساخته شدهاند.
پس از جنگ نهاوند در سال ۶۴۲ میلادی (۲۳ ه.ق)، هگمتانه به دست مسلمین افتاد و به سرعت به یکی از مراکز مهم اداری و استانهای تحت حکومت جدید تبدیل شد. این دوره نشاندهندهٔ تغییرات سیاسی و فرهنگی گستردهای است که بر شهر و اهمیت آن در منطقه اثر گذاشته است.
نتایج حفاریهای تپه باستانی هگمتانه
حفاریهای باستانشناسی اخیر نشان داده است که محل کاخها و بناهای مهم تاریخی، در تپهٔ هگمتانه کنونی واقع بوده است. یکی از ویژگیهای برجستهٔ این شهر باستانی، معماری منظم و نقشهٔ پیشرفتهٔ آن است که در میان آثار کشفشده بسیار کمسابقه محسوب میشود. کاوشها حاکی از وجود شبکهٔ آبرسانی پیشرفته و معابر آجری با عرض ۳.۵ متر است که فواصل بین آنها دارای واحدهای ساختمانی قرینه با حیاط مرکزی و اتاقها و انبارهای جانبی بوده است؛ هر واحد ساختمانی فضایی حدود ۱۷.۵ × ۱۷.۵ متر را در بر میگرفته است.
پیشینهٔ حفاریهای علمی این تپه به سال ۱۹۱۳ بازمیگردد، زمانی که هیأتی فرانسوی به سرپرستی شارل فوسی از موزهٔ لوور پاریس اقدام به کاوش کرد، اما نتایج آن هرگز منتشر نشد. از سال ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۸، طی ۱۰ فصل حفاری و با بررسی حدود ۱۴۰۰۰ متر مربع، یکی از کهنترین دورههای تمدّن بشری در دل هگمتانه آشکار شد. در این کاوشها، حصار عظیم به ارتفاع ۹ متر و برجهای کمنظیر کشف شد که نشاندهندهٔ وسعت و اهمیت استراتژیک این شهر بوده است.
ادامهٔ تحقیقات باستانشناسی، بخشهایی از حصار ۹ متری با برجهای متعدد را نمایان کرد که هگمتانهٔ قدیم را در بر میگرفته است. آثار کشفشده عمدتاً متعلق به دوران هخامنشیان و پیش از آن است و نشان میدهد که این تپه از مهمترین مراکز تمدنی و حکومتی ایران باستان به شمار میرفته است.
لوحها و اسناد تپه باستانی هگمتانه
تپهٔ هگمتانه علاوه بر آثار معماری و شهرسازی، محل نگهداری و کشف لوحهای باستانی مهمی نیز بوده است که اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ تاریخ هخامنشیان و خاندانهای شاهی ارائه میدهند. از جمله این لوحها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- لوح زرین «آریارمنه»: ساخته شده از زر ناب با ابعاد ۱۲ × ۸ سانتیمتر و دارای ۱۰ سطر به خط میخی. «آریارمنه» نیای داریوش بزرگ هخامنشی است و این لوح در موزهٔ برلین آلمان نگهداری میشود.
- لوح زرین «آرشام»: ابعادی برابر با ۸ × ۱۳ سانتیمتر دارد و به خط میخی دوره هخامنشیان نوشته شده است. این لوح در اختیار مجموعهٔ شخصی مارسل ویدال در آمریکا قرار دارد.
- دو لوح هماندازه کشف شده در سال ۱۳۰۷: یکی از جنس زر و دیگری نقره، با ابعاد تقریبی ۱۹ × ۱۸/۸ سانتیمتر. خطوط نوشته شده به خط میخی و محتوای هر دو لوح یکسان است. لوح نقرهای در موزهٔ کاخ مرمر و لوح زرین در موزهٔ ایران باستان نگهداری میشوند.
- لوح زرین «داریوش دوم»: ساخته شده از زرناب به ابعاد ۲۰/۵ × ۱۸/۵ سانتیمتر و شامل ۲۳ سطر به خط میخی است. این لوح توسط موزهٔ ایران باستان خریداری و در گنجینهٔ موزه نگهداری میشود. لوح دیگری از داریوش دوم با ابعاد ۱۶/۲ × ۱۳ سانتیمتر و ۲۹ سطر نیز در سال ۱۳۳۱ خریداری شد و در همان موزه نگهداری میشود.
- لوح زرین «اردشیر دوم»: متعلق به پسر داریوش دوم هخامنشی با ابعاد ۱۳ × ۱۳ سانتیمتر و ۲۰ سطر نوشته شده به خط میخی بر روی زر ناب حک شده است.
