مهرداد اسکویی
زندگی و تحصیلات مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی (زادهٔ ۲۱ شهریور ۱۳۴۸ در تهران) فیلمساز، تهیهکننده، عکاس، پژوهشگر و از چهرههای فرهنگی برجسته کشور ایران است. او تحصیلات خود را در دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر به پایان رساند و از همان دوران به فیلمسازی مستند علاقهمند شد.
در آذرماه ۱۳۹۹، گواهینامه درجه یک هنری در رشته کارگردانی فیلم مستند با تصویب شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور به مهرداد اسکویی تعلق گرفت؛ جایگاهی که نشان از جایگاه تأثیرگذار او در سینمای مستند ایران دارد.
افتخارات بینالمللی مهرداد اسکویی
در سال ۲۰۱۰، مهرداد اسکویی از سوی نهاد فرهنگی «پرنس کلاوس» هلند بهعنوان چهره فرهنگی سال جهان برگزیده شد.
در سال ۲۰۱۶ نیز او موفق به دریافت جایزه True Vision در جشنواره فیلم True/False شد؛ جایزهای که به فیلمسازانی با نگاهی نوآورانه در روایت واقعیت تعلق میگیرد.
در همان سال، اسکویی جایزه معتبر گریرسون و جایزه جشنواره فیلم لندن را برای کارگردانی مستند «رویاهای دم صبح» دریافت کرد.
مسیر حرفهای و فعالیتهای آموزشی مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی در طول سالهای فعالیت خود، زیر نظر استادان برجستهای چون آلبرت مایزلز، فردریک وایزمن، ریچارد لیکاک، عباس کیارستمی، ورنر هرتسوگ، ویم وندرس و دیگران آموزش دیده است.
در سال ۱۳۸۹، انجمن مستندسازان سینمای ایران به پاس یک عمر فعالیت هنری و تأثیرگذاری در مستندسازی، جایزه بزرگداشت خود را به او اهدا کرد.
نقش مهرداد اسکویی در پژوهش و فرهنگ ایران
در بهمن ۱۳۹۳، ادارهٔ فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گیلان از مهرداد اسکویی به پاس پژوهشهای اسنادی و میدانی پیرامون تاریخ عکاسی گیلان تجلیل کرد. او از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹ عضو کمیته تخصصی سینمای مستند فرهنگستان هنر ایران بود و در گسترش پژوهشهای سینمایی نقش داشت.
آثار و فعالیتهای جهانی مهرداد اسکویی
در سال ۲۰۱۳، فیلم مستند «آخرین روزهای زمستان» از ساختههای مهرداد اسکویی بر پردهٔ سینماهای فرانسه به نمایش درآمد. او از اعضای هیئت مؤسس مؤسسه انسانشناسی و فرهنگ است و بهعنوان مشاور ارشد گروه فیلم مستند و عکس مستند در این مجموعه فعالیت دارد.
مهرداد اسکویی تاکنون در بیش از ۱۶۰ جشنوارهٔ معتبر فیلم و عکس جهان عضو هیئت داوران بوده و بهعنوان سفیر فرهنگی بخش انساندوستانه سازمان ملل متحد (UCHA) نیز فعالیت میکند.
«روياي دمصبح» اين كارگردان در بيش از چهل فستيوال بينالمللي نمايش داشت و جوايز معتبري ازجمله جايزه بهترين مستند از جشنواره فيلمهاي شرقي ژنو سوييس؛ جايزه بهترين مستند در چهارمين جشنواره بينالمللي «راه ابريشم»، چين؛ جايزه بهترين فيلم از نگاه هياتداوران جوان جشنواره فيلم مستند «زاگرب داكس»، كرواسي؛ جايزه بهترين فيلم مستند بلند از دهمين دوره جشنواره سينمايي آسيا-پاسيفيك و… را كسب كرد.
اسكويي درباره فعاليت جديدش ميگويد: «يكي از اين فيلمهاي مستندي كه اين روزها كار ميكنم موضوع اجتماعي دارد با نام «هنوز خيره به خورشيد» و ديگر فيلم مستندم تم انسان شناسانه دارد و نام موقت آن «پابرهنه در پاييز» است.