دیگر اشیاء یافت شده در تپه باستانی هگمتانه
تپه باستانی هگمتانه علاوه بر لوحها و اسناد باستانی، محل کشف مجموعهای از اشیاء با ارزش و منحصر به فرد دوره هخامنشی است که اطلاعات مهمی دربارهٔ هنر، زندگی روزمره و حکومت آن زمان ارائه میدهد:
- کوزهٔ نقرهای شکسته از دورهٔ خشایارشا (پسر داریوش بزرگ) با قطر دهانه ۵/۷ سانتیمتر و ارتفاع ۱۲ سانتیمتر که خطوط میخی روی آن حک شده است. این کوزه اکنون در موزه ایران باستان نگهداری میشود.
- بشقاب نقرهای با قطر دهانه ۲۰ سانتیمتر از دورهٔ هخامنشی که در سال ۱۳۲۴ توسط موزه ایران باستان خریداری و بازگردانده شد.
- بشقاب یا جام نقرهای اردشیر یکم با قطر دهانه ۲۶/۷ سانتیمتر، در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری میشود. روی لبهٔ داخلی آن یک سطر به خط میخی حک شده است که نام اردشیر شاه بزرگ و تبار او را ذکر میکند.
- ظرف طلا به شکل کاسهای گود با برجستگیهای تزئینی و سطر خط میخی به زبانهای پارسی باستان، بابلی و ایلامی که ترجمهٔ آن «داریوش شاه بزرگ» است. قطر دهانهٔ ظرف ۱۸/۴ سانتیمتر و ارتفاع آن ۱۰/۷ سانتیمتر است. این ظرف جزو مجموعهٔ گورگیان در نیویورک محسوب میشود و از نظر ظرافت و هنر طلاکاری منحصر به فرد است.
- پایهٔ ستون سنگی اردشیر دوم به طول ضلع ۹۳ سانتیمتر از سنگ یکپارچه که تهستون آن دارای کتیبهای به خط میخی است. این پایه ستون پیش از سال ۱۳۱۴ در تپهٔ هگمتانه کشف شد و هماکنون در موزهٔ ایران باستان نگهداری میشود.
- تهستون دیگر اردشیر دوم با ۷ سطر کتیبه به خط میخی که در تپهٔ هگمتانه پیدا شد و اکنون در تملک شخصی در انگلستان است. متن کتیبه، تبار شاهان هخامنشی و درخواست محافظت از بنا توسط ایزدان را بیان میکند.
- بنا به گزارش کتاب هگمتانه تا امروز، ۸ قطعه لوح زرین و سیمین نیز از کشفیات تپه هگمتانه و تخت جمشید به دست آمده است.
ثبت در فهرست میراث جهانی
در چهلوششمین کمیتهٔ میراث جهانی یونسکو که از ۳۱ تیر تا ۱۰ مرداد ۱۴۰۳ (۲۱ تا ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴) در دهلینو برگزار شد، پروندهٔ «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» به عنوان تنها پروندهٔ ایران مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت محوطهٔ تاریخی هگمتانه به عنوان بیستوهشتمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
در این اجلاس، پس از اصلاحاتی به پیشنهاد ایکوموس و برخی اعضای کمیته (قطر، قزاقستان، ویتنام، ترکیه، کنیا و روآندا) و با حذف بخش «مرکز تاریخی همدان»، هگمتانه بهصورت مستقل و به عنوان میراث جهانی ایران ثبت شد.
ابتدا پرونده شامل تپهٔ هگمتانه، بازار و بافت تاریخی همدان بود و با عنوان «منظر فرهنگی و تاریخی از هگمتانه تا همدان» مطرح میشد. این منظر تاریخی در شهر همدان مسیر «آرامگاه بوعلی تا آرامگاه باباطاهر» با وسعت حدود ۱۰۰ هکتار و شامل ۱۴۰ اثر تاریخی بود. با تغییر عنوان پرونده به «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان»، محتوای آن و مساحت تحت پوشش نیز تغییر یافت. در نهایت، در اجلاس یونسکو، «مرکز تاریخی همدان» از عنوان حذف شد و هگمتانه بهصورت مستقل، با در نظر گرفتن مرکز تاریخی همدان به عنوان حریم آن، در فهرست میراث جهانی ثبت گردید. مساحت هگمتانه در پروندهٔ نهایی ۷۵ هکتار و منطقهٔ حائل آن ۲۸۷ هکتار تعیین شد.
هزینه و زمان بازدید از تپه باستانی هگمتانه
تپهٔ هگمتانه با داشتن جاذبههای تاریخی و فرهنگی متنوع، امکان بازدید طولانی و جذاب برای گردشگران را فراهم میکند. زمان بازدید معمولاً بین ۳ تا ۴ ساعت تخمین زده میشود، اما بسته به علاقه و برنامهٔ هر بازدیدکننده، ممکن است این زمان بیشتر هم باشد. بازدید از تپهٔ هگمتانه با پرداخت هزینهٔ کمی برای بلیط ورودی امکانپذیر است و این موضوع آن را به یکی از گزینههای مقرونبهصرفه گردشگری در شهر همدان تبدیل کرده است.