اين فيلمساز درباره مراحل فني فيلمهايش توضيح ميدهد: «تصويربرداري مستند بلند «هنوز خيره به خورشيد» را تابستان سال گذشته انجام داديم و اين روزها «امير اديبپرور» كه مونتاژ فيلم «روياهاي دمصبح» را نيز انجام داده بود در حال تدوين اين فيلم است. تدوين مستند «پابرهنه در پاييز» نيز به طور همزمان توسط تدوينگر ديگري در حال انجام دادن است.»
البته مهرداد اسكويي بهجز تدوين فيلمهاي مستندش با همكاري و مديريت «علي دهباشي» مشغول عكاسي پرتره از چهرههاي برجسته فرهنگ، ادب و هنر ايران است براي چاپ در كتابي با عنوان «١١١ چهره فرهنگ، ادب و هنر معاصر ايران» كه در اين رابطه هم توضيح ميدهد: « از سال ٧٥ مشغول عكاسي اين پروژه هستم. عكسهايي از سيمين دانشور، سيمين بهبهاني، پرويز تناولي، پري زنگنه، پري صابري، عباس كيارستمي، رخشان بنياعتماد، ايرج افشار، هوشنگ ابتهاج و فريدون مشيري از جمله پرترههاي اين كتاب هستند. »
نكتهاي كه در مورد اين كتاب بايد توضيح داد اينكه اين مجموعه سهجلدي زيرنظر علي دهباشي و توسط نشر گاندي آماده خواهد شد كه به ترتيب در سالهاي ٩٧، ٩٨ و ٩٩ منتشر ميشود.
اسكويي بهغيراز اين سه جلد كتاب در نظر دارد چهرههاي فرهنگ، ادب و هنر هر استان كشور را هم عكاسي كند: « در اين راستا پروژهام را با عكاسي از مفاخر فرهنگي استانهاي گيلان، يزد، آذربايجان و همدان شروع كردهام. فكر ميكنم انجام اين پروژه حدود ١٥ سال به طول بينجامد.»
اما بخش ديگري از فعاليتهاي اسكويي به داوري فيلمها در جشنوارههاي مختلف است: « بعد از حضور در جشنواره فيلم مستند و كوتاه كراكوف لهستان به عنوان رييس هيات داوران در بخش فيلمهاي كوتاه؛ جشنوارهاي در هلند اخيرا پيشنهادي براي داوري به من ارايه كرده است كه در مرحله مذاكره هستيم.»
مهرداد اسكويي اصولا به قضاوت اثر هنري چندان باور ندارد اما اينكه شرايطي پيش ميآيد كه با آثار جديد توليدشده توسط ذهنهاي خلاق فيلمسازان ارتباط برقرار ميكند برايش جالب است: «در جلسات داوري حين گفتوگوي پيرامون فيلمها و با ديدن فيلمها خيلي ياد ميگيرم. در سال گذشته نيز در دو جشنواره فيلم مستند CPH Dox در كپنهاگ دانمارك و جشنواره فيلم مستند ژان روش پاريس كه ويژه فيلمهاي مردمشناسي است به عنوان داور از ايران حضور داشتم».
او در ادامه صحبتهايش اضافه ميكند: « فعلا روي فيلمها، عكسها و پژوهشهاي تاريخ عكاسي و كارتپستال با همكارانم در مركز ميراث تصويري ايران متمركز هستيم كه ازجمله پروژههاي در دست انجام در اين زمينه ميتوانم به پروژه «كتاب نگاتيو» به كوشش سهيلا شمس، «كودكي از خلال عكسهاي دوره قاجار» و «موسيقيدانها» با همكاري سميه اميري و «نخستين كارتپستالهاي رسمي تاريخ ايران (انتشارات آنسخدي و پسران) » با همكاري زينب عليزاده اشارهكنم كه چهار پروژهاي است توسط نشر كارگاه اتفاق منتشر خواهد شد و به زودي در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. »
از اسكويي كه طي اين سالها بيشتر درحوزه هنرهاي تجسمي و فيلمسازي مستند فعاليت داشته ميپرسم كه آيا تصميمي براي ساخت فيلم بلند سينمايي نداريد؟ ميگويد: «تصميم ندارم به اين حوزه ورود پيدا كنم و در برنامهام نيست و اگر هم روزي بخواهم فيلم سينمايي بسازم بيشتر مايلم بين مستند و داستاني حركت كنم و در اين زمينه يكي از الگوهايم فيلم «كلوزآپ» ساخته عبــــاسكيــارسـتمي است.
اين جنس كاري است كه به شوقم ميآورد، هم درزمينه شكل و هم معنا.» اين كارگردان در زمره مستندسازاني قرار ميگيرد كه فيلمهايش در كشورهايي نظير فرانسه، سوييس، انگليس و امريكا بر پرده رفته و به نمايش عمومي در آمده، مردم و منتقدين فيلمهاي او را ميبينند و راجع به آن حرف ميزنند با اين حال او در ساخت فيلمهايش شهرت و ثروت را مبنا قرار نداده است: «سعي ميكنم در كارهايم به شناخت درونم برسم. هدفم كسب شهرت و ثروت نيست.
معتقدم هر فيلمي كه ميسازيم گويي جهان مستند وآدمهايش نيز در كار ساخت و رشد شخصيتهاي ما نيز هستند. ما به عنوان گروه سازنده تلاش ميكنيم در كارهايمان روز به روز معناي زندگيمان را بسازيم.»
اسكويي در بخش پاياني صحبتش به شرايط دشوار كار كردن در سينماي ايران اشاره ميكند: «در كشورهاي صاحب سينما معمولا از فيلمسازهايشان به خوبي پشتيباني و حمايت شده و شرايط مطلوبي براي ساخت فيلمها فراهم ميشود، اما متاسفانه من در اين سالها بيشتر به صورت مستقل فعاليت كردهام و چون ميخواهم دغدغههاي ذهني و عاطفي خودم و چالشهاي زندگي مردم كشورم را دنبال كنم، پشتيباني نميشوم.
مستقل بودن هزينه دارد. اما اگر فيلمسازي باشي كه بخواهي به قدرت نزديك شوي و از آن حمايت دريافت كني ميتواني به راحتي فيلم بسازي و زندگي كني.»
با وجود بيمهريهايي كه به بعضي فيلمسازان مهم كشور ميشود اما آنها همچنان كار در وطنشان را به خارج از مرزهاي ايران ترجيح ميدهند: «آدمهايي هم هستند كه احساس مسووليت ميكنند تا براي فرهنگ اين مرزوبوم عمرشان را بگذارند كه اميدوارم زود خسته و دلزده نشوند. خوشحالم كه به عنوان عكاس، مستندساز و پژوهشگر اين كشور با حمايت مردم ايران، براي مردم ايران كار ميكنم.»
متاسفانه من در اين سالها بيشتر به صورت مستقل فعاليت كردهام و چون ميخواهم دغدغههاي ذهني و عاطفي خودم و چالشهاي زندگي مردم كشورم را دنبال كنم، پشتيباني نميشوم. مستقل بودن هزينه دارد. اما اگر فيلمسازي باشي كه بخواهي به قدرت نزديك شوي و از آن حمايت دريافت كني ميتواني به راحتي فيلم بسازي و زندگي كني.
زندگی و فعالیتهای مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی از دوران نوجوانی به هنر و فیلمسازی علاقهمند بود. او به عنوان کوچکترین عضو در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فعالیت خود را آغاز کرد و نخستین فیلم کوتاهش با نام «تولدی دیگر» را در ۱۸سالگی با هزینه شخصی و از فروش کتابهایش ساخت. این فیلم روایتی انسانی از زندگی یک خانوادهٔ ماهیگیر بود و آغازگر مسیر هنری مهرداد اسکویی در دنیای مستند شد.