در نزدیکی تپه باستانی هگمتانه از چه جاهایی میتوان بازدید کرد؟
- گنبد علویان: ۱.۶ کیلومتر
- موزه مردم شناسی حمام تاریخی قلعه: ۱.۸ کیلومتر
- آرامگاه استرو مردخای: ۲ کیلومتر
- آرامگاه باباطاهر: ۲ کیلومتر
- آرامگاه بو علی سینا: ۳ کیلومتر
- برج قربان: ۳.۶ کیلومتر
- مجسمه شیر سنگی: ۴.۵ کیلومتر
آرامگاه باباطاهر و آرامگاه بوعلی سینا از برجستهترین جاذبههای تاریخی و فرهنگی شهر همدان هستند و اهمیت ویژهای در معرفی فرهنگ و هنر ایران دارند. آرامگاه باباطاهر در میدان باباطاهر واقع شده و یادبود شاعر و عارف بزرگ ایرانی، باباطاهر عریان، به شمار میآید. این آرامگاه با طراحی معماری منحصر به فرد، گنبد فیروزهای و ۲۴ دوبیتی حکشده بر روی سنگهای مرمر، همواره مورد توجه گردشگران و علاقهمندان به ادبیات فارسی قرار دارد.
همچنین، آرامگاه بوعلی سینا در همدان محل یادبود دانشمند بزرگ ایرانی، ابن سینا، است. این آرامگاه با بنایی باشکوه و موزهای اختصاصی، آثار علمی و فرهنگی او را به نمایش میگذارد. بازدید از این دو آرامگاه فرصتی منحصربهفرد برای آشنایی با تاریخ، ادبیات، فلسفه و هنر ایرانی فراهم میکند و هر گردشگری را با عمق فرهنگ و تمدن کهن ایران آشنا میسازد.
چه هتل هایی در نزدیکی تپه باستانی هگمتانه برای اقامت وجود دارد؟
- هتل باباطاهر: ۱.۴ کیلومتر
- هتل خاتم: ۱.۵ کیلومتر
- هتل سفیر: ۲ کیلومتر
- هتل آرین: ۳.۸ کیلومتر
- هتل پارسیان بوعلی: ۳.۹ کیلومتر
- هتل امیران: ۵.۴ کیلومتر
چه رستوران ها و غذاخوری هایی نزدیک به تپه باستانی هگمتانه هستند؟
- رستوران داره تا: ۱.۹ کیلومتر
- رستوران شاندیز حاجی: ۲.۵ کیلومتر
- رستوران سفره سرای آریاییان: ۲.۹ کیلومتر
- رستوران شاندیز: ۳ کیلومتر
- رستوران شمشیری: ۳.۴ کیلومتر
تپه باستانی هگمتانه ، یکی از شاخصترین و باارزشترین آثار باستانی ایران، به عنوان پایتخت مادها و مرکز سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آن دوران شناخته میشود. این محوطه تاریخی از دوران مادها تا هخامنشیان، پارتیان و ساسانیان اهمیت ویژهای داشته و نمادی از تمدن و معماری پیشرفته ایران باستان است. کاوشهای باستانشناسی در تپه باستانی هگمتانه نشان میدهد که این منطقه دارای قلعهها، قصرها، حصارهای عظیم، معابر منظم و سیستمهای پیشرفته آبرسانی بوده است. آثار کشفشده، شامل لوحهای زرین و نقره، ظروف طلایی، پایه ستونها، کوزهها و خمرهها، ارزش تاریخی، فرهنگی و هنری بینظیری دارند و بازدید از آنها برای علاقهمندان به تاریخ و باستانشناسی تجربهای بیهمتاست.
ثبت جهانی تپه هگمتانه در فهرست میراث جهانی یونسکو، جایگاه این محوطه را به عنوان یک جاذبه گردشگری مهم ایران تثبیت کرده است. بازدید از تپه هگمتانه فرصتی فراهم میکند تا گردشگران با معماری دوران باستان، سبک زندگی مردمان پیشین و ارتباط آنها با محیط طبیعی آشنا شوند.
علاوه بر تپه باستانی هگمتانه، همدان دارای جاذبههای گردشگری دیگری است که هر بازدیدکننده میتواند در برنامه سفر خود بگنجاند، از جمله آرامگاه بوعلی سینا، آرامگاه باباطاهر، گنبد علویان و موزه سفال هدان . این جاذبهها نه تنها ارزش تاریخی و فرهنگی دارند، بلکه نشاندهنده هویت و پیشینه کهن ایران هستند.
تپه باستانی هگمتانه و سایر جاذبههای گردشگری ایرن ، فرصتی عالی برای گردشگری آموزشی، فرهنگی و تفریحی فراهم میکنند. بنابراین، تپه هگمتانه هم به عنوان یک اثر تاریخی و هم به عنوان یک جاذبه گردشگری برجسته، بازدیدکنندگان را به تجربه تاریخ کهن ایران و زیباییهای طبیعی و فرهنگی این شهر دعوت میکند و هر سفر به همدان بدون بازدید از آن کامل نخواهد بود.
ارسال دیدگاه