مهرداد اسکویی در کمپ استعدادهای جوان جشنواره برلین، آکادمی هنرهای زیبای آلمان، آکادمی جشنواره مستند آمستردام (IDFA) و همچنین در کشورهای فرانسه، انگلستان، لهستان، سوئیس، امارات و ایران دورههای تخصصی فیلمسازی مستند را گذرانده است.
تا امروز، مهرداد اسکویی کارگردانی بیش از ۱۵ فیلم مستند را برعهده داشته است؛ آثاری که در جشنوارههای بینالمللی بسیاری به نمایش درآمده و تحسین منتقدان و تماشاگران را برانگیخته است.
از دیگر فعالیتهای مهرداد اسکویی میتوان به داوری در جشنوارههای معتبر فیلم و عکس، عضویت در گروه تخصصی فیلم مستند فرهنگستان هنر، عضویت در هیئت مؤسس انجمن فیلم کوتاه ایران، انجمن مستندسازان ایران، انجمن ملی عکاسان ایران، انجمن عکاسان مطبوعات، انجمن مستندسازان اروپا (EDN) و انجمن مستندسازان جهان (IDA) اشاره کرد.
علاوه بر این، مهرداد اسکویی سالهاست به تدریس فیلمسازی مستند در شهرهای مختلف ایران و در مؤسسه فرهنگی هنری کارنامه تهران میپردازد و نقش مهمی در پرورش نسل جدید مستندسازان ایفا کرده است.
فیلمهای مستند مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی یکی از برجستهترین مستندسازان ایران است که آثارش بازتابی از نگاه انسانی، شاعرانه و اجتماعی او به جهان پیراموناند. فیلمهای مستند او در جشنوارههای معتبر بینالمللی نمایش یافته و جوایز بسیاری را برای سینمای مستند ایران به ارمغان آوردهاند. در ادامه، فهرستی از مهمترین آثار مستند مهرداد اسکویی را میخوانید:
- روباه و ماه صورتی (۱۴۰۴) – کارگردانی مشترک با ثریا
- نصرت کریمی، هنرمند بودن در ایران (۱۴۰۳) – مینی سریال مستند شش قسمتی، کارگردانی مشترک با بابک کریمی و روحی انصاری، تهیهکنندگی مشترک با بابک کریمی
- سایههای بیخورشید (۱۳۹۸)
- رویاهای دم صبح (۱۳۹۴)
- آخرین روزهای زمستان (۱۳۸۹)
- روزهای بیتقویم (۱۳۸۶)
- دماغ به سبک ایرانی (۱۳۸۴)
- مریم جزیره هنگام (۱۳۸۴)
- از پس برقع (۱۳۸۳)
- بیوه مرد (۱۳۸۱)
- رو به جایی دور (۱۳۸۰)
- روژگیران (۱۳۷۹) – کارگردانی مشترک با ابراهیم سعیدی
- خانه مادریام مرداب (۱۳۷۸)
- ساوچی (۱۳۷۵) – کارگردانی مشترک با رضا یزدانی
هر یک از این آثار، بخشی از مسیر هنری و فکری مهرداد اسکویی را نشان میدهد؛ مسیری که با تأکید بر انسان، اجتماع و مستندسازی شاعرانه شکل گرفته است.
فیلمهای کوتاه داستانی مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی علاوه بر ساخت مستندهای تأثیرگذار، در حوزه فیلمهای کوتاه داستانی نیز تجربههای ارزشمندی داشته است. این آثار اغلب درونمایههای اجتماعی، انسانی و شاعرانه دارند و نشاندهندهی نگاه دقیق و هنرمندانه مهرداد اسکویی به جزئیات زندگی هستند.
فهرست فیلمهای کوتاه داستانی مهرداد اسکویی عبارت است از:
- تولدی دیگر (۱۳۶۷)
- در تاریخ او (۱۳۶۸)
- مرز (۱۳۷۵)
- از بهشتی که میآییم (۱۳۷۶)
- دبستان حاجی باشی (۱۳۷۷)
این آثار، بخشی از آغاز مسیر هنری مهرداد اسکویی را تشکیل میدهند و زمینهساز ورود او به دنیای مستندسازی حرفهای شدند.
پرفورمنس آرت مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی پس از ساخت فیلم مستند «روزهای بیتقویم»، در سال ۱۳۹۴، پرفورمنس آرتی را با همین نام در گالری شیرین اجرا کرد. این نمایش بر پایه همان فیلم ساخته شد و تجربهای چندرسانهای از روایت داستانهای انسانی و اجتماعی ارائه داد. پرفورمنس آرت مهرداد اسکویی نمونهای از نوآوری او در پیوند دادن سینما و هنرهای اجرایی است.
کتابهای پژوهشی مهرداد اسکویی
- مهرداد اسکویی در حوزه پژوهشهای تاریخی و فرهنگی، چندین اثر منتشر کرده است که بیشتر آنها با محوریت کارتپستالها و اسناد تصویری تاریخی است:
- بناهای مقدس ایران در کارتپستالهای تاریخی، به کوشش مهرداد اسکویی و زینب علیزاده، ناشر: سوره مهر، ۱۴۰۰
- نماز به روایت کارتپستالهای تاریخی، به کوشش مهرداد اسکویی و زینب علیزاده، ناشر: فرهنگ ایلیا، زمستان ۱۴۰۰
- طهران به روایت کارتپستالهای تاریخی، به کوشش مجتبی آقایی سربرزه و مهرداد اسکویی، ناشر: سازمان زیباسازی شهر تهران، ۱۴۰۰
- گیلان عصر قاجار در عکسهای دیمیتری ارماکوف، به کوشش مهرداد اسکویی و هادی میرزا نژاد، ناشر: فرهنگ ایلیا، ۱۴۰۰
- کتاب کودکی / جلد ۱، به کوشش مهرداد اسکویی و با همکاری سمیه امیری، مقدمه: ناصر فکوهی، ناشر: کارگاه اتفاق، ۱۴۰۰
- فلسطین به روایت کارت پستالهای تاریخی، به کوشش مهرداد اسکویی، تولید مشترک نشر گمان و انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۹۶
- حج به روایت کارت پستالهای تاریخی، به کوشش مهرداد اسکویی، تولید مشترک نشر گمان و انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۹۵
- گیلان به روایت کارت پستالهای تاریخی، به کوشش مهرداد اسکویی، ناشر: فرهنگ ایلیا، ۱۳۹۳
- قطعهنویسی نویسندگان ایرانی برای کارت پستال ۶۶ نویسندهٔ مشهور جهان، به کوشش مهرداد اسکویی، ناشر: حرفهٔ هنرمند، ۱۳۹۲
این مجموعه کتابها نشاندهنده علاقه و تخصص مهرداد اسکویی در ثبت و تحلیل اسناد تصویری و تاریخی ایران و جهان است.
کتابهای عکاسی مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی در زمینه عکاسی نیز آثار متعددی منتشر کرده است که شامل ثبت چهرهها، فرهنگ و طبیعت ایران میشود:
- کتاب ۵۵ / جلد ۱، عکسهای مهرداد اسکویی، یادداشتهای ناصر فکوهی، ناشر: کارگاه اتفاق، ۱۴۰۰
- یاد و نگاه: عکسهای مهرداد اسکویی از چهرههای هنر و فرهنگ معاصر ایران، تهران، انتشارات یساولی، ۱۳۷۹
- هفت اقلیم ایران، تهران، انتشارات یساولی، ۱۳۷۷
- ایران سرزمین مهر، تهران، انتشارات یساولی، ۱۳۷۵
این کتابها بیانگر تسلط و نگاه عمیق مهرداد اسکویی به ثبت فرهنگ و هویت ایران از طریق هنر عکاسی هستند.
گویندگی مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی در زمینه گویندگی کتابهای صوتی نیز فعالیت داشته و آثار متعددی را به صدا درآورده است:
- گویندگی کتاب صوتی «ذهن بیانتها، جسم پردوام»، نوشته دکتر دیپاک چوپرا، ترجمه مهدی قراچهداغی، انتشارات نوین کتاب گویا، تهران ۱۳۹۹
- گویندگی کتاب صوتی «هفت قانون معنویت»، نوشته دکتر دیپاک چوپرا، ترجمه گیتی خوشدل، نشر قطره، انتشارات نوین کتاب گویا، تهران ۱۳۹۸
- گویندگی کتاب صوتی «یادگاری»، منتخبی از اشعار خسرو سینایی، با آهنگسازی خسرو سینایی، انتشارات نوین کتاب گویا، تهران ۱۳۹۸
- گویندگی کتاب صوتی «یاد تو»، مجموعه اشعار عاشقانه علیرضا بهرامی، موسسه رها فیلم، تهران ۱۳۹۶
- گویندگی کتاب صوتی «از اهالی امروز»، منتخبی از اشعار سهراب سپهری، با آهنگسازی رضا ناژفر، انتشارات نوین کتاب گویا، تهران ۱۳۹۳
- گویندگی کتاب صوتی «جاناتان مرغ دریایی»، با آهنگسازی مهدی زارع، انتشارات نوین کتاب گویا، تهران ۱۳۹۳
این فعالیتها نشاندهنده تنوع و عمق حضور مهرداد اسکویی در عرصه فرهنگ و هنر ایران است.
عکاسی مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی علاوه بر مستندسازی، در زمینه عکاسی مستند نیز فعالیت گستردهای دارد. او به ثبت تصاویر مستند و برگزاری دورهها و کارگاههای آموزشی در سراسر ایران میپردازد و بهعنوان یکی از پرکارترین و پرتلاشترین شخصیتهای عرصه مستند و عکاسی ایران شناخته میشود.
بازیگری مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی فعالیت خود را در عرصه تئاتر از سالهای نوجوانی آغاز کرد و در چندین نمایش برجسته حضور داشت:
- تئاتر «آقا معلم»، به کارگردانی علیرضا غاروریانی، بندرانزلی، ۱۳۶۵
- تئاتر «خراب آباد»، به کارگردانی علیرضا غاروریانی، بندرانزلی، ۱۳۶۵
- تئاتر «دو راهی انتخاب»، به کارگردانی علیرضا غاروریانی، بندرانزلی، ۱۳۶۵
- تئاتر «زمین»، به کارگردانی علیرضا عیسیپور، بندرانزلی، ۱۳۶۶
- تئاتر «سایهها»، به کارگردانی علیرضا غاروریانی، بندرانزلی، ۱۳۶۶
- تئاتر «سه بچه آهو»، به کارگردانی علیرضا عیسیپور، بندرانزلی، ۱۳۶۶
- تئاتر «عروس دریا»، به کارگردانی سعید بهروزی، تهران، ۱۳۷۰
این فعالیتها نشاندهنده استعداد و تجربه گسترده مهرداد اسکویی در زمینه بازیگری و تئاتر ایران است.
وضعیت ازدواج و خانواده مهرداد اسکویی
مهرداد اسکویی با ماندانا کریمی ازدواج کرده و این زوج صاحب یک دختر به نام آلما اسکویی هستند.
آلما اسکویی متولد ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۶ در تهران است و فعالیت حرفهای خود را در زمینه بازیگری سینما، تئاتر و تلویزیون آغاز کرده است. او سالها پیش به فرانسه مهاجرت کرده و در حال حاضر در اروپا به فعالیتهای هنری خود ادامه میدهد.
همسر مهرداد اسکویی، ماندانا کریمی، نیز به عنوان همراه و پشتیبان هنری و خانوادگی او شناخته میشود و نقش مهمی در حمایت از فعالیتهای فرهنگی و هنری مهرداد اسکویی داشته است. حضور او در زندگی خانوادگی و حرفهای اسکویی، ثبات و پشتیبانی لازم برای ادامه کارهای هنری و پژوهشی او را فراهم کرده است.





واقعاً عالیه که مهرداد اسکویی به عنوان چهره فرهنگی سال جهان انتخاب شده! به امید موفقیتهای بیشتر برایش.